Shukla Yajur Veda — Adhyaya 23, Mantra 7
Rishi: Vedic tradition (Aśvamedha anuvāka material)
Devata: Vāta/Apas with Indra as the referenced power; operative focus on Aśva
Chandas: Mixed/irregular (prose-like triṣṭubh tendency; requires metrical verification)
Samhita Patha (Devanagari)
यद्वातो॑ अ॒पो अ॑गनीगन्प्रि॒यामिन्द्र॑स्य त॒न्व॒म् । ए॒तᳪ स्तो॑तर॒नेन॑ प॒था पुन॒रश्व॒माव॑र्तयासि नः
Transliteration
yád vā́to apó aganīgan priyā́m índrasya tanvàm | etáṃ stotaranéna pathā́ púnar áśvam ā́vartayāsi naḥ
Translation
வாயு நீர்களை முன்னே நடத்தினபோது—இந்திரனுடைய தன் உடலைப் போலப் பிரியமான அவை—ஹே ஸ்தோதா, இந்த ஸ்துதி-பாதையினாலே நீ எங்களுக்காக அந்த அச்வத்தை மீண்டும் திரும்பக் கொண்டு வருகிறாய்.
Padapatha (Word Analysis)
यत् । वातः॑ । अ॒पः । अ॒ग॒नी॒ग॒न् । प्रि॒याम् । इन्द्र॑स्य । त॒न्व॑म् । ए॒तम् । स्तो॒त॒र॒नेन॑ । प॒था । पुनः॑ । अश्व॑म् । आ॒व॒र्त॒य॒सि॒ । नः
Word by Word
यत्that which / when
यत्:
Adhikaraṇa (सम्बन्ध-निर्देशः: ‘यत्…तत्’)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वातःthe Wind
वातः:
Kartā
TypeNoun
Rootवात (प्रातिपदिक)
अपःthe waters
अपः:
Karma
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
अगनीगन्drove/led (them)
अगनीगन्:
Kriyā (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + अङ्ग (उपसर्गः: अ-; निघात-विशेषः), पुनरुक्त-आगमः ‘अगनी-’ (वैदिक-प्रयोगः)
प्रियाम्dear, beloved
प्रियाम्:
Karma (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootप्रिया (प्रातिपदिक)
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
तन्वम्body, person
तन्वम्:
Karma
TypeNoun
Rootतनू (प्रातिपदिक; वैदिके ‘तन्व’ रूपम्)
एतम्this (one)
एतम्:
Karma (उद्देश्यः/प्रत्यवस्थानम्)
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
स्तोतरO praiser
स्तोतर:
(Sambodhana) संबोधनम्
TypeNoun
Rootस्तोतृ (प्रातिपदिक)
अनेनby this
अनेन:
Karaṇa
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पथाby the path
पथा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootपथिन्/पथ (प्रातिपदिक)
पुनःagain
पुनः:
(Kriyā-viśeṣaṇa) क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
अश्वम्the horse
अश्वम्:
Karma
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
आवर्तयासिyou cause to return / you bring back
आवर्तयासि:
Kriyā (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootवृत् (धातु) + आ (उपसर्गः) + णिच् (आवर्तय-)
नःfor us / of us
नः:
Sampradāna (हितार्थे) / Sambandha
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
V
Vāta (Wind)Ā
Āpas (Waters)I
IndraA
Aśva (Aśvamedha horse)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes