Next Verse

Shloka 1

Adhyaya 18Arjuna Declines the Throne; Garga Directs Him to Dattatreya; The Gods Defeat the Daityas through Dattatreya’s Vision and the Movement of Lakshmi

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे पितापुत्रसंवादे दत्तात्रेयोत्पत्तिर्नाम सप्तदशोऽध्यायः ।

अष्टादशोऽध्यायः ।

पुत्र उवाच कस्यचित्त्वथ कालस्य कृतवीर्यात्मजोऽर्जुनः ।

कृतवीर्ये दिवं याते मन्त्रिभिः सपुहितैः ॥

iti śrīmārkaṇḍeya-purāṇe pitāputra-saṃvāde dattātreyotpattir nāma saptadaśo 'dhyāyaḥ /

aṣṭādaśo 'dhyāyaḥ /

putra uvāca kasyacit tv atha kālasya kṛtavīryātmajo 'rjunaḥ /

kṛtavīrye divaṃ yāte mantribhiḥ sapurohitaiḥ

இவ்வாறு ஸ்ரீ மார்கண்டேய புராணத்தில் தந்தை-மகன் உரையாடலில் ‘தத்தாத்ரேயரின் தோற்றம்’ எனும் பதினேழாம் அத்தியாயம் நிறைவுற்றது. இப்போது பதினெட்டாம் அத்தியாயம் தொடங்குகிறது. மகன் கூறினான்—சில காலம் கழிந்தபின், க்ருதவீர்யர் ஸ்வர்க்கம் சென்றதும், க்ருதவீர்யரின் மகன் அர்ஜுனனை அமைச்சர்களும் அரசபுரோகிதர்களும் அணுகினர்।

इतिthus
इति:
Sambandha/Particle (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्तिसमाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative/end marker)
श्री-मार्कण्डेय-पुराणेin the Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa
श्री-मार्कण्डेय-पुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + मार्कण्डेय (प्रातिपदिक) + पुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; तत्पुरुषः—मार्कण्डेयस्य पुराणम्, ‘श्री’ उपपद-विशेषण
पिता-पुत्र-संवादेin the dialogue of father and son
पिता-पुत्र-संवादे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपिता (प्रातिपदिक) + पुत्र (प्रातिपदिक) + संवाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः—पितुः पुत्रस्य च संवादः
दत्तात्रेय-उत्पत्तिःthe origin of Dattātreya
दत्तात्रेय-उत्पत्तिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदत्तात्रेय (प्रातिपदिक) + उत्पत्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः—दत्तात्रेयस्य उत्पत्तिः
नामnamed
नाम:
Sambandha/Particle (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formनामार्थक-अव्यय (called/namely)
सप्तदशःseventeenth
सप्तदशः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्तदश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्विगु-समासः (सप्त + दश) संख्यावाचक
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अष्टादशःeighteenth
अष्टादशः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअष्टादश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्विगु (अष्ट + दश)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पुत्रःthe son
पुत्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
कस्यचित्of some (person)
कस्यचित्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; अनिश्चितार्थक (कस्य + चित्)
तुindeed/but
तु:
Sambandha/Particle (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वयार्थक-अव्यय (but/indeed)
अथthen
अथ:
Sambandha/Particle (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formआरम्भ/अनन्तरार्थक-अव्यय (then/now)
कालस्यof time/at a certain time
कालस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
कृतवीर्य-आत्मजःthe son of Kṛtavīrya
कृतवीर्य-आत्मजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकृतवीर्य (प्रातिपदिक) + आत्मज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः—कृतवीर्यस्य आत्मजः (son)
अर्जुनःArjuna
अर्जुनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअर्जुन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेष-नाम
कृतवीर्येwhen/while Kṛtavīrya
कृतवीर्ये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकृतवीर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
दिवम्to heaven
दिवम्:
Gati/Karma (गति/कर्म)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (द्यौः/दिव्-शब्दः)
यातेhaving gone (departed)
याते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘कृतवीर्ये ... याते’ = locative absolute
मन्त्रिभिःwith ministers
मन्त्रिभिः:
Saha (सह)
TypeNoun
Rootमन्त्रिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
स-पurohitaiḥtogether with priests
स-पurohitaiḥ:
Saha (सह)
TypeNoun
Rootस (अव्यय) + पुरोहित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; अव्ययीभावः—पुरोहितैः सहितैः
Putra (son) speaking within pitā–putra-saṃvāda frame

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Vaṃśa/genealogyKingship transitionFrame-structure markers (colophon)Narrative continuity

FAQs

The colophon signals a shift from yogic exemplum to political-ethical discourse on kingship—implying that spiritual narratives and rājanīti (royal duty) are both vehicles for dharma instruction.

Begins moving into Vaṃśa (dynastic account) and Vaṃśānucarita (accounts of kings), one of the standard Purāṇic concerns.

The structural pivot itself is meaningful: Purāṇas often juxtapose yogic ideals with worldly governance, suggesting dharma must be upheld across āśramas (life-stages) and social roles.