Sarga 102
लक्ष्मण-प्राणरक्षा: (Lakshmana’s Revival by the Herb-Mountain)
युद्धकाण्ड
இந்த சர்க்கத்தில் போர்க்களத்தில் ஏற்பட்ட கடுமையான மருத்துவ நெருக்கடியும் அதனால் எழும் தர்மச் சிந்தனையும் கூறப்படுகின்றன. ராவணனின் சக்தி (வேல்) தாக்குதலால் இலக்குமணன் இரத்தத்தில் நனைந்து வீழ்கிறான். அவனைப் பார்த்த ஸ்ரீராமனின் திடமனம் சிதறி, சகோதரன் இன்றிப் வெற்றி, வாழ்க்கை, போர் நோக்கம் அனைத்தும் அர்த்தமற்றவை எனத் துயரத்தில் கலங்குகிறான். அப்போது வைத்தியர் சுஷேணன் காரணமுடைய பரிசோதனையால் ராமனைத் தேற்றுகிறான்—இலக்குமணன் முகத்தில் இன்னும் ஒளி உள்ளது; இதயம், அங்கங்களில் உயிர் அறிகுறிகள் உள்ளன; ஆகவே நம்பிக்கையிழக்க வேண்டாம் என்கிறான். பின்னர் ஹனுமனை ‘ஔஷதி-பர்வதம்’ நோக்கி அனுப்பி நான்கு மகௌஷதிகளை கொண்டு வரச் சொல்கிறான்—சவர்ணகரணி, சாவர்ண்யகரணி, சஞ்சீவகரணி, சந்தானி. அவற்றைத் தனித்தனியாக அடையாளம் காண இயலாத ஹனுமான் தெற்குச் சிகரமொன்றையே முழுதாகப் பெயர்த்து வேகமாகப் போர்க்களத்துக்கு கொண்டு வருகிறான். சுஷேணன் மூலிகைகளை எடுத்துத் தட்டி நாசி வழியாக இலக்குமணனுக்கு அளிக்க, அவன் உடலில் பதிந்த ஆயுதப் பீடையும் வேதனையும் நீங்கி எழுந்து நிற்கிறான். வானரத் தலைவர்கள் மகிழ்கிறார்கள்; ராமன் கண்ணீருடன் இலக்குமணனை அணைத்துக் கொள்கிறான். ஆனால் இலக்குமணன் ராமனை அறிவுறுத்துகிறான்—விரதம்/பிரதிஞ்ஞையை காத்து ராவண வதத்தை நிறைவேற்று; தனிப்பட்ட துயரத்தை தர்மம், வாக்குறுதி-பாதுகாப்பு, மக்கள் நீதியின் கீழ் வைத்திடு।
Shlokas
Verse 1
शक्त्याविनिहतंदृष्टवारावणेनबलीयसा ।लक्ष्मणंसमरेशूरंरूधिरौघपरिप्लुतम् ।।।।स दत्त्वातुमुलंयुद्धंरावणस्यदुरात्मनः ।विसृजन्नेवबाणौघान् सुषेणमिदमब्रवीत् ।।।।
மிகுந்த வலமுடைய ராவணன் எறிந்த சக்தியால் போரில் தாக்கப்பட்டு இரத்தப் பெருக்கில் நனைந்த வீர லக்ஷ்மணனைப் பார்த்தும், ராமன் அந்தத் துர்மதி ராவணனுடன் கடும் போரைத் தொடர்ந்தான்; அம்புகளை இடையறாது பொழிந்தபடியே சுஷேணனிடம் இவ்வாறு கூறினான்।
Verse 2
शक्त्याविनिहतंदृष्टवारावणेनबलीयसा ।लक्ष्मणंसमरेशूरंरूधिरौघपरिप्लुतम् ।।6.102.1।।स दत्त्वातुमुलंयुद्धंरावणस्यदुरात्मनः ।विसृजन्नेवबाणौघान् सुषेणमिदमब्रवीत् ।।6.102.2।।
வலிமைமிக்க ராவணனின் சக்தியால் போர்க்களத்தில் தாக்கப்பட்டு இரத்தப் பெருக்கில் நனைந்த வீர லக்ஷ்மணனைப் பார்த்து, தீயவனான ராவணனுடன் கடும் போர் புரிந்தபடியே அம்புகளின் மழையை விடுத்துக் கொண்டிருந்த ஸ்ரீராமன் சுஷேணனிடம் இவ்வாறு உரைத்தான்।
Verse 3
एषरावणवीर्येणलक्ष्मणःपतितोभुविः ।सर्पवच्चेष्टतेवीरोभूमौशोकमुदिरीयन् ।।।।
ராவணனின் வலிமையால் தாக்கப்பட்ட லக்ஷ்மணன் பூமியில் வீழ்ந்தான்; அந்த வீரன் தரையில் பாம்புபோல் துடித்து, துயரத்தை எழுப்புகிறான்.
Verse 4
शोणितार्द्रमिमंवीरंप्राणैःप्रियतरंमम ।पश्यतोममकाशक्तिर्योद्धुंपर्याकुलात्मनः ।।।।
என் உயிரினும் இனிய இவ்வீரன் இரத்தத்தில் தோய்ந்து கிடப்பதைப் பார்க்கும் என் மனம் கலங்கிவிட்டது. போரிட எனக்கு ஏது வலிமை?
Verse 5
अ यं स समरश्लाघीभ्रातामेशुभलक्षणः ।यदिपञ्चत्वमापन्नःप्राणैर्मेकिंसुखेनवा ।।।।
போரில் புகழ்பெற்றவனும் சுப லட்சணங்கள் பொருந்தியவனுமான என் தம்பி இறந்துவிடுவானானால், எனக்கு உயிரால் என்ன பயன்? சுகத்தால் என்ன பயன்?
Verse 6
लज्जतीवहिवीर्यंभ्रश्यतीवकराद्धनुः ।सायकाव्यवसीदन्तिदृष्टिर्भाष्पवशंगता ।।।।
என் வீரம் வெட்கித் தலைகுனிவது போல் உள்ளது; கையில் இருந்து வில் நழுவுகிறது; அம்புகள் சோர்ந்துவிடுகின்றன; கண்கள் கண்ணீருக்கு வசமாகிவிட்டன.
Verse 7
अवसीदन्तिगात्राणिस्वप्नयानेनृणामिव ।चिन्तामेवर्ततेतीव्रामुमूर्षापि च जायते ।।।।
கனவில் நடப்பவனைப் போல என் உறுப்புகள் தளர்ந்து போகின்றன. கடும் கவலை என்னைச் சூழ்ந்துள்ளது; சாக வேண்டும் என்ற எண்ணமும் தோன்றுகிறது.
Verse 8
भ्रातरंनिहतंदृष्टवारावणेनदुरात्मना ।विष्टनन्तंतुदुःखार्तंमर्मण्यभिहतंभृशम् ।।।।
துராத்மையான இராவணன் தாக்கி வீழ்த்திய தன் சகோதரனைப் பார்த்து—மர்ம இடங்களில் மிகக் கடுமையாகக் காயமடைந்து துயரால் துடிதுடித்து வலியில் புரளும் அவனை நோக்கி—இராமன் மிகுந்த வேதனை அடைந்தான்।
Verse 9
राघवोभ्रातरंदृष्टवाप्रियंप्राणंबहिश्चरम् ।दुःखेनमहताविष्टोध्यानशोकपरायणः ।।।।
ராகவன் தன் அன்புச் சகோதரனை—தன் உயிரே உடலுக்கு வெளியே நடமாடுவது போல—கண்டு, பேர்துயரால் மூழ்கி, சோகச் சிந்தனையிலேயே முழுதும் ஆழ்ந்தான்।
Verse 10
परंविषादमापन्नोविललापाकुलेन्द्रियः ।भ्रातरंनिहतंदृष्टवालक्ष्मणंरणपांसुषु ।।।।
போர்க்களத் தூசியில் வீழ்ந்த தன் சகோதரன் லக்ஷ்மணனைப் பார்த்த ராமன் பேர்விஷாதத்தில் ஆழ்ந்தான்; உணர்வுகள் கலங்க, அவன் உரக்கப் புலம்பினான்।
Verse 11
विजयोऽपिहिमेशूर न प्रियायोपकल्पते ।अचक्षुर्विषयश्चन्द्रःकांप्रीतिंजनयिष्यति ।।।।
வீரனே! வெற்றியும் எனக்கு இனிமையல்ல. பார்வைக்கு எட்டாத சந்திரன், கண் இழந்தவனுக்கு என்ன மகிழ்ச்சி தருவான்?
Verse 12
किंमेयुद्धेनकिंप्राणैर्युद्धकार्यं न विद्यते ।यत्रायंनिहतश्शेतेरणमूर्धनिलक्ष्मणः ।।।।
எனக்கு இந்தப் போர் எதற்கு? உயிரே எதற்கு? போர்முனையில் இலக்குமணன் தாக்கப்பட்டு கிடக்கையில், போருக்கு எந்தப் பயனும் இல்லை.
Verse 13
यथैवमांवनंयान्तमनुयातिमहाद्युतिः ।अहमप्युपयास्यामितथैवैनंयमक्षयम् ।।।।
மகாதேஜஸ்வி இலக்குமணன் நான் வனத்திற்குச் சென்றபோது என்னைத் தொடர்ந்து வந்ததுபோல், நானும் இப்போது அவனைத் தொடர்ந்து யமனின் அழியாத தாமத்திற்குச் செல்வேன்.
Verse 14
इष्टबन्धुजनोनित्यंमां स नित्यमनुव्रतः ।इमामवस्थांगमितोराक्षसैःकूटयोधिभिः ।।।।
எப்போதும் தன் அன்புடைய உறவினரின் நலனையே நாடி, என்றும் என்னை நம்பிக்கையுடன் பின்தொடர்ந்த அவனை, வஞ்சகப் போரிடும் இராட்சசர்கள் இந்நிலைக்குக் கொண்டு வந்தனர்.
Verse 15
देशेदेशेकलत्राणिदेशेदेशे च बान्दवाः ।तंतुदेशं न पश्यामियत्रभ्रातासहोदरः ।।।।
பல தேசங்களில் மனைவியர் கிடைப்பர்; பல இடங்களில் உறவினரும் கிடைப்பர்; ஆனால் ஒரே தாய்க்குப் பிறந்த உண்மைச் சகோதரன் மீண்டும் கிடைக்கும் தேசம் எனக்குக் காணவில்லை.
Verse 16
इत्येवंविलपन्तंतंशोकविह्वलितेद्रनियम् ।विवेष्टमानंकरुणमच्छवसन्तंपुनःपुनः ।।।।राममाश्वासयनवीरसुषेनोवाक्यमब्रवीत
இவ்வாறு துயரால் உணர்வுகள் கலங்க, கருணையால் துடித்துக் கொண்டும் மீண்டும் மீண்டும் ஆழ்ந்த மூச்சு விடும் ஸ்ரீராமரைப் பார்த்த வீரன் சுஷேணன் அவரை ஆறுதல் கூறி இவ்வாறு உரைத்தான்।
Verse 17
किनुराज्येनदुर्धर्षलक्ष्मणेनविनामम ।कथंवक्ष्याम्यहंत्वम्बांसुमित्रांपुत्रवत्सलाम् ।।।।
அடக்க முடியாத லக்ஷ்மணன் இல்லாமல் எனக்கு அரசாட்சி எதற்கு? மகன்பாசம் நிறைந்த தாய் சுமித்ராவிடம் நான் எப்படிச் சொல்ல முடியும்?
Verse 18
न मृथोयंमहाबाहो लक्ष्मणोलक्षमिवर्धन: ।न चास्यविक्रतंवक्त्रानापिशस्वासं न निष्प्रभं ।।।।
ஓ மகாபாஹோ! செல்வம் வளர்க்கும் லக்ஷ்மணன் இறந்தவன் அல்ல. அவன் முகம் விகாரமடையவில்லை; மூச்சும் நின்றதில்லை; அவன் ஒளியும் மங்கவில்லை।
Verse 19
सुप्रभंसुप्रसन्नं च मुखमस्यनिरीक्ष्यताम् ।।।।पद्मपत्रतलौहस्तौसुप्रसन्ने च लोचने ।
பாருங்கள்—அவன் முகம் ஒளிவீசிப் பிரசன்னமாக உள்ளது; அவன் கரங்கள் தாமரை இலைத் தளம்போல்; அவன் கண்களும் அமைதியாகத் தெளிவாக உள்ளன।
Verse 20
ऐ वं न विद्यतेरूपंगतासूनांविशम्पते ।।।।माविषादंमृकृथावीरसप्राणोऽयमरिन्दम ।
மனிதர்களில் தலைவனே! உயிர் நீங்கியவர்களிடம் இத்தகைய தோற்றம் காணப்படாது. வீரனே, துயரப்படாதே; இந்தப் பகைஅடக்கி இன்னும் உயிருடன் உள்ளான்॥
Verse 21
आ ख्यासतितुप्रसुप्तस्यस्रस्तगात्रस्यभूतले ।।।।सोच्छवासंहृदयंवीरकम्पमानंमुहुर्मुहुः ।
அவன் தரையில் உறங்குபவனைப் போலக் கிடக்கிறான்; அங்கங்கள் தளர்ந்துள்ளன. ஆயினும் அவனது மூச்சும், வீரனின் இதயம் மீண்டும் மீண்டும் துடித்துக் குலுங்குவதும் உயிர் நிலைத்திருப்பதை வெளிப்படுத்துகின்றன॥
Verse 22
एवमुक्त्वामहाप्राज्ञःसुषेणोराघवंवचः ।।।।समीपस्थमुवाचेदंहनूमन्तंमहाकपिम् ।
ராகவனிடம் இவ்வாறு உரைத்த மகாப்ராஜ்ஞன் சுஷேணன், அருகில் நின்ற மகாகபி ஹனுமானை நோக்கி இவ்வாறு கூறினான்॥
Verse 23
सौम्य शीघ्रमितोगत्वाशैलमौषधिपर्वतम् ।।।।पूर्वंतुकथितोयोऽसौवीर जाम्बवताशुभ: ।दक्षिणेशिखरेजातामोषधिमानय ।।।।सवर्णकरणींनाम्नासावर्ण्यकरणींतथा ।सञ्जीवकरणींवीरसन्धानीं च महौषधीम् ।।।।सञ्जीवनार्धंवीरस्यलक्ष्मणस्यमहात्मनः ।
அன்பனே! விரைந்து இங்கிருந்து, முன்பு சுபமான ஜாம்பவான் கூறிய அந்த மூலிகைப் பர்வதத்திற்குச் செல். அதன் தென் சிகரத்தில் விளைந்த மூலிகைகளை கொண்டு வா—சவர்ணகரணி, சாவர்ண்யகரணி, சஞ்சீவகரணி, மேலும் மகௌஷதி சந்தானி—மகாத்மா வீரன் லக்ஷ்மணனை உயிர்ப்பிக்கவே॥
Verse 24
सौम्य शीघ्रमितोगत्वाशैलमौषधिपर्वतम् ।।6.102.23।।पूर्वंतुकथितोयोऽसौवीर जाम्बवताशुभ: ।दक्षिणेशिखरेजातामोषधिमानय ।।6.102.24।।सवर्णकरणींनाम्नासावर्ण्यकरणींतथा ।सञ्जीवकरणींवीरसन्धानीं च महौषधीम् ।।6.102.25।।सञ्जीवनार्धंवीरस्यलक्ष्मणस्यमहात्मनः ।
இவ்வாறு கட்டளையிடப்பட்ட ஸ்ரீமான் ஹனுமான் மூலிகைப் பர்வதத்திற்குச் சென்றான்; ஆனால் அந்த மகாமூலிகைகளை அறிய இயலாமல் அவன் கவலையில் ஆழ்ந்தான்॥
Verse 25
सौम्य शीघ्रमितोगत्वाशैलमौषधिपर्वतम् ।।6.102.23।।पूर्वंतुकथितोयोऽसौवीर जाम्बवताशुभ: ।दक्षिणेशिखरेजातामोषधिमानय ।।6.102.24।।सवर्णकरणींनाम्नासावर्ण्यकरणींतथा ।सञ्जीवकरणींवीरसन्धानीं च महौषधीम् ।।6.102.25।।सञ्जीवनार्धंवीरस्यलक्ष्मणस्यमहात्मनः ।
வீரனே! ‘சவர்ணகரணி’, ‘சாவர்ண்யகரணி’, ‘ஸஞ்சீவகரணி’, ‘ஸந்தானி’ எனப்படும் அந்த மகௌஷதிகளை கொண்டு வா; மகாத்மாவான வீர லக்ஷ்மணன் மீண்டும் உயிர் பெறுவதற்காக.
Verse 26
इत्येवमुक्तोहनुमान्गत्वाचौषथिपर्वतम् ।।।।चिन्तामभ्यगमछ्रचीमानजानं स्ता महौषधीः ।
இவ்வாறு கட்டளையிடப்பட்ட ஸ்ரீமான் ஹனுமான் மூலிகைப் பர்வதத்திற்குச் சென்றான்; ஆனால் அந்த மகாமூலிகைகளை அறிய இயலாமல் அவன் கவலையில் ஆழ்ந்தான்॥
Verse 27
तस्यबुद्धि: समुत्पन्नामारुतेरमितौजसः ।।।।इदमेवगमिष्यामिगृहीत्वाशिखरंगिरेः ।
அப்போது அளவற்ற ஆற்றலுடைய மாருதிபுத்திரன் ஹனுமான் மனத்தில் உறுதி எழுந்தது—“நான் உடனே சென்று, மலையின் சிகரத்தையே எடுத்துக் கொண்டு வருவேன்.”
Verse 28
अस्मिंस्तुशिखरेजातामोषधिंतांसुखावहाम् ।।।।प्रतर्केणावगच्छामिसुषेणोह्यवमब्रवीत् ।
தர்க்கத்தால் நான் இதையே அறிகிறேன்—நலமளிக்கும் அந்த மூலிகை இந்தச் சிகரத்திலேயே வளர்ந்துள்ளது; ஏனெனில் சுஷேணன் அவ்வாறே கூறினான்.
Verse 29
अगृह्ययदिगच्छामिविशल्यकरणीमहम् ।।।।कालात्ययेनदोषःस्याद्वैक्लब्यं च महद्भवेत् ।
நான் விசல்யகரணீ மூலிகையை எடுத்துக் கொள்ளாமல் சென்றால், காலதாமதத்தால் குற்றம் உண்டாகும்; மேலும் பெரும் குழப்பமும் கலக்கமும் எழும்.
Verse 30
इतिसञ्चिन्त्यहनूमान्गत्वाक्षिप्रंमहाबलः ।।।।आसाद्यपर्वतश्रेष्ठंप्रक्रम्यगिरेश्शिरः ।फुल्लनानातरुगणंसमुत्पाट्यमहाबलः ।।।।गृहीत्वाहरिशार्दूलोहस्ताभ्यांसमतोलयत् ।
இவ்வாறு சிந்தித்த மகாபலன் ஹனுமான் விரைந்து சென்று மலைகளில் சிறந்ததான மலையை அடைந்தான். அதன் உச்சியில் ஏறி, மலர்ந்த பலவகை மரங்களுடன் கூடிய அந்தச் சிகரத்தைப் பிடுங்கி எடுத்து, வானரப் புலியான அவன் இரு கைகளாலும் தூக்கி சமநிலையுடன் தாங்கினான்.
Verse 31
इतिसञ्चिन्त्यहनूमान्गत्वाक्षिप्रंमहाबलः ।।6.102.30।।आसाद्यपर्वतश्रेष्ठंप्रक्रम्यगिरेश्शिरः ।फुल्लनानातरुगणंसमुत्पाट्यमहाबलः ।।6.102.31।।गृहीत्वाहरिशार्दूलोहस्ताभ्यांसमतोलयत् ।
நீரால் நிறைந்த கருமழை மேகம் போல, மலைச் சிகரத்தைத் தாங்கிய ஹனுமான் ஆகாய மண்டலத்தில் பாய்ந்து உயர்ந்தான்.
Verse 32
सनीलमिवजीमूतंतोयपूर्णंनभस्तलात् ।।।।उत्पपातगृहीत्वातुहनूमान् शिखरंगिरेः ।
நீரால் நிறைந்த கருமழை மேகம் போல, மலைச் சிகரத்தைத் தாங்கிய ஹனுமான் ஆகாய மண்டலத்தில் பாய்ந்து உயர்ந்தான்.
Verse 33
समागम्यमहावेगःसंन्यस्यशिखरंगिरेः ।।।।विश्रम्यकिञ्चिद्धनुमान्सुषेणमिदमब्रवीत् ।
மிகுந்த வேகத்துடன் வந்து ஹனுமான் மலைச் சிகரத்தை இறக்கி வைத்தான். சிறிது ஓய்வெடுத்து, சுஷேணனிடம் இவ்வாறு கூறினான்.
Verse 34
ओषधीर्नावगच्छामिताअहंहरिपुङ्गव ।।।।तदिदंशिखरंकृत्स्नंगिरेस्तस्याहृतंमया ।
ஹே ஹரிபுங்கவா! அந்த மூலிகைகளை நான் அறிய முடியவில்லை; ஆகையால் அந்த மலையின் முழுச் சிகரத்தையே நான் இங்கே கொண்டு வந்தேன்.
Verse 35
एवंकथयमानंतुप्रशस्यपवनात्मजम् ।।।।सुषेणोवानरश्रेष्ठोजग्राहोत्पाट्यचौषधीः ।
பவனபுத்திரன் இவ்வாறு உரைத்தபோது வானரசிரேஷ்டன் சுஷேணன் அவனைப் புகழ்ந்து, வேண்டிய மூலிகை மருந்துகளை வேரோடு பிடுங்கி எடுத்தான்.
Verse 36
विस्मितास्तुबभूवुस्तेसर्वेवानरपुङ्गवाः ।।।।दृष्टवाहनूमतःकर्मसुरैरपिसुदुष्करम् ।
தேவர்களுக்கே மிகக் கடினமான ஹனுமானின் செயலைக் கண்டு, அந்த எல்லா வானரத் தலைவர்களும் வியப்பில் ஆழ்ந்தனர்.
Verse 37
ततःसङ्क्षोदयित्वातामोषधिंवानरोत्तमः ।।।।लक्ष्मणस्यददौनस्तस्सुषेणस्सुमहाद्युतिः ।
பின்பு பேரொளி கொண்ட வானரசிரேஷ்டன் சுஷேணன் அந்த மூலிகையை நசுக்கி, லக்ஷ்மணனின் நாசித் துளைகளில் ஊட்டினான்.
Verse 38
विशल्यस्ससमाघ्रायलक्ष्मणःपरवीरहा ।।।।विशल्योविरुजश्शीघ्रमुदतिष्ठन्महीतलात् ।
பர வீரர்களை வென்ற லக்ஷ்மணன் அதை நுகர்ந்ததும், உடலில் பதிந்த அம்பு நீங்கி வலி அகன்று, விரைவில் நிலத்திலிருந்து எழுந்தான்.
Verse 39
तमुत्थितंतुहरयोभूतलात्प्रेक्ष्यलक्ष्मणम् ।।।।साधुसावधितिसुप्रीतालक्ष्मणंप्रत्यपूजयन् ।
பூமியிலிருந்து எழுந்த லக்ஷ்மணனைப் பார்த்த வானரர்கள் பேரானந்தமடைந்து “சாது! சாது!” என்று முழங்கினர்; நன்றியுணர்வுடன் லக்ஷ்மணனை பக்தியோடு மரியாதை செய்து போற்றினர்.
Verse 40
एह्येहीत्यब्रवीद्रामोलक्ष्मणंपरवीरहा ।।।।सस्वजेस्नेहगाढं च बाष्पपर्याकुलेक्षणः ।
பகை வீரர்களை அழித்த ராமன் லக்ஷ்மணனை நோக்கி “வா, வா!” என்று அழைத்தான்; கண்ணீர் மங்கிய கண்களுடன் ஆழ்ந்த அன்பால் அவனை இறுக அணைத்தான்.
Verse 41
ब्रवीच्छपरिष्वज्यसौमित्रिंराघवस्तदा ।।।।दिष्ट्यात्वांवीरपश्यामिमरणात्पुनरागतम् ।
அப்போது ராகவன் சௌமித்ரியை அணைத்து, “வீரனே, நல்வாழ்த்தால் உன்னை மரணத்திலிருந்து மீண்டும் திரும்பி வந்தவனாக நான் காண்கிறேன்” என்று கூறினான்.
Verse 42
न हिमेजीवितेनार्थस्सीतयाविजयनेवा ।।।।कोहिमेवदतेनार्धस्त्वयिपञ्चत्वमागते ।
“எனக்கு உயிர்வாழ்வதற்கே அர்த்தமில்லை—சீதையும் வெற்றியும் கூட; நீ மரணமடைந்திருந்தால், என் சொற்களுக்கே என்ன மதிப்பு இருந்திருக்கும்?”
Verse 43
इत्येवंवदतस्तस्यराघवस्यमहात्मनः ।।।।भिन्नश्शिथिलयावाचालक्ष्मणोवाक्यमब्रवीत् ।
இவ்வாறு மகாத்மா ராகவன் பேசிக்கொண்டிருக்க, அந்தத் தளர்ந்த சொற்களால் கலங்கிய லக்ஷ்மணன் மெல்லிய குரலில் பதில் உரைத்தான்.
Verse 44
तांप्रतिज्ञांप्रतिज्ञायपुरासत्यपराक्रम ।।।।लघुःकश्चिदिवासत्त्वोनैवंवक्तुमिहार्हसि ।
சத்திய பராக்கிரமனே! முன்பு அந்தச் சபதத்தைச் செய்துவிட்டு, இப்போது அற்பனும் தைரியமற்றவனுமான ஒருவனைப் போல நீ இவ்வாறு பேசுவது தகாது.
Verse 45
न हिप्रतिज्ञांकुर्वन्तिवितथांसत्यवादिनः ।।।।लक्षणंहिमहत्त्वस्यप्रतिज्ञापरिपालनम् ।
சத்தியவாதிகள் வீணான உறுதிமொழி செய்யார்; உறுதிமொழியை நிறைவேற்றுதலே மகத்துவத்தின் அடையாளம்।
Verse 46
नैराश्यमुपगन्तुं च नालंतेमत्कृतेऽनघ ।।।।वधेनरावणस्याद्यप्रतिज्ञामनुपालय ।
ஹே பாவமற்றவனே! என்னால் நீ நம்பிக்கையிழப்பது தகாது; இன்று இராவணனை வதைத்து உன் உறுதிமொழியை நிறைவேற்று।
Verse 47
नजीवन्यास्यतेशत्रुस्तवबाणपथंगतः ।।।।नर्दतस्तीक्षणदंष्ट्रस्यसिंहस्येवमहागजः ।
உன் அம்புகளின் பாதையில் வந்த பகைவன் உயிரோடு தப்பமாட்டான்—கூர்மையான பற்களுடன் கர்ஜிக்கும் சிங்கத்தின் முன் பெருயானை தப்பாததுபோல்।
Verse 48
अहंतुवधमिच्छामिशीघ्रमस्यदुरात्मनः ।।।।यावदस्तं न यात्येषकृतकर्मादिवाकरः ।
இந்த துராத்மனின் விரைவான வதத்தை நான் காண விரும்புகிறேன்—கடமையை நிறைவேற்றிய இந்த திவாகரன் அஸ்தமிக்குமுன்னே.
Verse 49
यदिवधमिच्छसिरावणस्यसङ्ख्येयदि च कृतांहितवेच्छसिप्रतिज्ञाम् ।यदितवराजसुताभिलाषआर्यकुरु च वचोममशीघ्रमद्यवीर ।।।।
ஆரிய வீரனே! போரில் ராவணனின் வதத்தை நீ விரும்பினால், நன்மைக்காக எடுத்த உறுதி நிறைவேற வேண்டும் என எண்ணினால், அரசகுமாரியை அடைய ஆசை இருந்தால்—இன்றே விரைந்து என் சொல்லின்படி செய்.
Frequently Asked Questions
Rāma’s grief creates a dharma-crisis: whether personal despair can override a public vow and wartime duty. The sarga resolves it by restoring Lakṣmaṇa and reaffirming that righteous action requires steadiness and commitment to vowed justice.
The chapter teaches that promise-keeping (pratijñā-paripālana) is a defining mark of greatness, and that sorrow—however human—must be integrated into disciplined action guided by reason, counsel, and service.
The Auṣadhi-parvata (mountain of medicinal herbs) and its southern peak are foregrounded as a curative landmark, reflecting epic-era cultural memory of healing knowledge integrated into battlefield narratives.