இந்த அதிகாரத்தில் யமன் பிரம்மாவிடம்—ஆன்மீக மகிமை இழப்பது மரணத்தை விடக் கொடியது; ஆசையில்லாமலிருந்தாலும் விதிக்கப்பட்ட கடமையை அலட்சியம் செய்தால் வீழ்ச்சி வரும் என்கிறான். நம்பிக்கையாளர்-தர்மம் (ந்யாசதர்மம்) விளக்கி, எஜமானின் செல்வம் அல்லது அரச/பொது வளங்களை அபகரித்தல், நிர்வாக ஊழல் ஆகியவை நீண்ட நரகத் தண்டனைகளுக்கும் பின்னர் புழு, எலி, பூனை போன்ற பிறவிகளுக்கும் காரணம் எனச் சொல்கிறான். தாம் இறைவனின் ஆணையாலேயே தண்டனை அளிப்பதாகவும், ஆனால் ஹரியின் நாளான ஏகாதசி பாவங்களை முற்றிலும் அழிப்பதால் ராஜா ருக்மாங்கதனால் தாம் ‘தோற்கடிக்கப்பட்டேன்’ என்றும் கூறுகிறான்; பூமியே கூட மரியாதையால் நோன்பு இருப்பதுபோல். விஷ்ணுவில் தனிச்சரணம் உயர்ந்தது; விஷ்ணு இல்லாத யாகம், தீர்த்தம், தானம், விரதம் அல்லது கடுமையான மரணமும் பரமபதத்தை தராது. ஏகாதசி நோன்பு பக்தர்களை தந்தை-தாத்தாவுடன் விஷ்ணுலோகத்துக்கு இட்டுச் செல்கிறது; அதனால் பித்ருபந்தம், கர்ம காரணம் குறித்து யமனுக்கு கவலை எழுகிறது. இறுதியில் விஷ்ணுதூதர்கள் யமனின் எரியும் பாதையை உடைத்து கும்பீ நரகத்திலிருந்து உயிர்களை விடுவித்து பரம தாமத்துக்கு அழைத்துச் செல்கிறார்கள்.
Verse 1
यम उवाच । श्रृणु मे वचनं नाथ पितामह पितामह । मरणादधिकं देव यत्प्रतापस्य खंडनम् ॥ १ ॥
யமன் கூறினான்—ஓ நாதா, ஓ பிதாமஹா! ஓ பிதாமஹா! என் சொற்களை கேளும். ஓ தேவா! மரணத்தைவிடவும் கொடுமையானது பிரதாபம் (மாண்-தேஜஸ்) சிதைவுறுதல் ॥௧॥
Verse 2
निस्पृहो नाचरेद्यस्तु नियोगं पद्मसंभव । अन्धकूपे निपतति स चाशु नरके ध्रुवम् ॥ २ ॥
ஓ பத்மசம்பவ (பிரம்மா)! ஆசையற்றவனாக இருந்தும் சாஸ்திரம் விதித்த நியோகத்தைச் செய்யாதவன் அந்தக் கிணற்றில் விழுந்து, நிச்சயமாக விரைவில் நரகத்தை அடைவான் ॥௨॥
Verse 3
नियोगी न नियोगं यः करोति कमलासन । प्रभोर्वित्तं समश्नाति स भवेत्काष्ठकीटकः ॥ ३ ॥
ஓ கமலாசன (பிரம்மா)! நியோகியாக இருந்து நியோகத்தை நிறைவேற்றாமல், ஆண்டவனின் செல்வத்தை உண்டு வாழ்பவன் காஷ்டகீடகன் (மரத்தைத் துளைக்கும் புழு) ஆகிறான் ॥௩॥
Verse 4
योऽश्नाति लोभाद्वित्तानि प्रजाभ्यो वा महीपतेः । नियोगी नरकं याति यावत्कल्पशतत्रयम् ॥ ४ ॥
நியோகியாக இருந்து பேராசையால் குடிமக்களுடையதோ அரசனுடையதோ செல்வத்தை அபகரித்து/உண்டு வாழ்பவன் மூன்று நூறு கல்பங்கள் வரை நரகத்தை அடைவான் ॥௪॥
Verse 5
आत्मकार्यपरो यस्तु स्वामिनं च विलुंपति । भवेद्वेश्मनि मंदात्मा आखुः कल्पशतत्रयम् ॥ ५ ॥
தன் நலமே நோக்கி ஆண்டவனை (உரிமையாளனை) கொள்ளையடிப்பவன், அந்த மந்தபுத்தி மூன்றுநூறு கல்பங்கள் வீட்டில் எலியாகப் பிறக்கிறான்।
Verse 6
नियोगी यस्तु वै भूत्वा आत्मवेश्मनि भोक्ष्यति । भृत्यान्वै कर्मकरणे राज्ञो मार्जारतां व्रजेत् ॥ ६ ॥
நியோகியாக இருந்து தன் வீட்டில் தானே உண்டு அனுபவித்து, அரசனின் பணியாளர்களை தனிப்பட்ட காரியங்களுக்கு வேலைக்கெடுப்பவன் பூனை நிலையைக் அடைகிறான்।
Verse 7
सोऽहं देव तवादेशात् प्रजा धर्मेण शासयन् । पुण्येन पुण्यकर्तारं पापं पापेन कर्मणा ॥ ७ ॥
தேவா! உமது ஆணையினால் நான் குடிகளை தர்மப்படி ஆள்கிறேன்—புண்ணியம் செய்பவனுக்கு புண்ணியத்தால் பலன் அளித்து, பாவத்திற்கு அதன் பாவகர்மப் பலனையே அளிக்கிறேன்।
Verse 8
सम्यग्विचार्य मुनिभिर्घर्मशास्त्रादिभिर्विभो । कल्पादौ वर्तमानस्य यावद्यावद्दिनं तव ॥ ८ ॥
எங்கும் நிறைந்த ஆண்டவனே! முனிவர்கள் தர்மசாஸ்திர முதலிய ஆதாரங்களால் நன்கு ஆராய்ந்து, இந்த நிகழ் கல்பத்தின் தொடக்கத்தில் உமது ‘ஒரு நாள்’ எவ்வளவு நீளமென கூறுகின்றனர்।
Verse 9
सोऽहं त्वदीयेन विभो नियोगेनैव शक्नुयाम् । कर्तुं रुक्मांगदेनाद्य पराभूतो हि भूभुजा ॥ ९ ॥
எங்கும் நிறைந்த இறைவனே! உமது கட்டளையினாலேயே நான் செயல் செய்ய வல்லவன் ஆகிறேன்; ஏனெனில் இன்று அரசன் ருக்மாங்கதனால் நான் தோற்கடிக்கப்பட்டேன்।
Verse 10
भयाद्यस्य जगन्नाथ पृथिवी सागरांबरा । न भुंक्ते वासरे विष्णोः सर्वपापप्रणाशने ॥ १० ॥
ஹே ஜகந்நாதா! யாருடைய பயத்தால் கடல் ஆடையணிந்த பூமி, எல்லாப் பாவங்களையும் அழிக்கும் விஷ்ணுவின் வஸரத்தில் உணவு கொள்ளாது।
Verse 11
विहाय सर्वधर्मांस्तु विहाय पितृपूजनम् । विहाय देवपूजां च तीर्थस्नानादिकव्सक्रियाम् ॥ ११ ॥
அனைத்து தர்மங்களையும் விட்டு, பித்ரு பூஜையையும் விட்டு, தேவர் பூஜையையும் விட்டு, தீர்த்த ஸ்நானம் முதலான கர்மச் செயல்களையும் துறக்க வேண்டும்।
Verse 12
योगसांख्यावुभौ त्यक्त्वा ज्ञानं ज्ञेयं च मानद । त्यक्त्वा स्वाध्यायहोमांश्च कृत्वा पापानि भूरिशः ॥ १२ ॥
ஹே மானதா! யோகம், சாங்க்யம் இரண்டையும் துறந்து, ஞானமும் ஞேயமும் கூட விட்டு, ஸ்வாத்யாயம் ஹோமம் ஆகியவற்றையும் துறந்து, அவன் மிகுந்த பாவங்களைச் செய்கிறான்।
Verse 13
प्रयांति वैष्णवं लोकमुपोष्य हरिवासरम् । मनुजाः पितृभिः सार्द्धं तथैव च पितामहैः ॥ १३ ॥
ஹரியின் வஸரத்தில் உபவாசம் இருந்து, மனிதர்கள் தங்கள் பித்ருக்களுடனும் அதுபோல பிதாமஹர்களுடனும் சேர்ந்து வைஷ்ணவ லோகத்தை அடைகிறார்கள்।
Verse 14
तेषामपीह पितरः पितॄणां पितरस्तथा । तथा मातामहा यांति मातुर्ये जनकादयः ॥ १४ ॥
அவர்களுடைய தந்தைகளும், அந்தப் பித்ருக்களின் தந்தைகளும், மேலும் தாய்வழி மாதாமஹர்கள்—அதாவது தாயின் தந்தை முதலியோரும்—இங்கே (அந்தப் பயனை) அடைகிறார்கள்।
Verse 15
तेषामपि जनेतारो जनितॄणां हि पूर्वजाः । एतद्दुःखं पुनर्देव मम मर्मविभेदनम् ॥ १५ ॥
அவர்களுக்கும் பெற்றோர் உண்டு; பெற்றோருக்கும் முன்னோர் உண்டு. ஓ தேவா, இந்தத் துயரம் மீண்டும் மீண்டும் என் மर्मத்தைப் பிளக்கிறது॥१५॥
Verse 16
प्रियायाः पितरो यांति मार्जयित्वा लिपिं मम । पितॄणां बीजतो यस्माद्धात्र्या कुक्षौ धृतो यतः ॥ १६ ॥
என் பிரியையின் பித்ருக்கள் என் எழுத்துப் பிணைப்பை அழித்துவிட்டு தம் உயர்ந்த கதியை அடைகின்றனர்; ஏனெனில் பித்ருக்களின் விதையால் நான் தாத்ரியின் கருப்பையில் தாங்கப்பட்டேன்॥१६॥
Verse 17
यदेकः कुरुते कर्म तदेकेनैव भुज्यते । ततोऽन्यस्य कृतं ब्रह्मन्बीजं धात्रीसमुद्भवम् ॥ १७ ॥
ஒருவன் செய்யும் கர்மத்தின் பலனை அவனே அனுபவிக்கிறான். ஆகவே, ஓ பிராமணரே, ‘விதை’ தன் செயலில் இருந்து எழுகிறது; பிறர் செய்ததிலிருந்து அல்ல॥१७॥
Verse 18
तारयेत्स उभौ पक्षौ यत्पिंडो यस्य विग्रहः । न भार्याया भवेद्वीजं न भार्या कुक्षिधारिणी ॥ १८ ॥
அவனே இரு பக்கங்களையும்—முன்னோர் வழியும் சந்ததி வழியும்—கரை சேர்க்கிறான்; ஏனெனில் உடல் அந்தப் பிண்டத் தத்துவத்திலிருந்தே உருவாகிறது. மனைவி இல்லாமல் விதை இல்லை; மனைவி இல்லாமல் கருப்பை தாங்கும் குக்ஷியும் இல்லை॥१८॥
Verse 19
कथं तस्या जगन्नाथ पक्षो याति परं पदम् । जामातुः पुण्यमाहात्म्यत्तेन मे शिरसो रुजा ॥ १९ ॥
ஓ ஜகந்நாதா, அவளுடைய பக்கம் எவ்வாறு பரம பதத்தை அடைகிறது? மருமகனின் புண்ய மகிமையாலே எனக்கு இந்தத் தலைவலி ஏற்பட்டது॥१९॥
Verse 20
न मे प्रयोजनं देव नियोगेनेदृशेन वै । एकादश्युपवासी यः स मां त्यक्त्वा व्रजेद्धरिम् ॥ २० ॥
ஓ தேவா! இத்தகைய கட்டளையால் எனக்கு பயன் இல்லை. ஏகாதசி விரத உபவாசம் செய்பவன் என்னை விட்டு, ஹரி (விஷ்ணு) ஒருவரிடமே செல்லட்டும்.
Verse 21
कुलत्रयं समुद्धृत्य आत्मना सह पद्मज । त्यक्त्वा तु मामकं मार्गं प्रयाति हरिमंदिरम् ॥ २१ ॥
ஓ பத்மஜ (பிரம்மா)! அவன் தன்னுடன் தன் குலத்தின் மூன்று தலைமுறைகளையும் உயர்த்தி, என் மார்க்கத்தை விட்டு ஹரியின் ஆலய-தாமத்திற்குச் செல்கிறான்.
Verse 22
न यज्ञैस्तादृशैर्देव गतिं प्राप्नोति मानवः । न तीर्थैर्नापि दानैर्वा न व्रतैर्विष्णुवर्जितैः ॥ २२ ॥
ஓ தேவா! இத்தகைய யாகங்களால் மனிதன் பரமகதியை அடையான்; தீர்த்தங்களாலும் அல்ல, தானங்களாலும் அல்ல, விஷ்ணு இல்லாத விரதங்களாலும் அல்ல.
Verse 23
न जले पावके वापि मृतः प्राप्नोति तां गतिम् । योगेन संप्रणष्टो वा भृगुपातेन वा विधे ॥ २३ ॥
ஓ விதே (பிரம்மா)! நீரிலோ நெருப்பிலோ இறந்தவன் அந்த பரம நிலையை அடையான்; யோகத்தால் உயிர் நீத்தவனும் அல்ல, பள்ளத்தில் பாய்ந்து இறந்தவனும் அல்ல.
Verse 24
तादृशीं न गतिं याति यादृशीं वैष्णवव्रती । गतिं मतिमतां श्रेष्ठ सत्यमेतदुदीरितम् ॥ २४ ॥
ஓ அறிவுடையோரில் சிறந்தவரே! வைஷ்ணவ விரதம் அனுஷ்டிப்பவன் அடையும் கதியைப் போன்ற கதி வேறு யாருக்கும் இல்லை; இதுவே உண்மை என உரைக்கப்பட்டது.
Verse 25
हरेर्दिने धातृफलांगलिप्तो विमुक्तवांछारसभोजनो नरः । प्रयाति लोके धरणीधरस्य विदुष्टकर्मापि मनुष्यजन्मा ॥ २५ ॥
ஹரியின் புனித நாளில் தாத்ரி (ஆமலகி) பழக் கல்கை உடலில் பூசி, சுவை ஆசையை அடக்கி உண்பவன்—மனிதப் பிறவியில் முன்பு பழிக்கத்தக்க செயல்கள் செய்திருந்தாலும்—தரணீதரன் (விஷ்ணு) உலகை அடைவான்.
Verse 26
सोऽहं निराशो भुवि हीनकर्मा तवागतः पादसरोजयुग्मम् । विज्ञप्ति मात्राभयदाप्तिकालं कुरुष्व सर्गस्थितिनाशहेतोः ॥ २६ ॥
நான் நம்பிக்கையற்றவன்; இவ்வுலகில் சிறு புண்ணியமுடையவன்; உமது தாமரைத் திருவடிகளின் இரட்டையினைச் சரணடைந்தேன். படைப்பு-பாதுகாப்பு-அழிவு ஆகியவற்றின் காரணமே! இந்தத் தாழ்மையான விண்ணப்பத்தினாலே எனக்கு அபயம் பெறும் காலமும் வாய்ப்பும் அருள்வாயாக.
Verse 27
मास्युस्तदा पापकृतो विहीना यन्मामकैर्भूतगणैर्मनुष्याः । नियंत्रिताः श्रृंखलरज्जुबंधनैः समीपगा मे वशगा भवेयुः ॥ २७ ॥
அப்போது பாவம் செய்பவர்கள் தண்டனை இன்றி விடப்படாதிருப்பாராக—என் சொந்த பூதகணங்களால் மனிதர்கள் சங்கிலி, கயிறு பந்தங்களால் கட்டப்பட்டு கட்டுப்படுத்தப்பட்டு, என் அருகே கொண்டு வரப்பட்டு, என் ஆளுகைக்குள் வருவாராக.
Verse 28
भग्नस्तु मार्गो रवितापयुक्तो यद्विष्णुसंघैरतितीव्रहस्तैः । विमुच्य कुंभीं सकलो जनौघः प्रयाति तद्धाम परात्परस्य ॥ २८ ॥
சூரிய வெப்பத்தால் சுட்டெரிக்கும் அந்தப் பாதை, விஷ்ணுவின் மிகுந்த வலிமைமிக்க பரிஷத்கணங்களால் உடைக்கப்பட்டு (திறக்கப்பட்டு) விடுகிறது; கும்பீ நரகத்திலிருந்து விடுபட்டு, மக்கள் கூட்டமெல்லாம் பராத்பரனான பரமப் பெருமானின் உன்னத தாமத்திற்குச் செல்கிறது.
Verse 29
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे यमवाक्यं नाम चतुर्थोऽध्यायः ॥ ४ ॥
இவ்வாறு ஸ்ரீ ப்ருஹந்நாரதீய புராணத்தின் உத்தரபாகத்தில் “யமவாக்யம்” எனப்படும் நான்காம் அத்தியாயம் நிறைவுற்றது.
Because the chapter defines the supreme goal as Viṣṇu-centered; rites (yajña, tīrtha-yātrā, dāna, vrata) are declared ineffective for the highest end when ‘devoid of Viṣṇu,’ whereas Ekādaśī is explicitly Hari’s day and thus directly linked to liberation and the Lord’s realm.
The text treats office as trusteeship (entrusted duty): consuming a lord’s wealth, public revenue, or commandeering royal servants for private work violates dharma at the institutional level, warranting extended naraka and degradative rebirths to mirror the ‘boring’ or ‘stealing’ nature of the offense.
It juxtaposes claims that Ekādaśī benefits multiple generations with the assertion that each person enjoys the result of their own actions; the resolution is expressed through lineage-embodiment logic (the body formed from ancestral substance) and the exceptional intervention of Viṣṇu’s grace via the Vaiṣṇava vow.