Valmiki Ramayana 2.118.16 — Ayodhya Kanda, Sarga 118, Shloka 16

अनसूयोपदेशः तथा सीताया स्वयंवरकथा

Anasuya’s Counsel and Sita’s Swayamvara Narrative

Devanagari script

तस्यास्तद्  वचनं श्रूत्वा विस्मिता मन्दविस्मया।

कृतमित्यब्रवीत् सीता तपोबलसमन्विताम्।।2.118.16।।

Transliteration

tasyās tad vacanaṃ śrutvā vismitā mandavismayā |

kṛtam ity abravīt sītā tapobalasamanvitām ||2.118.16||

Translation

அவளுடைய சொற்களை கேட்ட சீதை, வியப்புடன் மென்மையாகச் சிரித்து, தவவலிமை நிறைந்த அனசூயையிடம்—“இது ஏற்கனவே நிறைவேறிவிட்டது” என்று கூறினாள்.

Word by Word

• तस्याः: of her
• तस्याः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, विशेषणरूपे प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘वचनम्’ इत्यस्य निर्देशः

• वचनम्: speech/words
• वचनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund)

• विस्मिता: astonished
• विस्मिता: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: वि-√स्मि (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (PPP, क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘आश्चर्ययुक्ता’

• मन्द-विस्मया: with gentle wonder/smile
• मन्द-विस्मया: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मन्द-विस्मय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय-समासः (मन्दः विस्मयः यस्याः)

• कृतम्: done
• कृतम्: Karma (कर्म)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (PPP, क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वाक्ये ‘कृतम्’ इति (it is done)

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/वाक्यसमाप्ति-अव्यय (quotative)

• अब्रवीत्: said
• अब्रवीत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• सीता: Sita
• सीता: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तपो-बल-समन्विताम्: (to her) endowed with ascetic power
• तपो-बल-समन्विताम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तपस्-बल-समन्वित (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (तपसा बलेन च समन्विता)

Context

On hearing her words Sita was surprised. With a gentle smile she said, to Anasuya who was endowed with ascetic power, 'I think you have already granted me theboons'.

Characters & Entities

• Sītā
• Anasūyā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Humility and gratitude: Sītā implies she already feels blessed, avoiding greed and honoring the elder’s goodwill.

What is the narrative situation?

Anasūyā offers boons; Sītā responds modestly that the blessing is already fulfilled, expressing contentment.

Which character virtue is emphasized?

Sītā’s modesty and self-restraint (not demanding gifts), aligned with dignified conduct.