Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 54

Devanagari script

तान्विवेश स विश्वात्मा पुनस्तद्रूपमास्थितः । नरेण सार्धं यत्ताभिर्दृष्टपूर्वमरिन्दम

Transliteration

tānviveśa sa viśvātmā punastadrūpamāsthitaḥ | nareṇa sārdhaṃ yattābhirdṛṣṭapūrvamarindama

Translation

அந்த விஶ்வாத்மன் அவர்களெல்லாரிலும் புகுந்தான்; பின்னர் மீண்டும் அதே உருவத்தை ஏற்று—ஓ அரிந்தம—அந்த அப்சரைகள் முன்பு கண்டதுபோலவே, அந்த நரனுடன் சேர்ந்து வெளிப்பட்டான்।

Word by Word

• तान्: them
• तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), बहुवचनम्; सर्वनाम-रूपम् (pronoun)

• विवेश: entered
• विवेश: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विश् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम्

• विश्वात्मा: the universal Self
• विश्वात्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्व + आत्मन् (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (viśvaḥ ātmā yasya/viśva-ātmā)

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (adverb)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (rūpam इति पदस्य)

• रूपम्: form
• रूपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• आस्थितः: having assumed
• आस्थितः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: आ-स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्तः (past participle), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्तरि प्रयोगः (having assumed)

• नरेण: with the man
• नरेण: Sahakāraka (Accompaniment/सह)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (करण/सह), एकवचनम्

• सार्धम्: together with
• सार्धम्: Sambandha (Association/संबन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: सार्धम् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; सहार्थक-निपातः (particle meaning 'together with')

• यत्: which/that
• यत्: Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्धक-सर्वनाम (relative pronoun)

• ताभिः: by them (those women)
• ताभिः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; सर्वनाम-रूपम्

• दृष्टपूर्वम्: seen before/previously seen
• दृष्टपूर्वम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दृष्ट + पूर्व (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (दृष्टं पूर्वं यस्य/पूर्वं दृष्टम्)

• अरिन्दम: O subduer of enemies
• अरिन्दम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: अरि + दम (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (अरिं दमयति इति)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narration within Revākhaṇḍa; specific speaker not explicit in the snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) tirtha-region (contextual)

Type: river

Skanda Dialogue

Listener: A king addressed as 'arindama/nṛpasattama' (contextual)

Visual Art Cues

Scene: The Universal Self re-enters the celestial women and then re-assumes the previously witnessed form, appearing again with the man; a moment of sudden divine recognition in a riverine sacred setting.

Characters & Entities

• Viśvātmā
• Apsarās/Tridaśayoṣitas (implied)
• Nara (a man; unspecified)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Lord can pervade all existence and yet reveal a chosen form for the sake of devotees’ recognition and instruction.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; it remains within the Revā Khaṇḍa narrative environment.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse.