
சனகர் முனிவர்களுக்கு, ஸ்ரௌத‑ஸ்மார்த்த கர்மங்கள், விரதங்கள், தானங்களில் சரியான திதி‑நிர்ணயம் இன்றியமையாதது என அறிவுறுத்துகிறார். உபவாசத்திற்குரிய திதிகளைச் சொல்லி, பரவித்தா‑பூர்வவித்தா, பூர்வாஹ்ண‑அபராஹ்ண, பிரதோஷ காலம், மேலும் க்ஷய‑வ்ருத்தி திதிகளின் நடத்தைப்படி ஏற்றுக்கொள்ளும் விதிகளை விளக்குகிறார். திதி‑நக்ஷத்திர விரதங்களின் தீர்ப்பு, குறிப்பாக ஏகாதசி‑த்வாதசி முரண்பாட்டில் தசமி தோஷம், இரட்டை ஏகாதசி, பாரணை நேரம், இல்லறத்தார்‑துறவியர் வேறுபாடு ஆகியவை விரிவாக கூறப்படுகின்றன. பின்னர் கிரகண நியமங்களில் உணவு தவிர்ப்பு, கிரகணமுழுதும் ஜப‑ஹோமம், சந்திர/சூரிய கிரகணங்களுக்கு தனித்தனி வேத மந்திரங்களால் ஆஹுதி விதி கூறப்படுகிறது. சங்க்ராந்தி புண்யகாலம் ராசி வாரியாக घटிகைகளில் அளக்கப்பட்டு, கர்க்கடத்தில் தக்ஷிணாயனம், மகரத்தில் உத்தராயனம் என நிர்ணயிக்கப்படுகிறது. இறுதியில், விதிப்படி தர்மம் காக்கும் பக்தி கேசவனை மகிழ்வித்து, விஷ்ணுவின் பரமபதத்தை அளிக்கும் என நிலைநாட்டுகிறது.
Verse 1
सनक उवाच । तिथीनां निर्णयं वक्ष्ये प्राचश्चित्तविधिं तथा । श्रृणुष्व तन्मुनिश्रेष्ठ कर्मसिद्धिर्यतो भवेत् ॥ १ ॥
சனகர் கூறினார்—திதிகளின் நிர்ணயத்தையும், பிராயச்சித்த விதியையும் நான் விளக்குவேன். முனிவரே, கேளுங்கள்; இதனால் கர்மசித்தி பெறப்படும்॥
Verse 2
श्रौतं स्मार्त्तं व्रतं दानं यच्चान्यत्कर्म वैदिकम् । अनिर्णीतासु तिथिषु न किंचित्फलति द्विज ॥ २ ॥
ஓ த்விஜனே! ஶ்ரௌத கர்மமோ, ஸ்மார்த்த அனுஷ்டானமோ, விரதமோ, தானமோ, வேறு எந்த வைதிகச் செயலும்—திதி நன்கு நிர்ணயிக்கப்படாவிடில் எவ்விதப் பலனும் தராது।
Verse 3
एकादश्यष्टमी षष्टी पौर्णमासी चतुर्द्दशी । अमावास्या तृतीया च ह्युपवासव्रतादिषु ॥ ३ ॥
உபவாசம், விரதம் முதலிய அனுஷ்டானங்களுக்கு ஏகாதசி, அஷ்டமி, ஷஷ்டி, பௌர்ணமி, சதுர்தசி, அமாவாசை மற்றும் திருதியை—இத்திதிகள் சிறந்தவை.
Verse 4
परविद्धाः प्रशस्ताः स्युर्न ग्राह्याः पूर्वसंयुताः । नागविद्धा तु या षष्टी शिवविद्धा तु सप्तमी ॥ ४ ॥
அடுத்த நாளில் ‘பரவித்த’ திதிகள் சிறந்தவை; முந்தைய நாளுடன் ‘பூர்வஸம்யுத’ திதிகள் ஏற்கத் தகாதவை. நாகவித்த ஷஷ்டியும், சிவவித்த ஸப்தமியும் விலக்கத்தக்கவை.
Verse 5
दशम्येकादशीविद्धा नोपोष्याः स्युः कदाचन । दर्शं च पौर्णमासीं च सत्पमीं पितृवासरम् ॥ ५ ॥
தசமியால் விதிக்கப்பட்ட (கலந்த) ஏகாதசியில் எப்போதும் உபவாசம் செய்யக் கூடாது. அதுபோல தர்ஷம் (அமாவாசை), பௌர்ணமி, ஸப்தமி மற்றும் பித்ரு-வாசரத்திலும் உபவாசம் தவிர்க்கப்பட வேண்டும்.
Verse 6
पूर्वविद्धं प्रकुर्वाणो नरकायोपद्यते । कृष्णपक्षे पूर्वविद्धां सत्पमीं च चतुर्दशीम् ॥ ६ ॥
பூர்வவித்த திதியில் கர்மம் செய்பவன் நரகத்தை அடைவான். ஆனால் கிருஷ்ணபக்ஷத்தில் ஸப்தமி மற்றும் சதுர்தசியை பூர்வவித்தமாகவே ஏற்று அனுஷ்டிக்க வேண்டும்.
Verse 7
प्रशस्तां केचिदाहुश्च तृतीयां नवमीं तथा । व्रतादीनां तु सर्वेषां शुक्लपक्षो विशिष्यते ॥ ७ ॥
சிலர் திருதியை, அதுபோல நவமி திதியையும் மிகப் புனிதமானதாகக் கூறுவர்; எல்லா விரத‑அனுஷ்டானங்களிலும் சுக்லபக்ஷமே சிறந்ததாக மதிக்கப்படுகிறது।
Verse 8
अपराह्णाच्च पूर्वोह्णं ग्राह्यं श्रेष्टत्तरं यतः । असंभवे व्रतादीनां यदि पौर्वाह्णिकी तिथिः ॥ ८ ॥
அபராஹ்ணத்தை விட பூர்வாஹ்ணமே ஏற்கத்தக்கது; ஏனெனில் அதுவே சிறந்ததாகக் கருதப்படுகிறது. அது விரதாதிகளில் இயலாவிடில், பூர்வாஹ்ணத்தில் வரும் திதியே ஏற்கப்பட வேண்டும்।
Verse 9
मुहूर्तद्वितयं ग्राह्यं भगवत्युदिते रवौ । प्रदोषव्यापिनी ग्राह्या तिथिर्नक्तव्रते सदा ॥ ९ ॥
பகவான் சூரியன் உதித்தபின் இரண்டு முஹூர்த்த காலம் ஏற்கப்பட வேண்டும். நக்தவிரதத்தில் எப்போதும் பிரதோஷம் வரை நீளும் திதியே ஏற்க வேண்டும்।
Verse 10
उपोषितव्यं नक्षत्रं येनास्तं याति भास्करः । तिथिनक्षत्रसंयोगविहितव्रतकर्मणि ॥ १० ॥
திதி‑நக்ஷத்திர சேர்க்கையால் விதிக்கப்பட்ட விரதக் கிரியையில், பாஸ்கரன் எந்த நக்ஷத்திரத்தில் அஸ்தமிக்கிறானோ, அந்த நக்ஷத்திரத்திலேயே உபவாசம் செய்ய வேண்டும்।
Verse 11
प्रदोषव्यापिनी ग्राह्या त्वन्यथा निष्फलं भवेत् । अर्द्धरात्रादधो या तु नक्षत्रव्यापिनी तिथिः ॥ ११ ॥
பிரதோஷம் வரை நீளும் திதியே ஏற்க வேண்டும்; இல்லையெனில் அது பலனற்றதாகும். மேலும் அரைநிசிக்குப் பின் இரவின் பிந்தைய பகுதியில் நக்ஷத்திரத்தை விரியும் திதியே அதிகாரமாகக் கொள்ள வேண்டும்।
Verse 12
सैव ग्राह्या मुनिश्रेष्ट नक्षत्रविहितव्रते । यद्यर्द्धरात्रघगयोर्व्यात्पं नक्षत्रं तु दिनद्वये ॥ १२ ॥
முனிவரே! நக்ஷத்திரம் விதித்த விரதத்தில் அந்த நக்ஷத்திரமே ஏற்கத்தக்கது; அர்த்தராத்திரியைத் தாண்டி அது இரு நாட்களிலும் பரவினாலும் அதையே கொள்ள வேண்டும்.
Verse 13
तत्पुण्यं तिथिसंयुक्तं नक्षत्रं ग्राह्यमुच्यते । अर्द्धरात्रद्वये स्यातां नक्षत्रं च तिथिर्यदि ॥ १३ ॥
திதியுடன் சேர்ந்த நக்ஷத்திரமே புண்ணியமும் ஏற்கத்தக்கதுமென கூறப்படுகிறது. நக்ஷத்திரமும் திதியும் இரு அர்த்தராத்திரிகளிலும் பரவினால், அவற்றின் சேர்க்கைக் காலமே விதிக்கேற்ப கொள்ளப்பட வேண்டும்.
Verse 14
क्षये पूर्वा प्रशस्ता स्याद्रृद्धौ कार्या तथोत्तरा । अर्ध्दरात्रद्वयव्यात्पा तिथिर्नक्षत्रसंयुता ॥ १४ ॥
திதி குறையும்போது முன்பகுதி சிறப்பு; திதி வளரும்போது பின்பகுதியில் செயல் செய்ய வேண்டும். நக்ஷத்திரத்துடன் இணைந்து இரு அர்த்தராத்திரிகளையும் கடக்கும் திதி, முகூர்த்த நிர்ணயத்தில் கணிக்கப்பட வேண்டும்.
Verse 15
ह्नासवृद्धिविशून्या चेत् ग्राह्यापूर्वा तथा परा । ज्येष्ठासंमिश्रितं मूलं रोहिणी वह्निंसंयुता ॥ १५ ॥
குறைவும் வளர்ச்சியும் இல்லாத நிலையில் பூர்வா, பரா ஆகிய இரு நக்ஷத்திரங்களும் ஏற்கத்தக்கவை. ஜ்யேஷ்டாவுடன் கலந்த மூலமும், அக்னி-யோகத்துடன் சேர்ந்த ரோஹிணியும் சிறப்பாகக் கணிக்கப்பட வேண்டும்.
Verse 16
मैत्रेण संयुता ज्येष्टा संतानादिविनाशिनी । ततः स्युस्तिथयः पुण्याः कर्मानुष्टानतो दिवा ॥ १६ ॥
மைத்ர-யோகத்துடன் சேர்ந்த ஜ்யேஷ்டா சந்தானம் முதலிய துன்பங்களை அழிக்கிறது. ஆகவே அதன் பின்வரும் திதிகள் பகலில் கர்மானுஷ்டானத்திற்கு புண்ணியமானவை ஆகும்.
Verse 17
रात्रिव्रतेषु सर्वेषु रात्रियोगो विशिष्यते । तिथिर्नक्षत्रयोगेन या पुण्या परिकीर्तिता ॥ १७ ॥
இரவில் அனுஷ்டிக்கப்படும் எல்லா விரதங்களிலும் ‘ராத்திரியோகம்’ சிறப்பாக உயர்ந்ததாகக் கூறப்படுகிறது. குறிப்பிட்ட நக்ஷத்திர-யோகத்துடன் இணைந்து புண்ணியமானதாகச் சொல்லப்படும் திதி மிகப் புண்ணியத்தை அளிப்பதாகப் போற்றப்படுகிறது।
Verse 18
तस्यां तु तद्वतं कार्यं सैव कार्या विचक्षणैः । उदयव्यापिनी ग्राह्या श्रवणद्वादशी व्रते ॥ १८ ॥
அந்தத் திதியிலேயே அதே விரதத்தைச் செய்ய வேண்டும்; விவேகிகள் அந்த நாளிலேயே அதை அனுஷ்டிக்க வேண்டும். ‘ஸ்ரவண-த்வாதசி’ விரதத்தில் சூரியோதயம் வரை நீளும் (உதய-வ்யாபினி) த்வாதசியே ஏற்க வேண்டும்।
Verse 19
सूर्येन्दुग्रहणे यावत्तावद् ग्राह्या जपादिषु । संक्रांतिषु तु सर्वासु पुण्यकालोनिगद्यते ॥ १९ ॥
சூரிய-சந்திர கிரகணங்களில் கிரகணம் நீடிக்கும் முழுக் காலமும் ஜபம் முதலிய அனுஷ்டானங்களுக்கு எடுத்துக்கொள்ள வேண்டும். அதுபோல எல்லா சங்க்ராந்திகளிலும் புண்ணியகாலம் கூறப்பட்டுள்ளது।
Verse 20
स्नानदानजपादीनां कुर्वतामक्षय फलम् । तत्र कर्कटको ज्ञेयो दक्षिणायनसंक्रमः ॥ २० ॥
ஸ்நானம், தானம், ஜபம் முதலியவற்றைச் செய்பவர்களுக்கு பலன் அழியாததாகிறது. இங்கு சூரியன் ‘கர்க்கடகம்’ (கடகம்) ராசியில் பிரவேசிப்பதே தக்ஷிணாயன-சங்க்ரமம் என அறிய வேண்டும்।
Verse 21
पूर्वतो घटिकास्त्रिंशत्पुण्यकालं विदुर्बुधाः । वृषभे वृश्चिके चैव सिंहे कुम्भे तथैव च ॥ २१ ॥
அறிஞர்கள் கூறுவது: முன்பாகவே (முன்நேரத்திலிருந்து) முப்பது கடிகைகள் புண்ணியகாலமாகும். இந்த விதி ரிஷபம், விருச்சிகம், சிம்மம், கும்பம் ஆகியவற்றிலும் பொருந்தும்।
Verse 22
पूर्वमष्टमुहूर्तास्तु ग्राह्याः स्नानजपादिषु । तुलायां चैव मेषे च पूर्वतः परतस्तथा ॥ २२ ॥
ஸ்நானம், ஜபம் முதலிய கர்மங்களில் நாளின் முதல் எட்டு முஹூர்த்தங்கள் ஏற்றவை. மேலும் துலா, மேஷ ராசிகளில் விதிப்படி முன்புறமும் பின்புறமும் கணக்கிட வேண்டும்.
Verse 23
ज्ञेया दशैव घटिका दत्तस्याक्षयतावहाः । कन्यायां मिथुने चैव मीने धनुषि च द्विज ॥ २३ ॥
ஓ இருமுறை பிறந்தவனே! தானம் அక్షய பலன் தருவதற்கு துல்லியமாக பத்து கடிகைகள் என்று அறிக—சிறப்பாக (சந்திரன்) கன்னி, மிதுனம், மீனம், தனுசு ராசிகளில் இருக்கும் போது.
Verse 24
घटिकाः षोडश ज्ञेया परतः पुण्यदायिकाः । माकरं संक्रमं प्राहुरुत्तरायणसंज्ञकम् ॥ २४ ॥
சங்கிரமத்திற்குப் பின் வரும் பதினாறு கடிகைகள் சிறப்பாக புண்ணியம் தருவன என்று அறிக. சூரியன் மகரத்தில் புகுதலை முனிவர்கள் ‘உத்தராயணம்’ எனும் சங்கிரமம் என்று கூறுவர்.
Verse 25
परास्त्रिंशश्च घटिकाश्चत्वारिंशच्च पूर्ववत् । आदित्यशीतकिरणौ ग्राह्यावस्तंगतौ यदि ॥ २५ ॥
மேலும், முன் கூறியபடி முப்பத்தாறு மற்றும் நாற்பது கடிகைகளையும் கணக்கில் கொள்ள வேண்டும். சூரியனும் குளிர்கதிர் சந்திரனும் அஸ்தமித்திருந்தால், அதற்கேற்ப அந்த நேர அளவுகள் ஏற்கப்பட வேண்டும்.
Verse 26
स्नात्वा भुंजीत विप्रेंद्र परेद्युः शुद्धमंडलम् । दृष्टचंद्रा सिनीवाली नष्टचंद्रा कुहूः स्मृता ॥ २६ ॥
ஓ விப்ரேந்திரா! ஸ்நானம் செய்து அடுத்த நாளில், சந்திரமண்டலம் தூய்மையாக இருக்கும் போது உணவு கொள்ள வேண்டும். சந்திரன் காணப்படும் நாள் ‘சினீவாலி’; காணப்படாத நாள் ‘குஹூ’ என்று நினைவுகூரப்படுகிறது.
Verse 27
अमावास्या द्विधा प्रोक्ता विद्वद्भिर्धर्मालिप्सुभिः । सिनीवालीं द्विजैर्ग्राह्या साग्निकैः श्राद्धकर्मणि ॥ २७ ॥
தர்மத்தை நிலைநாட்ட விரும்பும் அறிஞர்கள் அமாவாசையை இருவகை என உரைத்தனர். ஸ்ராத்தக் கிரியையில் அக்னியைப் பேணும் த்விஜர்கள் சீனிவாலி அமாவாசையையே ஏற்க வேண்டும்.
Verse 28
कहूः स्त्रीभिस्तथा शूद्रैरपि वानग्रिकैस्तथा । अपराह्णद्वयव्यापिन्यमावास्यातिथिर्यदि ॥ २८ ॥
பெண்கள், சூத்ரர்கள் மற்றும் வனவாசிகளும்—அமாவாசைத் திதி அபராஹ்ணத்தின் இரு பகுதிகளிலும் பரவியிருக்கும்போது—அதை அனுஷ்டிக்க வேண்டும் என்று கூறப்படுகிறது.
Verse 29
क्षये पूर्वा तु कर्त्तव्या वृद्धौ कार्या तथोत्तरा । अमावास्या प्रतीता चेन्मध्याह्णात्परतो यदि ॥ २९ ॥
திதி க்ஷயமாகில் முன்நாளை ஏற்க வேண்டும்; திதி விருத்தியாகில் பின்னாளை ஏற்க வேண்டும். அமாவாசை மதியத்திற்குப் பிறகே தென்பட்டால், அதற்கேற்ப (பின்னாளைச் சார்ந்து) தீர்மானிக்க வேண்டும்.
Verse 30
भूतविद्धेति विख्यातास्रद्भिः शास्त्रविशारदैः । अत्यंतक्षयपक्षे तु परेद्युर्नापराह्णगा ॥ ३० ॥
சாஸ்திரத்தில் தேர்ந்த பக்தர்களிடையே இது ‘பூதவித்தா’ எனப் புகழ்பெற்றது. ஆனால் மிகுந்த க்ஷயநிலையில் இதை அடுத்த நாளே அனுஷ்டிக்க வேண்டும்; அதே நாளின் அபராஹ்ணத்தில் அல்ல.
Verse 31
तत्र ग्राह्या सिनीवाली सायाह्नव्यापिनी तिथिः । अर्वाचीनक्षये चचैव सायाह्नव्यापिनी तथा ॥ ३१ ॥
அவ்விடத்தில் சாயாஹ்ணம் வரை நீளும் சீனிவாலி திதியே ஏற்க வேண்டும். அதுபோல திதி முன்பே முடிந்தாலும், சாயாஹ்ண-வியாப்தியை அடிப்படையாகவே அதை ஏற்க வேண்டும்.
Verse 32
सिनीवाली परा ग्राह्या सर्वथा श्राद्धकर्मणि । अत्यंततिथिवृद्धौ तु भूतविद्धां परित्यजेत् ॥ ३२ ॥
ஸ்ராத்தக் கிரியையில் எப்போதும் சினீவாலீ திதியே சிறந்ததாக ஏற்கப்பட வேண்டும். ஆனால் திதி மிகையாக நீளும்போது, பூதவித்தா (அசுப காலத்தால் குத்தப்பட்ட) திதியைத் தவிர்க்க வேண்டும்.
Verse 33
ग्राह्या स्यादपराह्णस्था कुहूः पैतृककर्मणि । यथार्वाचीनवृद्धौ तु संत्याज्या भूतसंयुताः ॥ ३३ ॥
பித்ரு காரியங்களில் குஹூ திதி, அது அபராஹ்ணத்தில் இருந்தால் ஏற்கத்தக்கது. ஆனால் சமீபத்தில் இறந்தவர்களுக்கான (ஆர்வாசீன-விருத்தி) கிரியையில், பூதசம்யுத (அசுபத் தாக்கம் கலந்த) திதிகளைத் தவிர்க்க வேண்டும்.
Verse 34
परेद्युर्विबुधश्रेष्टैः कुहूर्ग्राह्या पराह्णगा । मध्याह्नद्वितये व्यात्पा ह्यमावास्या तिथिर्यदि ॥ ३४ ॥
அறிவோர் சிறந்தவரே! அமாவாசை திதி இரண்டாம் மதியகாலம் வரை நீள்ந்தால், அபராஹ்ணத்தில் உள்ள குஹூ திதியை முந்தைய நாளிலேயே (பரித்யுஃ) அனுஷ்டிக்க வேண்டும்.
Verse 35
तत्रेच्छया च संग्राह्या पूर्वा वाथ पराथवा । अन्वाधानं प्रवक्ष्यामि संतः संपूर्णवर्वणि ॥ ३५ ॥
அந்த நிலையில் விருப்பத்தின்படி முன் முறையையோ அல்லது பின் முறையையோ ஏற்கலாம். இப்போது, குறையற்ற ஒழுக்கமுடைய சான்றோர்களே, அன்வாதான விதியை நான் விளக்குகிறேன்.
Verse 36
प्रतिपद्दिवसे कुर्याद्यागं च मुनिसत्तम । पर्वणो यश्चतुर्थांश आद्याः प्रतिपदस्त्रयः ॥ ३६ ॥
முனிவரே! பிரதிபதா நாளில் யாகம் (பூஜை-ஹோமம்) செய்ய வேண்டும். பர்வம் சார்ந்த அனுஷ்டானத்தின் நான்கில் ஒரு பகுதி பிரதிபதாவின் முதல் மூன்று நாட்களாகும்.
Verse 37
यागकालः स विज्ञेयः प्रातरुक्तो मनीषिभिः । मध्याह्नद्वितये स्याताममावास्या च पूर्णिमा ॥ ३७ ॥
யாகத்தின் உரிய காலம் காலைவேளை என ஞானிகள் கூறியுள்ளனர். அமாவாசையும் பௌர்ணமியும் மதியத்தின் இரு காலப்பகுதிகளில் (இருமதியத்தில்) அனுஷ்டிக்கப்பட வேண்டும்.
Verse 38
परेद्युरेव विप्रेंद्र सद्यः कालो विधीयते ॥ ३८ ॥
ஓ விப்ரேந்திரா! விதிப்படி காலம் நிர்ணயிக்கப்படுகிறது—அது மறுநாள் (பரேத்யுஃ) ஆகவோ, அல்லது உடனடியாக (ஸத்யஃ) ஆகவோ அமையும்.
Verse 39
पूर्वद्वये परेद्युः स्यात्संगवात्परतो मनीषिभिः । सद्यः कालः परेद्युः स्याज्ज्ञेयमेवं तिथिक्षये ॥ ३९ ॥
திதி-க்ஷயம் ஏற்பட்டால், ஞானிகள் கூறுவது: முதல் இரண்டு காலப்பகுதிகளில் ‘பரேத்யுஃ’ (மறுநாள்) எனக் கொள்ள வேண்டும்; சங்கவத்திற்குப் பிறகு ‘ஸத்யஃ’ காலமும் மறுநாளுக்கே உரியது என அறிய வேண்டும்.
Verse 40
सर्वैरेकादशी ग्राह्या दशमीपरिवर्जिता । दशमीसंयुता हंतिपुण्यं जन्मत्रयार्जितम् ॥ ४० ॥
அனைவரும் தசமியின் தொடர்பு இல்லாத ஏகாதசியையே கடைப்பிடிக்க வேண்டும். தசமியுடன் சேர்ந்த ஏகாதசி மூன்று பிறவிகளில் சேர்த்த புண்ணியத்தையும் அழித்துவிடும்.
Verse 41
एकादशी कलामात्रा द्वादश्यां तु प्रतीयते । द्वादशी च त्रयोदश्यामस्ति चेत्सा परा स्मृता ॥ ४१ ॥
ஏகாதசி வெறும் கலாமாத்திரமாக இருந்து த்வாதசியில் தோன்றினால், மேலும் த்வாதசி த்ரயோதசி வரை நீடித்தால், அந்தத் த்வாதசியே ‘பரா’ (மேன்மை/தீர்மான நாள்) என நினைவுகூரப்படுகிறது.
Verse 42
संपूर्णैकादशी शुद्धा द्वादश्यां च प्रतीयते । त्रयोदशी च रात्र्यंते तत्र वक्ष्यामि निर्णयम् ॥ ४२ ॥
ஏகாதசி முழுமையும் தூய்மையும் உடையதாக இருந்தால், அது த்வாதசியுடன் தொடர்புடையதாக அறியப்பட வேண்டும். அது திரயோதசியின் இரவு முடிவுவரை நீள்ந்தால், அந்நிலையில் உரிய நிர்ணயத்தை நான் கூறுவேன்।
Verse 43
पूर्वा गृहस्थैः सा कार्य्या ह्युत्तरा यतिभिस्तथा । गृहस्थाः सिद्धिमिच्छंति यतो मोक्षं यतीश्वराः ॥ ४३ ॥
முன்னைய விதியை இல்லறத்தார் கடைப்பிடிக்க வேண்டும்; பின்னைய விதியை யதிகளும் அவ்வாறே. இல்லறத்தார் சித்தி, நலன் நாடுவர்; யதீஸ்வரர் மோட்சமே நாடுவர்।
Verse 44
द्वादश्यां तु कलायां वा यदि लभ्येत पारणा । तदानीं दशमीविद्धाप्युपोष्यैकादशी तिथिः ॥ ४४ ॥
த்வாதசியில்—அதன் சிறு பகுதியில்கூட—பாரணை செய்ய இயன்றால், அப்போது தசமியால் ‘வித்த’ ஆனாலும் ஏகாதசி திதியில் உபவாசம் கடைப்பிடிக்க வேண்டும்।
Verse 45
शुल्के वा यदि वा कृष्णे भवेदेकादशीद्वयम् । गृहस्थानां तु पूर्वोक्ता यतीनामुत्तरा स्मृता ॥ ४५ ॥
சுக்லப் பக்ஷமோ கிருஷ்ணப் பக்ஷமோ—ஏகாதசி இரட்டையாக ஏற்பட்டால், இல்லறத்தார்க்கு முன்னதுதான் விதி; யதிகளுக்குப் பின்னதுதான் ஸ்மிருதி விதி.
Verse 46
द्वादश्यां विद्यते किंचिद्दशमीसंयुता यदि । दिनक्षये द्वितीयैव सर्वेषां परिकीर्तितां ॥ ४६ ॥
த்வாதசியில் தசமியுடன் சிறிதளவும் சேர்க்கை இருந்தால், நாள் முடிவில் அனைவருக்கும் ‘இரண்டாவது’தான் (பின்னதுதான்) என்று அறிவிக்கப்பட்டுள்ளது।
Verse 47
विद्धाप्येकादशी ग्राह्या परतो द्वादशी न चेत् । अविद्धापि निषिद्धैव परतो द्वादशी यदि ॥ ४७ ॥
ஏகாதசி ‘வித்த’ (கலந்த)தாக இருந்தாலும், அடுத்த நாள் த்வாதசி இல்லையெனில் அது ஏற்கத்தக்கது. ஆனால் அடுத்த நாள் த்வாதசி இருந்தால், ‘அவித்த’ ஏகாதசியும் விலக்கத்தக்கது.
Verse 48
एकादशी द्वादशी च रात्रघिशेषे त्रयोदशी । द्वादशद्वादशीपुण्यं त्रयोदश्यां तु पारणे ॥ ४८ ॥
விரதம் ஏகாதசி–த்வாதசி வரை நீண்டு, த்வாதசியில் இரவின் சிறிதளவே மீதமிருந்து த்ரயோதசி தோன்றுமாறு இருந்தால்—த்ரயோதசியில் பாரணம் செய்தால் த்வாதசியின் புண்ணியம் கிடைக்கும்.
Verse 49
एकादशी कलामात्रा विद्यते द्वादशीदिने । द्वादशी च त्रयोदश्यां नास्ति वा विद्यतेऽथवा ॥ ४९ ॥
த்வாதசி நாளில் ஏகாதசி வெறும் சிறுகணமே இருந்து, த்ரயோதசியுடன் தொடர்பில் த்வாதசி இல்லையெனில்—அல்லது மிகச் சிறிதளவே இருந்தாலும்—திதி-க்ஷய விதிப்படி விரதத் தீர்மானம் செய்ய வேண்டும்.
Verse 50
विद्वाप्येकादशी तत्र पूर्वा स्याद्गृहणां तदा । यदिभिश्चोत्तरा ग्राह्या ह्यवीराभिस्तथैव च ॥ ५० ॥
அந்நிலையில் விதி தெரிந்திருந்தாலும் இல்லறத்தார் முன் வரும் ஏகாதசியையே அனுசரிக்க வேண்டும். ஆனால் யதிகளுக்கு பின் வரும் ஏகாதசி ஏற்கத்தக்கது; விதவைகளுக்கும் அதுவே.
Verse 51
संपूर्णैकादशी शुद्धा द्वादश्यां नास्ति किंचन । द्वादशी च त्रयोदशयामस्ति तत्र कथं भवेत् ॥ ५१ ॥
ஏகாதசி முழுமையாகவும் தூய்மையாகவும் இருந்து, த்வாதசியின் சிறிதளவும் தொடுதல் இல்லாதபோதும், த்ரயோதசியின் யாமத்தில் த்வாதசி இருப்பின்—அங்கு விரதத் தீர்மானம் எவ்வாறு?
Verse 52
पूर्वा गृहस्थैः कार्यात्र यतिभिश्चोत्तरा तिथिः । उपोष्यैव द्वितीयेति केचिदाहुश्च भक्तितः ॥ ५२ ॥
இங்கே இல்லறத்தார் முன்திதியை அனுசரிக்க வேண்டும்; யதிகள் பின்திதியை அனுசரிக்க வேண்டும். சில பக்தர்கள் பக்தியால் ‘இரண்டாம் நாளிலேயே உபவாசம் செய்து விரதம் கொள்ள வேண்டும்’ என்கிறார்கள்.
Verse 53
एकादशी यदाविद्धा द्वादश्यां न प्रतीयते । द्वादशी च त्रयोदश्यामस्ति तत्रैव चापरे ॥ ५३ ॥
ஏகாதசி திதி ‘வித்த’ ஆகி த்வாதசியில் எனக் கருதப்படாமல், த்வாதசியும் திரயோதசி வரை நீள்ந்தால்—அந்த நிலையிலேயே சிலர் வேறொரு விதியைச் சொல்கிறார்கள்.
Verse 54
उपोष्या द्वादशी शुद्धा सर्वैरेव न संशयः । केचिदाहुश्च पूर्वां तु तन्मतं न समंजसम् ॥ ५४ ॥
சுத்த த்வாதசியே உபவாசத் திதி—இதில் அனைவருக்கும் ஐயமில்லை. சிலர் முன்திதி என்கிறார்கள்; ஆனால் அந்த கருத்து பொருந்தாது.
Verse 55
संक्रातौ रविवारे च पातग्रहणयोस्तथा । पारणं चोपवासं च न कुर्यात्पुत्रवान्गृही ॥ ५५ ॥
சங்கிராந்தி, ஞாயிற்றுக்கிழமை, மேலும் கிரகணம் மற்றும் பாதகாலங்களில், மகன் உள்ள இல்லறத்தார் பாரணம் செய்யவும் உபவாசம் மேற்கொள்ளவும் கூடாது.
Verse 56
अर्केऽह्नि पर्वरारौ च चतुर्दश्यष्टमी दिवा । एकादश्यामहोरात्रं भुक्त्वा चांद्रायणं चरेत् ॥ ५६ ॥
ஞாயிற்றுக்கிழமை பகலில், பர்வ-இரவில், சதுர்தசி அல்லது அஷ்டமி பகலில், அல்லது ஏகாதசி நாள்-இரவு முழுதும் உண்டு விட்டால்—சாந்திராயணப் பிராயச்சித்தம் செய்ய வேண்டும்.
Verse 57
आदित्यग्रहणे प्राप्ते पूर्वयामत्रये तथा । नाद्याद्वै यदि भुंजीत सुरापेन समो भवेत् ॥ ५७ ॥
சூரிய கிரகண நேரத்திலும் அதற்கு முன் மூன்று யாமங்களிலும் உணவு உண்ணக் கூடாது; உண்டால் மதுபானம் அருந்துபவனுக்கு ஒப்பாவான்.
Verse 58
अन्वाधानेष्टिमध्ये तु ग्रहणे चंद्रसूर्ययोः । प्रायश्चित्तं मुनिश्रेष्ट कर्त्तव्यं तत्र याज्ञिकैः ॥ ५८ ॥
முனிவரே! அன்வாதான இஷ்டியின் நடுவில் சந்திர அல்லது சூரிய கிரகணம் ஏற்பட்டால், அங்கு யாகத்தை நடத்தும் யாஜகர்கள் விதிக்கப்பட்ட பிராயச்சித்தத்தைச் செய்ய வேண்டும்.
Verse 59
चद्रोपरागे जुहुयाद्दशमे सोम इत्यृचा । आप्यायस्व ऋचा चैव सोमपास्त इति द्विज ॥ ५९ ॥
இருபிறப்பாளனே! சந்திர கிரகணத்தில் பத்தாம் பகுதி/கணத்தில் ‘ஸோம’ எனத் தொடங்கும் ரிக் மந்திரத்தால் ஆஹுதி அளிக்க; மேலும் ‘ஆப்யாயஸ்வ’ மந்திரத்தையும் ‘ஸோமபாஸ்த’ பாவத்துடனும் ஹோமம் செய்ய வேண்டும்.
Verse 60
सूर्योपरागे जुहुयादुदुत्यं जातवेदसम् । आसत्येंनोद्वयं चैव त्रयोमंत्रा उदाहृताः ॥ ६० ॥
சூரிய கிரகணத்தில் ‘உது த்யம்’ மந்திரத்தாலும் ‘ஜாதவேதஸம்’ (அக்னி) மந்திரத்தாலும் ஆஹுதி அளிக்க; மேலும் ‘ஆ ஸத்யே’ மற்றும் ‘அன்ன’ தொடர்பான இரு மந்திரங்களும் விதிக்கப்பட்டுள்ளன—இவ்விதிக்கு மூன்று மந்திரத் தொகுப்புகள் கூறப்பட்டன.
Verse 61
एवं तिथिं विनिश्चित्य स्मृतिमार्गेण पंडितः । यः करोति व्रतादीनि तस्य स्यादक्षयं फलम् ॥ ६१ ॥
இவ்வாறு திதியைத் துல்லியமாக நிர்ணயித்து, ஸ்மிருதி மார்க்கப்படி விரதாதிகளைச் செய்கிற பண்டிதனுக்கு அழியாத பலன் உண்டாகும்.
Verse 62
वेदप्रणिहितो धर्मो धर्मैस्तुष्यति केशवः । तस्माद्धर्मपरा यांति तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ ६२ ॥
வேதம் விதித்ததே தர்மம்; அத்தர்மச் செயல்களால் கேசவன் மகிழ்கிறான். ஆகவே தர்மநிஷ்டர்கள் விஷ்ணுவின் பரமபதத்தை அடைகின்றனர்॥
Verse 63
धर्मान्ये कर्त्तुमिच्छंति ते वै कृष्णस्वरुपिणः । तस्मात्तांस्तु भवव्याधिः कदाचिन्नैव बाधते ॥ ६३ ॥
தர்மத்தைச் செய்ய விரும்புவோர் உண்மையில் கிருஷ்ணஸ்வரூபமே. ஆகவே சம்சாரமெனும் நோய் அவர்களை எப்போதும் துன்புறுத்தாது॥
Because the chapter frames tithi as the governing temporal ‘adhikāra’ for Vedic action: if the rite is performed on an improperly ascertained tithi, its phala is nullified, regardless of the act’s external correctness.
As a general rule, paraviddhā (tithi ‘piercing’ into the next day) is praised, while pūrvasaṃyutā/pūrvaviddhā is rejected—though the chapter notes specific exceptions (e.g., in kṛṣṇa-pakṣa for Saptamī and Caturdaśī).
It prioritizes a ‘pure’ Ekādaśī free from Daśamī influence, but introduces hierarchy based on pāraṇā availability and tithi-pervasion: householders generally take the earlier Ekādaśī when two occur, renunciants the later; and if pāraṇā on Dvādaśī is obtainable even briefly, the fast may still be kept with nuanced exceptions.
Saṅkrānti is assigned an auspicious window measured in ghaṭikās that varies by rāśi; acts like bathing, gifting, and japa within that window yield imperishable merit, linking astronomical transition to dharmic opportunity.
One should avoid eating during the eclipse and the three watches before it, undertake japa/observances through the eclipse duration, and (for ritualists) perform homa with specified Vedic mantras—distinct sets for lunar vs solar eclipses—along with expiation if an eclipse interrupts Anvādhāna iṣṭi.