Previous Verse
Next Verse

Valmiki Ramayana 2.24.26Ayodhya Kanda, Sarga 24, Shloka 26

कौशल्यारामसंवादः

Kausalya–Rama Dialogue on Exile-Dharma

भर्तु श्शुश्रूषया नारी लभते स्वर्गमुत्तमम्।अपि या निर्नमस्कारा निवृत्ता देवपूजनात्।।2.24.26।।

bhartuḥ śuśrūṣayā nārī labhate svargam uttamam | api yā nir-namaskārā nivṛttā deva-pūjanāt || 2.24.26 ||

கணவருக்கு உளமார்ந்த சேவை செய்வதால் பெண் உயர்ந்த ஸ்வர்கத்தை அடைகிறாள்—அவள் வணக்கம் செய்யாதவளாயினும், தேவர்பூஜையை விலக்கினவளாயினும்।

भर्तुःof (her) husband
भर्तुः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootभर्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन
शुश्रूषयाby service
शुश्रूषया:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootशुश्रूषा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
नारीa woman
नारी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनारी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन
लभतेattains
लभते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√लभ् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
स्वर्गम्heaven
स्वर्गम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्वर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
उत्तमम्highest
उत्तमम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying स्वर्गम्)
अपिeven
अपि:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अप्यर्थ-निपात (even/also)
याwho
या:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक सर्वनाम
निर्नमस्काराwithout salutations
निर्नमस्कारा:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिर् + नमस्कार (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नञ्/निर्-पूर्वक विशेषण (without salutations)
निवृत्ताhaving abstained
निवृत्ता:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनि + √वृत् (धातु) (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying या)
देवपूजनात्from worship of gods
देवपूजनात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootदेव + पूजन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; तत्पुरुष (देवानां पूजनम्)

A woman who serves her husband will attain the highest heaven even if she pays no homage to gods and abstains from worshipping them.

R
Rāma
K
Kauśalyā
D
Devas (gods, generic)
H
Husband (Daśaratha as contextual referent)

FAQs

It elevates relational duty as a direct spiritual path: faithful service within one’s rightful sphere is presented as dharma-bearing and merit-yielding, even surpassing external ritual.

Rāma continues instructing Kauśalyā that her proper dharma is to remain and serve Daśaratha, rather than accompany Rāma into exile.

The virtue emphasized is steadfast fidelity and service (śuśrūṣā) as an expression of dharma in domestic life.

AI

Ask anything about this verse

Curious about the meaning, context, or a word? Ask, and continue the conversation in the Vedapath app.

A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.

Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App