Mantra 11
Rishi: Ritual (yajus) attribution; often treated as a traditional river-hymn fragment adapted into yajus usage.
Devata: Sarasvatī
Chandas: Anuṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
पञ्च॑ न॒द्यः सर॑स्वती॒मपि॑ यन्ति॒ सस्रो॑तसः । सर॑स्वती॒ तु प॑ञ्च॒धा सो दे॒शेऽभ॑वत्स॒रित्
Transliteration
páñca nadyáḥ sárasvatīm ápi yanti sásrotasaḥ | sárasvatī tú páñcadhā só deśé ’bhavat sárít ||
Translation
பல ஓடைகளைக் கொண்ட ஐந்து நதிகள் சரஸ்வதியை நோக்கி ஓடுகின்றன. மேலும் சரஸ்வதியே உண்மையாக ஐந்தாகப் பிரிந்து, அந்த நாட்டில் நதியாக ஆனாள்.
Padapatha (Word Analysis)
पञ्च । नद्यः । सरस्वतीम् । अपि । यन्ति । स-स्रोतसः । सरस्वती । तु । पञ्चधा । सः । देशे । अभवत् । सरित् ।
Word by Word
पञ्चfive
पञ्च:
विशेषण (कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootपञ्चन् (संख्या-प्रातिपदिक)
नद्यःrivers
नद्यः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
सरस्वतीम्Sarasvatī (river/goddess)
सरस्वतीम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
अपिalso
अपि:
सम्बन्ध/निपात (सह/अपि = ‘also, even’)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
यन्तिgo, flow
यन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootया (धातु)
सस्रोतसःhaving (their) streams / flowing with streams
सस्रोतसः:
विशेषण (कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootस- + स्रोतस् (प्रातिपदिक) अथवा ‘सस्रोतस्’ (बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास)
सरस्वतीSarasvatī
सरस्वती:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
तुbut
तु:
निपात (विरोध/विशेषार्थः)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
पञ्चधाin five ways; fivefold
पञ्चधा:
क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootपञ्चन् + धा (प्रत्यय-निबद्ध अव्यय)
सःhe/that (one)
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
देशेin the region/place
देशे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootदेश (प्रातिपदिक)
अभवत्became
अभवत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootभू (धातु)
सरित्a river
सरित्:
कर्तृ-समाना (भवत् इत्यस्य विधेय-नाम)
TypeNoun
Rootसरित् (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
S
SarasvatīN
Nadyaḥ (the Five Rivers)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes