Sarga 112
रावणवधोत्तरं विभीषणशोकः—क्षत्रधर्मोपदेशः (Vibhishana’s Lament after Ravana’s Fall; Instruction on Kshatriya-Dharma)
युद्धकाण्ड
இந்த சர்க்கத்தில் ராவணன் வதைக்கப்பட்ட உடனடியான பின்விளைவு கூறப்படுகிறது. போர்க்களத்தில் சகோதரன் சாய்ந்து கிடப்பதைக் கண்ட விபீஷணன் துயரத்தில் உடைந்து அழுகிறார். ராவணனை அவர் உயர்ந்த உவமைகளால் வர்ணிக்கிறார்—ராகவப் புயலால் முறிந்த “ராக்ஷசராஜ மரம்” போல, இக்ஷ்வாகு-சிங்கம் மதயானையை வீழ்த்தியது போல, ராம-மேகமழையால் அணைந்த ராக்ஷச-அக்னி போல. ராவணனுடன் லங்கையின் ஒழுங்கும் உயிர்த்துடிப்பும் சிதைந்ததாகவும், உலகம் தலைகீழானது போல—சூரியன் வீழ்ந்தது, சந்திரன் இருண்டது, தீ அணைந்தது—என்று அவர் புலம்புகிறார். ராமன் அமைதியான அறநெறிப் போதனை செய்கிறான்—க்ஷத்ரிய தர்மப்படி போரில் வீழ்ந்த வீரன் புலம்பத்தக்கவன் அல்ல; போரில் வெற்றி எப்போதும் முழுமையானதும் நிரந்தரமானதும் அல்ல; மூன்று உலகங்களும் அஞ்சும் வல்லவர்களும் காலத்திற்குக் கட்டுப்பட்டவர்களே. இதைக் கேட்ட விபீஷணன் ராவணனுக்கான இறுதிச்சடங்குகள் (சம்ஸ்காரம்) செய்ய அனுமதி கோருகிறான்; அவனது யாக-ஆசாரத் தகுதியை நினைவூட்டி, மரணத்துடன் பகை முடிவடைகிறது என்கிறான். ராமன் ஒப்புதல் அளித்து, போரிலிருந்து சம்ஸ்காரத்திற்கும், அரசியல்-ஆசார நிலைபெறுதலுக்கும் மாற்றத்தை வழிநடத்துகிறான்.
Shlokas
Verse 1
भ्रातरंनिहतंदृष्टवाशयानंनिर्जितंरणे ।शोकवेगपरीतात्माविललापविभीषणः ।।।।
போர்க்களத்தில் தன் சகோதரன் கொல்லப்பட்டு, தோற்ற நிலையில் கிடப்பதைக் கண்டு, துயர வேகத்தால் ஆட்கொள்ளப்பட்ட விபீஷணன் உரக்கப் புலம்பினான்।
Verse 2
वीर विक्रान्त विख्यात प्रवीण नयकोविद ।महार्हाशयनोपेतकिंशेषेनिहतोभुवि ।।।।
ஓ வீரனே, பராக்கிரமனே, புகழ்மிக்கவனே, நயநிபுணனே! உயர்மதிப்புடைய படுக்கைக்கு பழகிய நீ, இப்போது மண்ணில் கொல்லப்பட்டு ஏன் கிடக்கிறாய்?
Verse 3
विक्षिप्यदीर्घौनिश्चेष्टौभुजावङ्गभूषितौ ।मुकुटेनापवृत्तेनभास्कराकारवर्चसा ।।।।
உன் நீண்ட கரங்கள், தோள்வளையங்களால் அலங்கரிக்கப்பட்டவை, சிதறி விழுந்து அசைவின்றி கிடக்கின்றன; உன் கிரீடமும் வழுந்து விழுந்தது, சூரியனைப் போன்ற ஒளியுடன் பிரகாசித்து॥
Verse 4
दंवीरसम्प्राप्तंयन्मयापूर्वमीरितम् ।काममोहपरीतस्ययत्तन्नरुचितंतव ।।।।
வீரனே! நான் முன்பு உரைத்தது இப்போது நிகழ்ந்து விட்டது. ஆனால் காமமும் மோகமும் சூழ்ந்த உனக்கு அப்போது அந்தச் சொல் இனிமையாய்த் தோன்றவில்லை॥
Verse 5
यन्नदर्पात्प्रहस्तोवानेन्द्रजिन्नापरेजनाः ।न कुम्बकर्णोऽतिरथोनातिकायोनरान्तकः ।।।।न स्वयंत्वममन्येथास्तस्योदर्कोऽयमागतः ।
அகந்தையால் பிரஹஸ்தனும் அல்ல, இந்திரஜித்தும் அல்ல, பிற வீரர்களும் அல்ல—மகாரதன் கும்பகர்ணனும் அல்ல, அதிகாயனும் அல்ல, நராந்தகனும் அல்ல—நீயும் கூட அந்தச் சொல்லை ஏற்கவில்லை. அதற்கான விளைவே இது வந்து சேர்ந்தது॥
Verse 6
गतस्सेतुस्सुनीतीनांगतोधर्मस्यविग्रहः ।।।।गतस्सत्त्वस्यसङ्क्षेपःप्रस्तावानांगतिर्गता ।आदित्यःपतितोभूमौमग्नस्तमसिचन्द्रमाः ।।।।चित्रभानुःप्रशान्तार्चिर्व्यवसायोनिरुद्यमः ।अस्मिन्निपतितेवीरे भूमौशस्त्रभृतांवरे ।।।।
ஆயுதம் தாங்குவோரில் சிறந்த இந்த வீரன் பூமியில் வீழ்ந்ததுமே, நல்லொழுக்கத்தின் எல்லை மறைந்ததுபோலும், தர்மத்தின் உருவமே அகன்றதுபோலும், வலிமையின் களஞ்சியம் சிதைந்ததுபோலும், உரியதின் நடை தடைப்பட்டதுபோலும் தோன்றுகிறது. சூரியன் மண்ணில் விழுந்ததுபோலும், சந்திரன் இருளில் மூழ்கியதுபோலும், அக்னியின் ஜ்வாலை அணைந்ததுபோலும், மனித முயற்சி உறைந்ததுபோலும் உள்ளது॥
Verse 7
गतस्सेतुस्सुनीतीनांगतोधर्मस्यविग्रहः ।।6.112.6।।गतस्सत्त्वस्यसङ्क्षेपःप्रस्तावानांगतिर्गता ।आदित्यःपतितोभूमौमग्नस्तमसिचन्द्रमाः ।।6.112.7।।चित्रभानुःप्रशान्तार्चिर्व्यवसायोनिरुद्यमः ।अस्मिन्निपतितेवीरे भूमौशस्त्रभृतांवरे ।।6.112.8।।
அவர் வீழ்ந்ததோடு, நன்னடத்தின் எல்லைச் சுவர் போல் இருந்த சுனீதி-சேது மறைந்தது; தர்மத்தின் உருவமே விலகியது; சத்துவத்தின் சாரம் தாழ்ந்தது; உரியதின் நடை திசை இழந்தது. சூரியன் பூமியில் விழுந்ததுபோலும், சந்திரன் இருளில் மூழ்கியதுபோலும் ஆயிற்று.
Verse 8
गतस्सेतुस्सुनीतीनांगतोधर्मस्यविग्रहः ।।6.112.6।।गतस्सत्त्वस्यसङ्क्षेपःप्रस्तावानांगतिर्गता ।आदित्यःपतितोभूमौमग्नस्तमसिचन्द्रमाः ।।6.112.7।।चित्रभानुःप्रशान्तार्चिर्व्यवसायोनिरुद्यमः ।अस्मिन्निपतितेवीरे भूमौशस्त्रभृतांवरे ।।6.112.8।।
ஆயுதம் தாங்குவோரில் சிறந்த அந்த வீரன் பூமியில் வீழ்ந்தபோது, அக்கினியின் ஜ்வாலை மங்கியதுபோலும், முயற்சியின் உறுதியும் அசைவற்றதுபோலும் ஆனது.
Verse 9
किंशेषमिहलोकस्यगतसत्त्वस्यसम्प्रति ।रणेराक्षसशार्दूलेप्रसुप्तइवपांसुषु ।।।।
போர்க்களத் தூளில் உறங்குபவன்போல் ராக்ஷச-சார்தூலன் கிடக்க, உலகின் சத்துவம் சோர்ந்த இந்நிலையில்—இங்கே எது தான் மீதமுள்ளது?
Verse 10
धृतिप्रवालःप्रसह्याग्य्रपुष्पस्तपोबलश्शौर्यनिबद्धमूलः ।रणेमहान्राक्षसराजवृक्षःसम्मर्दितोराघवमारुतेन ।।।।
போரில் ராக்ஷசராஜன் எனும் மகாவிருட்சம்—திடநம்பிக்கை அதன் தளிர்கள், அடங்காத வலிமை அதன் சிறந்த மலர்கள், தவவலிமை அதன் ஆற்றல், வீரத்தால் உறுதியாகப் பிணைந்த வேர்கள்—ராகவனெனும் பெருங்காற்றால் நசுக்கப்பட்டது।
Verse 11
तेजोविषाणःकुलवंशवंशःकोपप्रसादापरगात्रहस्तः ।इक्ष्वाकुसिंहावगृहीतदेहःसुप्तःक्षितौरावणगन्धहस्ती ।।।।
வீரத் தந்தங்களையும், குல-வம்சப் பரம்பரையெனப் பெருந்தோற்றத்தையும், கோபமும் அருளும் என அங்கங்களையும் கொண்ட மத்தமுற்ற கந்தஹஸ்தி ராவணன்—இக்ஷ்வாகு-சிங்கன் ராமனால் பிடிக்கப்பெற்று, பூமியில் உறங்குவான் போல் கிடக்கிறான்।
Verse 12
पराक्रमोत्साहविजृम्भितार्चिर्निःश्वासधूमस्स्वबलप्रतापः ।प्रतापवान्सम्यतिराक्षसाग्निर्विर्वापितोरामपयोधरेण ।।।।
பராக்கிரமமும் உற்சாகமும் எனும் தீச்சுடர்களால் எரிந்து, நிச்வாசமே புகையாய், தன் பல-பிரதாபமே தகிப்பாய் இருந்த அந்த ராக்ஷஸ-அக்னி—போரில் வல்லமையுடையதாயினும்—ராமன் எனும் மழைமேகத்தால் அணைக்கப்பட்டது।
Verse 13
सिंहरक्षलाङ्गूलककुद्विषाणःपराभिजिद्गन्धनगन्धहस्ती ।रक्षोवृषश्चापलकर्णचक्षुःक्षितीश्वरव्याघ्रहतोऽवसन्नः ।।।।
பகைவரை வென்றவன், கந்தமதக் கர்வம் கொண்ட கந்தஹஸ்தி போல, வால்-ககுதம்-கொம்புகள் சிங்கத்தன்மை கொண்ட ராக்ஷஸங்களென, காதும் கண்களும் மிருகம்போல் சபலம் உடையவன்—அந்த ராக்ஷஸ-விருஷபன் பூமிபதி-புலி ராமனால் தாக்கப்பட்டு தாழ்ந்து விழுந்தான்।
Verse 14
वदन्तंहेतुमद्वाक्यंपरिदृष्टार्थनिश्चयम् ।रामःशोकसमाविष्टमित्युवाचविभीषणम् ।।।।
துயரால் ஆட்கொள்ளப்பட்டிருந்தாலும் காரணமுடைய சொற்களை உரைத்து, பொருளைத் தெளிவாக நிச்சயித்திருந்த விபீஷணனிடம் ராமன் இவ்வாறு கூறினான்।
Verse 15
नायंविनष्टोनिश्चेष्टस्समरेचण्डविक्रमः ।अत्युन्नतमहोत्साहःपतितोऽयमशङ्कितः ।।।।
இவன் அழிந்தவனாய் அல்லது செயலற்றவனாய் விழவில்லை; போரில் இவனுடைய வீரியம் மிகக் கடுமையானது. இவனுடைய மகோற்சாகம் மிக உயர்ந்தது—அச்சமின்றியே இவன் விழுந்தான்।
Verse 16
नैवंविनष्टाःशोच्यन्तेक्षत्रधर्मव्यवस्थिताः ।वृधदिमाशंसमानायेनिपतन्तिरणाजिरे ।।।।
க்ஷத்திரிய தர்மத்தில் நிலைத்து, புகழ் வளர்ச்சி நாடி போர்க்களத்தில் வீழ்பவர்கள் இவ்வாறு ‘அழிந்தார்’ எனக் கருதி இரங்கத் தகுதியற்றவர்கள் அல்லர்.
Verse 17
येनसेन्द्रास्त्रयोलोकास्त्रासितायुधिधीमता ।तस्मिन्कालसमायुक्ते न कालःपरिशोचितुम् ।।।।
இந்திரனுடன் கூடிய மூன்று உலகங்களையும் போரில் அச்சுறுத்திய அந்தத் தீமான், தன் நியதிக் காலத்தை அடைந்தபோது, மிகையாக இரங்க வேண்டிய நேரமல்ல.
Verse 18
नैकान्तविजयोयुद्धेभूतपूर्वःकदाचन ।परैराहन्यतेवीरःपरान्वाहन्तिसंयुगे ।।।।
போரில் எக்காலத்திலும் முழுமையான ஒருதலைப்பட்ச வெற்றி உறுதியாய் இருந்ததில்லை. சமரில் சிலவேளை வீரன் பகைவரை வீழ்த்துவான்; சிலவேளை பகைவரால் அவனே வீழ்த்தப்படுவான்.
Verse 19
इयंहिपूर्वैस्सन्दिष्टागतिःक्षत्रियसम्मता ।क्षत्रियोनिहतंसङ्ख्ये न शोच्यइतिनिश्चयः ।।।।
இது முன்னோர் விதித்தும் க்ஷத்திரியரால் ஏற்றுக்கொள்ளப்பட்டும் உள்ள வழி—போரில் கொல்லப்பட்ட க்ஷத்திரியன் இரங்கத் தகுதியற்றவன்; இதுவே உறுதியான நியமம்.
Verse 20
तदेवंनिश्चयंदृष्टवातत्त्वमास्थायविज्वरः ।यदिहानन्तरंकार्यंकल्प्यंतदनुचिन्तय ।।।।
இந்த உறுதியான உண்மையை அறிந்து தத்துவத்தில் நிலைபெற்று, சோகத்தால் எழும் காய்ச்சலை விட்டு விடு. இனி செய்ய வேண்டியதை சிந்தித்து, முறையாக ஏற்பாடு செய்॥
Verse 21
मुक्तवाक्यंविक्रान्तंराजपुत्रंविभीषणः ।उवाचशोकसन्तप्तोभ्रातुर्हितमनन्तरम् ।।।।
வீரரான அரசகுமாரன் உரைத்த பின், துயரால் தகித்த விபீஷணன் தன் அண்ணனின் நலனை நாடி உடனே பதிலுரைத்தான்॥
Verse 22
योऽयंविमर्देष्वविभग्नपूर्वःसुरैस्समस्थेरपिवासवेन ।भवन्तमासाद्यरणेविभग्नोवेलामिवासाद्ययथासमुद्रः ।।।।
போரில் முன்பு ஒருபோதும் முறியாதவன்—இந்திரனுடன் கூடிய எல்லாத் தேவர்களாலும் கூட—உன்னைப் போரில் எதிர்கொண்டவுடன் முறிந்தான்; கரையை அடைந்ததும் கடலலை உடையும் போல॥
Verse 23
अनेनदत्तानिवनीपकेषुभुक्ताश्चभोगानिभृताश्चभृत्याः ।धनानिमित्रेषुसमर्पितानिवैराण्यमित्रेषुनिपातितानि ।।।।
இவனே வனவாசி யாசகர்களுக்கு தானம் அளித்தான், இன்பங்களை அனுபவித்தான், பணியாளர்களை பேணினான்; நண்பர்களிடம் செல்வத்தை ஒப்படைத்தான், பகைவர்மேல் பகை கொண்டு அவர்களை வீழ்ச்சியுறச் செய்தான்॥
Verse 24
एषोहिताग्निश्च:महातपाश्चवेदान्तगःकर्मसुचाग्य्रशूरः ।एतस्ययत्प्रेतगतस्यकृत्यंतत्कर्तुमिच्छामितवप्रसादात् ।।।।
இவன் புனித அக்கினிகளைப் பேணியவன், மஹாதபஸ்வி, வேதாந்தத்தில் நிலைபெற்றவன், கர்மகாண்டச் செயல்களில் முன்னணியில் நின்றவன். இவன் பரலோகம் சென்ற பின் செய்யவேண்டிய கடமையை, உங்கள் அருளால் நான் செய்ய விரும்புகிறேன்॥
Verse 25
मरणान्तानिवैराणिनिर्वृत्तंवःप्रयोजनम् ।क्रियतामस्यसंस्कारोममाप्येषयथातव ।।।।
மரணத்தோடு பகை முடிவுறும்; உங்கள் நோக்கம் நிறைவேறியது. இவரின் அந்த்யேஷ்டி-சம்ஸ்காரம் செய்யப்படுக—இது உங்களுக்கெவ்வளவோ எனக்குமவ்வளவே கடமை॥
Frequently Asked Questions
The dilemma is whether a slain enemy-king—also Vibhīṣaṇa’s brother—should be mourned and how to act immediately after victory; the action resolved is the authorization and performance of proper funerary rites (saṃskāra) despite prior enmity.
Rāma’s upadeśa frames battlefield death as an accepted kṣatriya end, rejects the notion of permanent victory, and places even world-feared rulers under Kāla (time/death), thereby converting grief into duty-bound, stabilizing action.
The primary setting is the battlefield at Laṅkā (implied by the war context); culturally, the chapter highlights Vedic-royal ritual practice—maintenance of sacred fire (hitāgni) and the necessity of prētakṛtya/saṃskāra (last rites) as a post-war norm.