Previous Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 114, Shloka 32

अयोध्याप्रवेशः

Bharata Enters Ayodhya and Perceives the City’s Desolation

तदा तदन्तः पुरमुंजहितप्रभं सुरैरिवोत्सृष्टमभास्करं दिनम्।

निरीक्ष्य सर्वं तु विविक्तमात्मवान्मुमोच बाष्पं भरतः सुदुःखितः।।2.114.32।।

tadā tadantaḥpuram uñjahitaprabhaṁ surair ivotsṛṣṭam abhāskaraṁ dinam |

nirīkṣya sarvaṁ tu viviktam ātmavān mumoca bāṣpaṁ bharataḥ suduḥkhitaḥ ||2.114.32||

அப்போது தன்னடக்கமுடைய பரதன் அந்த அந்தப்புரமெங்கும் நோக்கினான்—ஒளி நீங்கிப் பிரிந்து, தனிமையாய் வெறிச்சோடி; தேவர்கள் கைவிட்ட, சூரியமற்ற நாளைப் போல—மிகுந்த துயரத்தில் கண்ணீர் சிந்தினான்.

तदाthen
तदा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)
तत्that
तत्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifies 'पुरम्')
अन्तःwithin
अन्तः:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअन्तः (अव्यय/उपसर्गवत्)
Formअव्यय; देशवाचक (locative adverb: 'within')
पुरम्the city
पुरम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उञ्झितप्रभम्whose radiance was abandoned; dimmed
उञ्झितप्रभम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउञ्झित (त्यक्त; कृदन्त) + प्रभा (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifies 'पुरम्'); उञ्झित = क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle)
सुरैःby the gods
सुरैः:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootसुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
इवas if; like
इव:
Upamādyotaka (उपमाद्योतक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमावाचक निपात
उत्सृष्टम्abandoned; forsaken
उत्सृष्टम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत् + सृज् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifies 'पुरम्')
अभास्करम्sunless
अभास्करम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअ + भास्कर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifies 'दिनम्'); नञ्-समासभावः (sunless)
दिनम्day
दिनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदिन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
निरीक्ष्यhaving seen
निरीक्ष्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootनि + ईक्ष् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), 'having looked/observed'
सर्वम्all; the whole
सर्वम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifies implied object: the whole [city/state])
तुbut; indeed
तु:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधार्थक निपात (particle: 'but/indeed')
विविक्तम्deserted; lonely
विविक्तम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि + विच् (धातु) / विविक्त (प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifies 'सर्वम्')
आत्मवान्self-possessed; noble-minded
आत्मवान्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआत्मवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifies 'भरतः')
मुमोचreleased; shed
मुमोच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootमुच् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
बाष्पम्tears
बाष्पम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootबाष्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
भरतःBharata
भरतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभरत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सुदुःखितःdeeply sorrowful
सुदुःखितः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु + दुःखित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifies 'भरतः')

Self-possessed Bharata beholding the secluded inner apartment deserted by the gods shorn of splendour, like the day deprived of the Sun shed tears in distress.ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē caturdaśōttaraśatatamassargaḥ.Thus ends the hundredfourteenth sarga in Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

B
Bharata
A
Ayodhya (antaḥpura/palace)

FAQs

Dharma includes emotional truth (satya to one’s feelings) disciplined by self-control: Bharata remains composed yet does not deny grief, modeling balanced conduct amid calamity.

Bharata enters and surveys the deserted inner palace, now without its former brilliance; overwhelmed, he finally weeps.

Ātma-saṁyama (self-restraint) joined with sincerity: Bharata is self-possessed, but his tears reflect genuine love and responsibility.