Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 30

Devanagari script

नाकं प्राप्तस्ततो देवो गतः शक्रस्य मन्दिरम् । नात्यजद्देवपृष्ठं तु दानवो बलदर्पितः

Transliteration

nākaṃ prāptastato devo gataḥ śakrasya mandiram | nātyajaddevapṛṣṭhaṃ tu dānavo baladarpitaḥ

Translation

அப்போது தேவன் ஸ்வர்க்கத்தை அடைந்து சக்ரனின் மாளிகைக்குச் சென்றான். ஆனால் வலிமை அகந்தையில் மயங்கிய தானவன் தேவனின் முதுகை விடவில்லை.

Word by Word

• नाकम्: heaven (svarga)
• नाकम्: Karma (Goal/कर्म-गति)
• Type: Noun
• Root: नाक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Accusative singular

• प्राप्तः: having reached
• प्राप्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्र-आप् (धातु) → प्राप्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; देवस्य विशेषणम् — ‘having reached’

• ततः: then/from there
• ततः: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपादान/क्रमवाचक — adverb ‘then/from there’

• देवः: the god
• देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — Nominative singular

• गतः: went
• गतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: गम् (धातु) → गत (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; देवस्य विशेषणम् — ‘gone’

• शक्रस्य: of Śakra (Indra)
• शक्रस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन — Genitive singular

• मन्दिरम्: palace/abode
• मन्दिरम्: Karma (Goal/कर्म-गति)
• Type: Noun
• Root: मन्दिर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Accusative singular

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध — negation ‘not’

• अत्यजत्: abandoned
• अत्यजत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु)
• Form: लङ्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद — imperfect 3rd sg ‘abandoned/left’

• देव-पृष्ठम्: the god’s back
• देव-पृष्ठम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + पृष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (देवस्य पृष्ठम्) — Accusative singular

• तु: but
• तु: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/अवधारण — particle ‘but/indeed’

• दानवः: the demon
• दानवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — Nominative singular

• बल-दर्पितः: puffed up with strength
• बल-दर्पितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: बल (प्रातिपदिक) + दर्पित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त) ‘दर्पित’; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः तृतीया-तत्पुरुषः (बलेन दर्पितः) — ‘proud because of strength’

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating

Visual Art Cues

Scene: Śiva arrives in Svarga at Indra’s palace; despite the ascent, the Dānava clings to the deity’s back, driven by arrogant strength.

Characters & Entities

• Deva (Śiva)
• Śakra (Indra)
• Svarga (Nāka)
• Dānava

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pride makes the demonic nature cling to conflict; dharma teaches humility even amid power and victory.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse references Svarga and Indra’s abode as cosmological locales, not an earthly tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.