Mantra 9
Sukta 10.58
Devata: Bṛhat/Vastness as a plane; operative power is the return of mind from lofty fixation to integrated life
Chandas: अनुष्टुभ् (approx.)
Samhita Patha (Devanagari)
यत्ते पर्वतान्बृहतो मनो जगाम दूरकम् । तत्त आ वर्तयामसीह क्षयाय जीवसे ॥
Samhita Patha (IAST)
यत्ते॒ पर्व॑तान्बृह॒तो मनो॑ ज॒गाम॑ दूर॒कम् । तत्त॒ आ व॑र्तयामसी॒ह क्षया॑य जी॒वसे॑ ॥
Transliteration
yát te párvatān bṛható máno jagā́ma dūrákam | tát te ā́ vartayāmasīhá kṣáyāya jīváse ||
Translation
ஓ (புருஷா), உன் மனம் பெரும் மலைகளிடம் தூரமாகச் சென்றிருந்தால், அதனை இங்கே உன்னிடமே மீண்டும் திருப்பி வரச் செய்கிறோம்—உன் க்ஷய (நிலையான வாசம்) மற்றும் உன் வாழ்விற்காக.
Padapatha (Word Analysis)
यत् । ते॒ । पर्व॑तान् । बृ॒ह॒तः । मनः॑ । ज॒गाम॑ । दूर॒कम् । तत् । ते॒ । आ । व॒र्त॒या॒म॒सि॒ । इ॒ह । क्षया॑य । जी॒वसे॑ ॥यत् । ते । पर्वतान् । बृहतः । मनः । जगाम । दूरकम् । तत् । ते । आ । वर्तयामसि । इह । क्षयाय । जीवसे ॥yat | te | parvatān | bṛhataḥ | manaḥ | jagāma | dūrakam | tat | te | ā | vartayāmasi | iha | kṣayāya | jīvase
Word by Word
यत्when/that which
यत्:
— (सम्बन्धसूचक)
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यत् (सम्बन्धबोधक अव्यय)
तेyour/of you
ते:
सम्बन्ध (Genitive)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम)
पर्वतान्mountains
पर्वतान्:
कर्म (गमनस्य)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
बृहतःof the great
बृहतः:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeAdjective
Rootबृहन्त् (विशेषण-प्रातिपदिक)
मनःmind
मनः:
कर्तृ (जगाम इत्यस्य)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
जगामhas gone/went
जगाम:
क्रिया
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
दूरकम्far away
दूरकम्:
अधिकारण/देश (गमनस्य)
TypeAdjective (used adverbially)
Rootदूरक (प्रातिपदिक; ‘दूर’ + -क)
तत्that (mind)
तत्:
कर्म (आ-वर्तयामसि इत्यस्य)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
तेto you
ते:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम)
आback/towards
आ:
— (क्रियाविशेषक)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
वर्तयामसिwe turn/bring back
वर्तयामसि:
क्रिया
TypeVerb
Rootवृत्/वर्त् (धातु; causative)
इहhere
इह:
अधिकारण (स्थान)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
क्षयायfor dwelling/abode
क्षयाय:
सम्प्रदान/प्रयोजन (दत्तेः/वर्तनस्य फलम्)
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक)
जीवसेfor living/to live
जीवसे:
सम्प्रदान/प्रयोजन
TypeNoun (infinitival dative in Vedic usage)
Rootजीव् (धातु) → जीवस् (कृदन्त/नामधातु-प्रातिपदिक)