Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 45

Devanagari script

तस्मिन्गृहे वसित्वा तु क्रीडाभोगसमन्वितः । जीवेद्वर्षशतं साग्रं सर्वव्याधिविवर्जितः

Transliteration

tasmingṛhe vasitvā tu krīḍābhogasamanvitaḥ | jīvedvarṣaśataṃ sāgraṃ sarvavyādhivivarjitaḥ

Translation

அந்த இல்லத்தில் வாசித்து, விளையாட்டும் இன்பமும் உடையவனாய், எல்லா நோய்களும் அற்றவனாக, நூறு ஆண்டுகளுக்கும் மேலாக வாழ்வான்।

Word by Word

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (7th/Locative), एकवचनम्; सर्वनाम

• गृहे: in the house
• गृहे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (7th/Locative), एकवचनम्

• वसित्वा: having dwelt
• वसित्वा: Kriya-viseshana (Adverbial to main verb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: वस् (धातु) + क्त्वा (अव्यय-कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययम् (Gerund/Absolutive), पूर्वकाले क्रिया (having done)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपातः/समुच्चय-व्यतिरेकसूचकः (particle)

• क्रीडाभोगसमन्वितः: endowed with play and enjoyment
• क्रीडाभोगसमन्वितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: क्रीडा (प्रातिपदिक) + भोग (प्रातिपदिक) + समन्वित (सम्+अन्वि/इ धातु-निष्पन्न, क्त)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्; समासः—क्रीडा-भोग-समन्वितः (क्रीडाभोगैः समन्वितः)

• जीवेत्: may live
• जीवेत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जीव् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• वर्षशतम्: a hundred years
• वर्षशतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्; द्विगु-समासः (शतं वर्षाणि)

• साग्रम्: with an excess (more than)
• साग्रम्: Visheshana (Qualifier of object/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (उपसर्ग/सह) + अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्; विशेषणम् (अधिकम् सहितम्)

• सर्वव्याधिविवर्जितः: free from all diseases
• सर्वव्याधिविवर्जितः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + व्याधि (प्रातिपदिक) + विवर्जित (वि+वृज्/वर्ज् धातु-निष्पन्न, क्त)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्; समासः—सर्वव्याधि-विवर्जितः (सर्वेभ्यः व्याधिभ्यः विवर्जितः)

Speaker

Narrator in Revā Khaṇḍa (deduced: Sūta/Lomaharṣaṇa-like purāṇic narrator)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Amareśvara / Amarakantaka (Narmadā source-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Rājan (King)

Visual Art Cues

Scene: A devotee residing in a simple house near the sacred precinct, healthy and serene, with the distant shrine and forested hills suggesting Amarakantaka; atmosphere of protected longevity.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Merit gained in a sacred geography is praised as sustaining a long, healthy life—an outward sign of dharmic alignment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Revā/Narmadā tīrtha context in the Revā Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific ritual is stated in this verse; it describes the resulting blessings (phala).