Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 14

मुहूर्तात्स समाश्वस्य उत्थायेदं व्यचिन्तयत् । अशक्तो द्वन्द्वयुद्धाय ततः साम प्रयुक्तवान् । पाणिभ्यां सम्पुटं कृत्वा साष्टाङ्गं प्रणतः शुचिः

muhūrtātsa samāśvasya utthāyedaṃ vyacintayat | aśakto dvandvayuddhāya tataḥ sāma prayuktavān | pāṇibhyāṃ sampuṭaṃ kṛtvā sāṣṭāṅgaṃ praṇataḥ śuciḥ

சிறிது நேரத்தில் அவன் மூச்சைத் திரும்பப் பெற்று எழுந்து இவ்வாறு எண்ணினான்—நான் இரட்டைப் போருக்கு இயலாதவன். ஆகவே சம உபாயம், இனிய சமாதான வழியை நாடினான். கைகளை கூப்பி, தூய்மையுடன், அஷ்டாங்க நமஸ்காரம் செய்தான்.

मुहूर्तात्after a moment
मुहूर्तात्:
Apadana (Ablative/अपादान)
TypeNoun
Rootमुहूर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
समाश्वस्यhaving regained breath/collected himself
समाश्वस्य:
Pūrvakāla (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootसम्+आ+श्वस् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)
उत्थायhaving risen
उत्थाय:
Pūrvakāla (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootउत्+स्था (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)
इदम्this
इदम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
व्यचिन्तयत्thought
व्यचिन्तयत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि+चिन्त् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/अनद्यतनभूत), परस्मैपदी; प्रथमपुरुष, एकवचन
अशक्तःunable
अशक्तः:
Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootअ-शक्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; नञ्-पूर्वक विशेषण
द्वन्द्वयुद्धायfor single combat
द्वन्द्वयुद्धाय:
Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootद्वन्द्व (प्रातिपदिक) + युद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन
ततःtherefore/then
ततः:
Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रम/हेतु-अर्थे (then/therefore)
सामconciliation
साम:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘साम’ = सामोपायः (conciliation)
प्रयुक्तवान्employed
प्रयुक्तवान्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र+युज् (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्तवत्), पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्तरि प्रयोगः
पाणिभ्याम्with (his) two hands
पाणिभ्याम्:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपाणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया (3rd/तृतीया), द्विवचन
सम्पुटम्a cupped-fold (gesture)
सम्पुटम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसम्पुट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
Pūrvakāla (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)
साष्टाङ्गम्with eight limbs (fully)
साष्टाङ्गम्:
Karma (Manner/क्रिया-विशेषण)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय-उपसर्गार्थ ‘with’) + अष्ट (संख्या-प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘अष्टाङ्गैः सह’ इति (adverbial accusative qualifying prostration)
प्रणतःbowed down
प्रणतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootप्र+नम् (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
शुचिःpure
शुचिः:
Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootशुचि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

Narrator

Tirtha: Revā (contextual)

Type: kshetra

Listener: King (nṛpa)

Scene: The Dānava, having fallen, regains composure, rises, then folds his hands and performs aṣṭāṅga prostration—his posture shifting from aggression to reverence before Kṛṣṇa.

K
Kṛṣṇa
A
Andhaka

FAQs

When force fails, humility and śaraṇāgati (seeking refuge) become the dharmic path; reverence can transform hostility.

No site is directly praised in this verse; it functions as moral narrative within the Revā Khaṇḍa.

Sāṣṭāṅga praṇāma (eight-limbed prostration) and folded-hands reverence are described as devotional gestures.