Sarga 51
शतानन्दोपदेशः — Śatānanda’s Welcome to Rāma and the Prelude to Viśvāmitra’s History
बालकाण्ड
இந்த சர்கத்தில் ஆசிரமச் சூழலில் நிகழும் உரையாடல், அதிதி-தர்மம், அஹல்யையின் மீட்பு, வம்ச-வரலாறு ஆகியவற்றை போதனையாக இணைக்கிறது. கவுதமரின் மூத்த மகனும் தவத்தால் ஒளிவீசும் சதானந்தர், விஸ்வாமித்ரர் வருகை செய்தி கேட்டு ராமனைத் தரிசித்து மகிழ்ச்சி-வியப்பில் திளைக்கிறார். அவர் விஸ்வாமித்ரரிடம்—ராமனுக்கு அஹல்யை தரிசனம் காட்டப்பட்டதா, அவள் வன்ய ஹவிகளால் பூஜை-மரியாதை செய்தாளா, இந்திரனின் குற்றம் தொடர்பான பழைய நிகழ்வு ராமனுக்குச் சொல்லப்பட்டதா, ராமன் சன்னிதியில் அஹல்யை கவுதமருடன் மீண்டும் இணைந்தாளா என்று கேட்கிறார். விஸ்வாமித்ரர்—செய்ய வேண்டியது எதுவும் விடுபடவில்லை; அஹல்யை கவுதமருடன் மீண்டும் சேர்ந்து விட்டாள், ரேணுகை ஜமதக்னியுடன் சேர்ந்ததுபோல்—என்று பதிலளிக்கிறார். பின்னர் சதானந்தர் ராமனை விதிப்படி வரவேற்று, விஸ்வாமித்ரரை அசிந்த்ய கர்மங்களுடைய பிரம்மரிஷி எனப் புகழ்ந்து, ராமனின் பாதுகாவலர்-வழிகாட்டி என நிறுவுகிறார்; இதனால் ராமயாத்திரை தபஸ்விகளின் அங்கீகார வழிநடத்தலில் நிலைபெறுகிறது. அதன்பின் சர்கம் வரலாற்றுக் கட்டமைப்புக்குள் செல்கிறது—விஸ்வாமித்ரரின் முன்னைய அரசாட்சி, தர்மமயமான ஆட்சி, மேலும் குச → குசநாப → காதி → விஸ்வாமித்ரர் என்ற வம்சவரிசை. முடிவில் வசிஷ்டரின் ஆசிரமம் இரண்டாம் பிரம்மலோகமெனப் போல் வர்ணிக்கப்படுகிறது; சித்தர், சாரணர், தேவரிஷி, பிரம்மரிஷி ஆகியோர் நிறைந்ததும், நீருணவு, வாயுணவு, இலை-கனி-வேர் உணவு போன்ற பலவகைத் தவநெறிகளால் ஒளிர்வதும்—வரவிருக்கும் வசிஷ்ட–விஸ்வாமித்ர சந்திப்புக்கான முன்னுரையாக அமைகிறது.
Shlokas
Verse 1
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रस्य धीमत:।हृष्टरोमा महातेजाश्शतानन्दो महातपा:।।।।गौतमस्य सुतो ज्येष्ठस्तपसा द्योतितप्रभ:।रामसन्दर्शनादेव परं विस्मयमागत:।।।।
ஞானமிகு விசுவாமித்திரரின் சொற்களை கேட்டதும், கௌதமரின் மூத்த புதல்வனும் மகாதபஸ்வியுமான சதானந்தர் ரோமாஞ்சமடைந்தார். தவத்தால் ஒளிரும் பிரபையுடைய அவர், ராம தரிசனமात्रத்தாலேயே பேர்வியப்பில் ஆழ்ந்தார்.
Verse 2
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रस्य धीमत:।हृष्टरोमा महातेजाश्शतानन्दो महातपा:।।1.51.1।।गौतमस्य सुतो ज्येष्ठस्तपसा द्योतितप्रभ:।रामसन्दर्शनादेव परं विस्मयमागत:।।1.51.2।।
கௌதமரின் மூத்த புதல்வன் சதானந்தன்—தவத்தால் ஒளிரும் பிரபையுடையவன்—ராமனைத் தரிசித்த மாத்திரத்திலே பேர்வியப்பை அடைந்தான்॥
Verse 3
स तौ निषण्णौ सम्प्रेक्ष्य सुखासीनौ नृपात्मजौ।शतानन्दो मुनिश्रेष्ठं विश्वामित्रमथामब्रवीत्।।।।
அருகே சுகமாக அமர்ந்திருந்த இரு அரசகுமாரர்களைக் கண்டு, சதானந்தர் அப்போது முனிவர்களில் சிறந்த விஸ்வாமித்ரரிடம் கூறினார்।
Verse 4
अपि ते मुनिशार्दूल मम माता यशस्विनी।दर्शिता राजपुत्राय तपो दीर्घमुपागता।।।।
முனிசார்தூலரே! நீண்ட காலம் தவத்தில் ஈடுபட்ட என் புகழ்மிக்க தாயை, நீங்கள் அரசகுமாரருக்குக் காட்டினீரா?
Verse 5
अपि रामे महातेजा मम माता यशस्विनी।वन्यैरुपाहरत्पूजां पूजार्हे सर्वदेहिनाम्।।।।
மகாதேஜஸ்வியே! எல்லா உடலுடையோருக்கும் வணக்கத்தக்க ராமருக்கு என் புகழ்மிக்க தாய், காட்டு உபஹாரங்களால் பூஜை செலுத்தினாளா?
Verse 6
अपि रामाय कथितं यथावृत्तं पुरातनम्।मम मातुर्महातेजो दैवेन दुरनुष्ठितम्।।।।
ஏ மகாத்மா, ராமனுக்கு அந்தப் பழம்பெரும் நிகழ்வு நடந்தபடியே சொல்லப்பட்டதா—தெய்வத்தின் துஷ்கிரமத்தால் என் தாயின் மகத்தான தேஜஸ் எவ்வாறு கடுமையாக அவமதிக்கப்பட்டு துன்புற்றதோ?
Verse 7
अपि कौशिक भद्रं ते गुरुणा मम सङ्गता।मम माता मुनिश्रेष्ठ रामसन्दर्शनादित:।।।।
ஏ கௌசிகா, உனக்கு மங்கலம் உண்டாக. ஏ முனிசிறந்தவரே, ராமதரிசனத்தின் பயனாக என் தாய் என் குரு—என் தந்தையுடன் மீண்டும் சேர்ந்தாளா?
Verse 8
अपि मे गुरुणा राम: पूजित: कुशिकात्मज।इहागतो महातेजा: पूजां प्राप्तो महात्मन:।।।।
ஏ குசிகாத்மஜா, என் குரு—தந்தை—ராமனை முறையாகப் பூஜித்தாரா? மேலும் அந்த மகாதேஜஸ்வி ராமன் இங்கு வந்தபோது, என் மகாத்மா தந்தைக்கு அவனும் உரிய மரியாதை-பூஜை செய்தானா?
Verse 9
अपि शान्तेन मनसा गुरुर्मे कुशिकात्मज ।इहाऽगतेन रामेण प्रयतेनाभिवादित:।।।।
ஏ குசிகாத்மஜா, ஒழுக்கநெறியுடன் பக்தியோடு இங்கு வந்த ராமன் அமைதியான மனத்துடன் என் குரு—தந்தைக்கு—மரியாதையுடன் வணக்கம் செலுத்தினானா?
Verse 10
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य विश्वामित्रो महामुनि:।प्रत्युवाच शतानन्दं वाक्यज्ञो वाक्यकोविदम्।।।।
அவரின் சொற்களை கேட்டதும், சொல்வன்மை உடைய மகாமுனி விசுவாமித்திரர், சொற்களில் தேர்ந்த சதானந்தருக்கு மறுமொழி கூறினார்.
Verse 11
नातिक्रान्तं मुनिश्रेष्ठ यत्कर्तव्यं कृतं मया।सङ्गता मुनिना पत्नी भार्गवेणेव रेणुका।।।।
முனிசிறந்தவரே! என்னால் செய்ய வேண்டியது எதுவும் தவறவில்லை; செய்யத்தக்கது அனைத்தும் செய்து முடிக்கப்பட்டது. முனிவரின் பத்தினி முனிவருடன் மீண்டும் இணைந்தாள்—பார்கவனான (ஜமதக்னியுடன்) ரேணுகை இணைந்ததுபோல.
Verse 12
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य विश्वामित्रस्य भाषितम् ।शतानन्दो महातेजा रामं वचनमब्रवीत्।।।।
விச்வாமித்ரரின் சொற்களை கேட்ட மகாதேஜஸ்வியான சதானந்தர் ராமனிடம் இவ்வசனங்களை உரைத்தார்।
Verse 13
स्वागतं ते नरश्रेष्ठ दिष्ट्या प्राप्तोऽसि राघव।विश्वामित्रं पुरस्कृत्य महर्षिमपराजितम्।।।।
மனிதர்களில் சிறந்த ராகவா, உனக்கு வரவேற்பு. நல்வினையால் நீ வந்தடைந்தாய்; அஜேய மகரிஷி விச்வாமித்ரர் உன் முன்னே வழிகாட்டியாக உள்ளார்।
Verse 14
अचिन्त्यकर्मा तपसा ब्रह्मर्षिरतुलप्रभ:।विश्वामित्रो महातेजा वेत्स्येनं परमां गतिम्।।।।
அசிந்த்யமான செயல்களைச் செய்தவர்; தவத்தால் பிரம்மரிஷியானவர்; ஒப்பற்ற ஒளியுடைய மகாதேஜஸ்வி விச்வாமித்ரரை நீ பரமகதி, பரமஆச்ரயம் என அறிந்துகொள்।
Verse 15
नास्ति धन्यतरो राम त्वत्तोऽन्यो भुवि कश्चन।गोप्ता कुशिकपुत्रस्ते येन तप्तं महत्तप:।।।।
ராமா, பூமியில் உன்னை விடப் பெரும் பாக்கியசாலி யாரும் இல்லை. மகத்தான தவம் செய்த குசிகபுத்ரன் விச்வாமித்ரர் உன் காவலர்।
Verse 16
श्रूयतां चाभिधास्यामि कौशिकस्य महात्मन:।यथा बलं यथा वृत्तं तन्मे निगदत: श्रुणु।।।।
இப்போது கேள்; மகாத்மையான கௌசிகபுத்ரரின் வல்லமைவும் வாழ்க்கைநெறியும் நான் கூறுகிறேன். நான் உரைப்பதை கவனமாகக் கேள்।
Verse 17
राजाऽभूदेष धर्मात्मा दीर्घकालमरिन्दम:।धर्मज्ञ: कृतविद्यश्च प्रजानां च हिते रत:।।।।
இவர் நீண்ட காலம் அரசனாக இருந்தார்; தர்மாத்மா, பகைவரை அடக்கும் அரிந்தமன். தர்மத்தை அறிந்தவர், கல்வியில் பயிற்சி பெற்றவர், குடிமக்களின் நலனில் எப்போதும் ஈடுபட்டவர்॥
Verse 18
प्रजापतिसुतश्चासीत्कुशो नाम महीपति:।कुशस्य पुत्रो बलवान् कुशनाभस्सुधार्मिक:।।।।
பிரஜாபதியின் புதல்வன் ‘குச’ன் என்னும் மஹீபதி இருந்தான். குசனின் மகன் குசநாபன்—வலிமைமிக்கவன், உறுதியான தர்மநிஷ்டன்॥
Verse 19
कुशनाभसुतस्त्वासीद्गाधिरित्येव विश्रृत:।गाधे: पुत्रो महातेजा विश्वामित्रो महामुनि:।।।।
குசநாபனின் மகன் ‘காதி’ என உலகில் புகழ்பெற்றான். காதியின் மகன் ஆன்மத் தேஜஸால் ஒளிரும் மகாமுனி விஸ்வாமித்ரன்॥
Verse 20
विश्वामित्रो महातेजा: पालयामास मेदिनीम्।बहुवर्षसहस्राणि राजा राज्यमकारयत्।।।।
மகாதேஜஸால் ஒளிரும் விஸ்வாமித்ரன் பூமியைப் பாதுகாத்தான். அரசனாகப் பல ஆயிரம் ஆண்டுகள் அரசாட்சியை நடத்தினான்॥
Verse 21
कदाचित्तु महातेजा योजयित्वा वरूथिनीम्।अक्षौहीणीपरिवृत: परिचक्राम मेदिनीम्।।।।
ஒருகால் அந்த மகாதேஜஸ்வி அரசன் தன் படையணியைச் சீராக அமைத்து, அக்ஷௌஹிணி சேனையால் சூழப்பட்டவனாய், அரசப் பரிக்ரமமாகப் பூமியெங்கும் சுற்றிவந்தான்।
Verse 22
नगराणि सराष्ट्राणि सरितश्च तथा गिरीन्।आश्रमान्क्रमशो राम विचरन्नाजगाम ह।।।।वसिष्ठस्याश्रमपदं नानावृक्षसमाकुलम्।नानामृगगणाकीर्णं सिद्धचारणसेवितम्।।।।देवदानवगन्धर्वै: किन्नरैरुपशोभितम्।प्रशान्तहरिणाकीर्णं द्विजसङ्घनिषेवितम्।।।।ब्रह्मर्षिगणसङ्कीर्णं देवर्षिगणसेवितम्।तपश्चरणसंसिद्धैरग्निकल्पैर्महात्मभि:।।।।अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च शीर्णपर्णाशनैस्तथा।फलमूलाशनैर्दान्तैर्जितरोषैर्जितेन्द्रियै:।।।।ऋषिभिर्वालखिल्यैश्च जपहोमपरायणै:।अन्यैर्वैखानसैश्चैव समन्तादुपशोभितम्।।।।
ராமா! அவர் நகரங்களையும் நாடுகளையும், நதிகளையும் மலைகளையும் கடந்து, ஆசிரமங்களை முறையே தரிசித்து உலாவியபின், இறுதியில் வசிஷ்டரின் புனித ஆசிரமத்திடம் வந்தடைந்தார்। அது பலவகை மரங்களால் அடர்ந்தது; பலவகை மிருகக் கூட்டங்களால் நிறைந்தது; சித்தர், சாரணர் ஆகியோரால் சேவிக்கப்பட்டது। தேவர், தானவர், கந்தர்வர், கின்னரர் ஆகியோரின் இருப்பால் அது ஒளிர்ந்தது; அமைதியான மான்களால் நிரம்பி, த்விஜக் கூட்டங்கள் (பறவைக் கூட்டங்கள்) தங்கியிருந்தன। பிரம்மரிஷிகளின் பெருங்கூட்டமும், தேவரிஷிகளின் சேவையும் அங்கு இருந்தது; தவத்தால் सिद्धி பெற்ற, அக்னியைப் போன்ற தேஜஸ்வி மகாத்மாக்கள் அங்கு விளங்கினர்। சிலர் நீரையே உணவாகக் கொண்டோர், சிலர் காற்றையே ஆதாரமாகக் கொண்டோர், சிலர் உதிர்ந்த இலைகளை உண்டோர், சிலர் கனியும் வேரும் உண்டோர்—அனைவரும் தாந்தர், கோபத்தை வென்றோர், இந்திரியங்களை அடக்கியோர்। ஜப-ஹோமத்தில் பராயணமான வாலகில்யர் முதலிய ரிஷிகளும், பிற வைखானஸ முனிவர்களும் எல்லாத் திசைகளிலும் அந்த ஆசிரமத்தை அழகுபடுத்தினர்।
Verse 23
नगराणि सराष्ट्राणि सरितश्च तथा गिरीन्।आश्रमान्क्रमशो राम विचरन्नाजगाम ह।।1.51.22।।वसिष्ठस्याश्रमपदं नानावृक्षसमाकुलम्।नानामृगगणाकीर्णं सिद्धचारणसेवितम्।।1.51.23।।देवदानवगन्धर्वै: किन्नरैरुपशोभितम्।प्रशान्तहरिणाकीर्णं द्विजसङ्घनिषेवितम्।।1.51.24।।ब्रह्मर्षिगणसङ्कीर्णं देवर्षिगणसेवितम्।तपश्चरणसंसिद्धैरग्निकल्पैर्महात्मभि:।।1.51.25।।अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च शीर्णपर्णाशनैस्तथा।फलमूलाशनैर्दान्तैर्जितरोषैर्जितेन्द्रियै:।।1.51.26।।ऋषिभिर्वालखिल्यैश्च जपहोमपरायणै:।अन्यैर्वैखानसैश्चैव समन्तादुपशोभितम्।।1.51.27।।
அவர் வசிஷ்டரின் ஆசிரமத் தலத்தை அடைந்தார்; அது பலவகை மரங்களால் அடர்ந்ததும், பலவகை மிருகக் கூட்டங்களால் நிறைந்ததும், சித்தர் மற்றும் சாரணர் வருகையால் புனிதமடைந்ததும் ஆக இருந்தது.
Verse 24
नगराणि सराष्ट्राणि सरितश्च तथा गिरीन्।आश्रमान्क्रमशो राम विचरन्नाजगाम ह।।1.51.22।।वसिष्ठस्याश्रमपदं नानावृक्षसमाकुलम्।नानामृगगणाकीर्णं सिद्धचारणसेवितम्।।1.51.23।।देवदानवगन्धर्वै: किन्नरैरुपशोभितम्।प्रशान्तहरिणाकीर्णं द्विजसङ्घनिषेवितम्।।1.51.24।।ब्रह्मर्षिगणसङ्कीर्णं देवर्षिगणसेवितम्।तपश्चरणसंसिद्धैरग्निकल्पैर्महात्मभि:।।1.51.25।।अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च शीर्णपर्णाशनैस्तथा।फलमूलाशनैर्दान्तैर्जितरोषैर्जितेन्द्रियै:।।1.51.26।।ऋषिभिर्वालखिल्यैश्च जपहोमपरायणै:।अन्यैर्वैखानसैश्चैव समन्तादुपशोभितम्।।1.51.27।।
அது தேவர், தானவர், கந்தர்வர், கின்னரர் ஆகியோரால் அலங்கரிக்கப்பட்டிருந்தது; அமைதியான மான்களால் நிறைந்திருந்தது; மேலும் த்விஜக் கூட்டங்கள் (முக்கியமாகப் பறவைக் கூட்டங்கள்) வந்து தங்கும் இடமாக இருந்தது.
Verse 25
नगराणि सराष्ट्राणि सरितश्च तथा गिरीन्।आश्रमान्क्रमशो राम विचरन्नाजगाम ह।।1.51.22।।वसिष्ठस्याश्रमपदं नानावृक्षसमाकुलम्।नानामृगगणाकीर्णं सिद्धचारणसेवितम्।।1.51.23।।देवदानवगन्धर्वै: किन्नरैरुपशोभितम्।प्रशान्तहरिणाकीर्णं द्विजसङ्घनिषेवितम्।।1.51.24।।ब्रह्मर्षिगणसङ्कीर्णं देवर्षिगणसेवितम्।तपश्चरणसंसिद्धैरग्निकल्पैर्महात्मभि:।।1.51.25।।अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च शीर्णपर्णाशनैस्तथा।फलमूलाशनैर्दान्तैर्जितरोषैर्जितेन्द्रियै:।।1.51.26।।ऋषिभिर्वालखिल्यैश्च जपहोमपरायणै:।अन्यैर्वैखानसैश्चैव समन्तादुपशोभितम्।।1.51.27।।
அது பிரம்மரிஷிகளின் கூட்டங்களால் நிரம்பி, தேவரிஷிகளின் குழுக்களால் சேவிக்கப்பட்டது; தவச்சரியால் सिद्धி பெற்ற, அக்னியைப் போல ஒளிவீசும் மகாத்மர்களால் அது சிறப்புற்றிருந்தது.
Verse 26
नगराणि सराष्ट्राणि सरितश्च तथा गिरीन्।आश्रमान्क्रमशो राम विचरन्नाजगाम ह।।1.51.22।।वसिष्ठस्याश्रमपदं नानावृक्षसमाकुलम्।नानामृगगणाकीर्णं सिद्धचारणसेवितम्।।1.51.23।।देवदानवगन्धर्वै: किन्नरैरुपशोभितम्।प्रशान्तहरिणाकीर्णं द्विजसङ्घनिषेवितम्।।1.51.24।।ब्रह्मर्षिगणसङ्कीर्णं देवर्षिगणसेवितम्।तपश्चरणसंसिद्धैरग्निकल्पैर्महात्मभि:।।1.51.25।।अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च शीर्णपर्णाशनैस्तथा।फलमूलाशनैर्दान्तैर्जितरोषैर्जितेन्द्रियै:।।1.51.26।।ऋषिभिर्वालखिल्यैश्च जपहोमपरायणै:।अन्यैर्वैखानसैश्चैव समन्तादुपशोभितम्।।1.51.27।।
அது எல்லாத் திசைகளிலும் தவசிகளால் அலங்கரிக்கப்பட்டிருந்தது—சிலர் நீரையே உணவாகக் கொண்டவர்கள், சிலர் காற்றையே ஆதாரமாகக் கொண்டவர்கள்; சிலர் உதிர்ந்த இலைகளை உண்ணுபவர்கள், சிலர் பழம்-வேர் உண்ணுபவர்கள்; அனைவரும் அடக்கமுடையோர், கோபத்தை வென்றோர், இந்திரியங்களை வென்றோர்.
Verse 27
नगराणि सराष्ट्राणि सरितश्च तथा गिरीन्।आश्रमान्क्रमशो राम विचरन्नाजगाम ह।।1.51.22।।वसिष्ठस्याश्रमपदं नानावृक्षसमाकुलम्।नानामृगगणाकीर्णं सिद्धचारणसेवितम्।।1.51.23।।देवदानवगन्धर्वै: किन्नरैरुपशोभितम्।प्रशान्तहरिणाकीर्णं द्विजसङ्घनिषेवितम्।।1.51.24।।ब्रह्मर्षिगणसङ्कीर्णं देवर्षिगणसेवितम्।तपश्चरणसंसिद्धैरग्निकल्पैर्महात्मभि:।।1.51.25।।अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च शीर्णपर्णाशनैस्तथा।फलमूलाशनैर्दान्तैर्जितरोषैर्जितेन्द्रियै:।।1.51.26।।ऋषिभिर्वालखिल्यैश्च जपहोमपरायणै:।अन्यैर्वैखानसैश्चैव समन्तादुपशोभितम्।।1.51.27।।
அந்த ஆசிரமம் எங்கும் முனிவர்களால் அழகுபெற்றிருந்தது—ஜபமும் ஹோமமும் மேற்கொண்டு நிற்கும் வாலகில்ய முனிவர்களாலும், பிற வைಖானஸ முனிவர்களாலும்—ஆகையால் முழுத் தவவனம் நால்திசையும் ஒளிவீசிற்று।
Verse 28
वसिष्ठस्याश्रमपदं ब्रह्मलोकमिवापरम्।ददर्श जयतां श्रेष्ठो विश्वामित्रो महाबल:।।।।
அப்போது மகாபலன் விஸ்வாமித்ரர்—வெற்றியாளர்களில் சிறந்தவர்—வசிஷ்டரின் ஆசிரமத்தைக் கண்டார்; அது இன்னொரு பிரம்மலோகம் போலத் தோன்றியது।
Frequently Asked Questions
The pivotal action is the completion of Ahalyā’s restoration and reunion with Gautama, treated as a dharmic repair after a past transgression attributed to Indra; Śatānanda seeks verification that proper honoring, narration of the incident, and ritual-ethical closure were performed without omission.
The sarga teaches that dharma operates through authorized guidance and completion of required acts: restoration is not merely emotional but procedural (nothing omitted), and legitimate spiritual authority (tapas → brahmarṣi status) provides the framework within which a prince’s conduct becomes exemplary.
Vasiṣṭha’s hermitage is presented as a cultural microcosm—likened to Brahmaloka—cataloguing ascetic communities (Vālakhilya, Vaikhānasa), devotional practices (japa, homa), and ecological richness (trees, animals, rivers/mountains in the approach), thereby mapping the āśrama as a key civilizational landmark.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.