Adhyaya 55
Adhyāya 55: Pārtha–Rādheya Saṃvāda and Tactical Exchange (Chapter 55)
Upa-parva: Karna–Arjuna Saṃvāda and Strategic Engagement (Virāṭa-parva context)
The chapter opens with Arjuna addressing Karṇa, recalling Karṇa’s earlier boasts in the assembly and asserting that the promised test of equality in battle has now arrived. Arjuna frames the encounter as delayed recompense for prior wrongdoing, explicitly invoking the remembered suffering of Pāñcālī in the sabhā and his own earlier forbearance attributed to dharma-bound constraints. Karṇa responds by shifting the evaluative standard from speech to performance, claiming that Arjuna’s prior tolerance signified lack of power rather than principled restraint, and declaring readiness to fight even under extreme opposition. The narration then transitions into action: Arjuna advances, releasing armor-piercing arrows; Karṇa counters with a dense arrow-shower. Arjuna disrupts Karṇa’s equipment (including severing a quiver-attachment), while Karṇa wounds Arjuna’s hand. Arjuna then cuts Karṇa’s bow; Karṇa hurls a śakti which Arjuna neutralizes with arrows. Arjuna proceeds to neutralize supporting fighters and disables Karṇa’s horses with precise shots, then strikes Karṇa in the chest with a blazing arrow that penetrates armor, causing disorientation. Karṇa withdraws from the field in pain; Arjuna and Uttara call out as he departs, marking a witnessed outcome that contrasts claims with battlefield result.
Chapter Arc: राधेय कर्ण के हटते ही भीषण व्यूह में खड़ी कौरव-सेना पर अर्जुन का प्रचण्ड प्रहार आरम्भ होता है—मानो एक अकेला रथ समूचे समुद्र-वेग को तट की तरह रोक दे। → बीभत्सु (अर्जुन) हँसते हुए दिव्यास्त्रों का संधान करते हैं; गाण्डीव की गर्जना दूर-दूर तक प्राणियों को सुनाई देती है। उधर उत्तर, जो अभी-अभी भय से काँपता था, अब सारथी बनकर अर्जुन के आदेशों के अनुसार रथ को शत्रु-नीकों की ओर मोड़ता है। → अर्जुन उत्तर को लक्ष्य-निर्देशन करते हुए कौरवों के प्रमुख रथों की ओर बढ़ने का आदेश देते हैं—विशेषतः पितामह भीष्म के ध्वज-चिह्नों का वर्णन कर उन्हें पीछे से साधने को कहते हैं, ताकि युद्ध में विघ्न न पड़े; फिर कृपाचार्य के स्थान की ओर रथ बढ़ाया जाता है, जहाँ धनंजय से युयुत्सा होने वाली है। → उत्तर अब अर्जुन को ‘सर्वशस्त्रभृतामपि मान्य’ मानकर श्रद्धा से प्रदक्षिणा/सम्मान का भाव रखता है और उनके निर्देशानुसार रथ को अनुशासित ढंग से चलाता है; अर्जुन की रणनीति स्पष्ट होती है—व्यूह को तोड़ते हुए प्रमुख योद्धाओं को क्रम से साधना। → उत्तर अर्जुन को लेकर उस स्थान की ओर बढ़ता है जहाँ कृपाचार्य धनंजय से युद्ध करने को स्थित हैं—अगला क्षण गुरु-तुल्य आचार्य के साथ टकराव का संकेत देता है।
Shlokas
Verse 1
हि न [हुक है 7 आस पञ्चपञज्चाशत्तमो< ध्याय: अर्जुनद्वारा कौरवसेनाका संहार और उत्तरका उनके रथको कृपाचार्यके पास ले जाना वैशम्पायन उवाच अपयाते तु राधेये दुर्योधनपुरोगमा: । अनीकेन यथास्वेन शनैरार्च्छन्त पाण्डवम्
வைசம்பாயனர் கூறினார்—ஜனமேஜயா! ராதேயன் கர்ணன் பின்வாங்கியதும், துரியோதனன் முன்னணியில் மற்ற கௌரவர் வீரர்கள் தத்தம் படைப்பிரிவுகளுடன் மெதுவாக பாண்டுபுத்ரன் அர்ஜுனனை நோக்கி முன்னேறினர்.
Verse 2
बहुधा तस्य सैन्यस्य व्यूढस्यापतत: शरै: । अधारयत वेगं स वेलेव तु महोदधे:
பெருங்கடலின் பேரலைகளை கரைத் தடுத்து நிறுத்துவது போல, போர்வியூகம் அமைத்து பல பிரிவுகளாக முன்னேறிய கௌரவர் படையின் வேகத்தை அர்ஜுனன் அம்புமழையால் தடுத்து நிறுத்தினான்.
Verse 3
ततः प्रहस्य बीभत्सु: कौन्तेय: श्वेतवाहन: । दिव्यमस्त्रं प्रकुर्वाण: प्रत्यायाद् रथसत्तम:
பின்னர் வெண்குதிரைகள் இழுக்கும் சிறந்த ரதத்தில் அமர்ந்த குந்தியின் மகன், பகைவர்க்கு அச்சமூட்டும் பீபத்ஸு அர்ஜுனன் சிரித்து, தெய்வ ஆயுதத்தைச் செலுத்திக்கொண்டே அந்தப் படையை எதிர்கொள்ள முன்னேறினான்.
Verse 4
यथा रश्मिभिरादित्य: प्रच्छादयति मेदिनीम् । तथा गाण्डीवनिर्मुक्ति: शरै: पार्थों दिशो दश
சூரியன் தன் கதிர்களால் பூமியெங்கும் மூடுவது போல, பார்த்தன் அர்ஜுனன் காந்தீவத்திலிருந்து விடுத்த அம்புகளால் பத்து திசைகளையும் மறைத்தான்.
Verse 5
न रथानां न चाश्वानां न गजानां न वर्मणाम् | अनिदविद्ध शितैर्बाणैरासीदद्भयड्गुलमन्तरम्
வைசம்பாயனர் கூறினார்—ரதங்களிலும் குதிரைகளிலும் யானைகளிலும், மேலும் வீரர்களின் உடல்களிலும் கவசங்களிலும், அர்ஜுனனின் கூர்மையான, பளபளக்கும் அம்புகள் துளைக்காத இரண்டு விரல் அகலம்கூட இடம் எதுவும் மீதமில்லை.
Verse 6
दिव्ययोगाच्च पार्थस्य हयानामुत्तरस्य च । शिक्षाशिल्पोपपन्नत्वादस्त्राणां च परिक्रमात् । वीर्यवच्त्वं द्रुतं चाग्रयं दृष्टवा जिष्णोरपूजयन्
வைசம்பாயனர் கூறினார்—பார்த்தனின் தெய்வீக ஆயுத-ஆளுமை, உத்தரனின் குதிரைகளுக்கான பயிற்சி, ரத இயக்கக் கலைக்கான தேர்ச்சி, ஆயுதப் பயன்பாட்டின் ஒழுங்கான வரிசை; மேலும் ஜிஷ்ணுவின் வீரமும் வேகமும் சிறப்பும் கண்டு—எதிரிகளும் கூட அவர்களைப் புகழத் தொடங்கினர்.
Verse 7
कालाग्निमिव बीभत्सुं निर्दहन्तमिव प्रजा: । नारय: प्रेक्षितुं शेकुज्वलन्तमिव पावकम्
வைசம்பாயனர் கூறினார்—பீபத்ஸு அர்ஜுனன் பிரளயக் காலத்தின் அக்கினிபோல் எரிந்து, அனைத்தையும் சுட்டெரிப்பவனெனத் தோன்றினான். கொழுந்தெழும் தீயென அவன் எதிரிப் படையைச் சாம்பலாக்கினான்; எதிரிகள் அவனை நோக்கி கண் உயர்த்திப் பார்க்கவும் இயலவில்லை.
Verse 8
तानि ग्रस्तान्यनीकानि रेजुरर्जुनमार्गणै: । शैलं प्रति बला भ्राणि व्याप्तानीवार्करश्मिभि:
வைசம்பாயனர் கூறினார்—அர்ஜுனனின் அம்புகளால் பிடிக்கப்பட்டு மூடப்பட்ட கௌரவர்களின் படைவ்யூஹங்கள் வியத்தகு ஒளியுடன் மின்னின; அது மலை அருகே கூடிய புதிய மேகக் கூட்டங்கள் சூரியக் கதிர்களால் முழுதும் ஊடுருவப்பட்டதுபோல் இருந்தது.
Verse 9
अशोकानां वनानीवच्छन्नानि बहुशः शुभे: । रेजु: पार्थशरैस्तत्र तदा सैन्यानि भारत
வைசம்பாயனர் கூறினார்—ஓ பாரதா! அப்போது அங்கே பார்த்தனின் அம்புகளால் துளைக்கப்பட்டு இரத்தத்தில் நனைந்த கௌரவர் வீரர்கள், பல ஒளிரும் மலர்களால் அடர்த்தியாக மூடப்பட்ட அசோக வனம்போல் தோற்றமளித்தனர்.
Verse 10
स्रजो<्डर्जुनशरै: शीर्ण शुष्यत्पुष्पं हिरण्मयम् । छत्राणि च पताकाश्न खे दधार सदागति:
வைசம்பாயனர் கூறினார்—அர்ஜுனனின் அம்புகளால் மாலைகள் சிதறிச் சிதைந்தன; அவற்றின் பொன்னிற மலர்கள் வாடி உலர்ந்து சிதறின. குடைகளும் கொடிகளும் அம்புகளின் அடர்ந்த வலையில் சிக்கியதால், எப்போதும் நகரும் காற்று அவற்றை சில நேரம் வானிலேயே தாங்கி வைத்தது; அவை உடனே தரையில் விழவில்லை.
Verse 11
स्वबलत्रासनात्त्रस्ता: परिपेतुर्दिशो दश | रथाड्ुदेशानादाय पार्थच्छिन्नयुगा हया:
வைசம்பாயனர் கூறினார்—தங்களுடைய படையிலேயே எழுந்த அச்சக் கலக்கத்தால் திகைத்த, பார்த்தன் யோகங்களை வெட்டிய குதிரைகள், உடைந்த யோகத்தின் துண்டுகளை எடுத்துக்கொண்டு பத்துத் திசைகளிலும் பாய்ந்து ஓடின.
Verse 12
कर्णकक्षविषाणेषु अन्तरोष्ठेषु चैव ह मर्मस्वड्रेषु चाहत्यापातयत् समरे गजान्,अब अर्जुन युद्धभूमिमें गजराजोंके कान, कक्ष, दाँत, निचले ओठ तथा अन्य मर्मस्थानोंमें बाण मारकर उन्हें धराशायी करने लगे
வைசம்பாயனர் கூறினார்—போர்க்களத்தின் நடுவே பார்த்தன், யானைகளின் காதுகள், கக்கசம் (பக்கவாட்டு), தந்தங்கள், கீழ்த் துடடு மற்றும் பிற மர்ம இடங்களில் அம்புகளைப் பாய்ச்சித் தாக்கி, மர்மம் காயப்பட்ட அந்தப் பெருயானைகளை தரையில் வீழ்த்தினான்.
Verse 13
कौरवाग्रगजानां तु शरीरैर्गतचेतसाम् । क्षणेन संवृता भूमिमेंघैरिव नभस्तलम्
வைசம்பாயனர் கூறினார்—ஒரே கணத்தில், கௌரவர் படையின் முன்னணியில் சென்ற பெருயானைகளின் உயிரற்ற உடல்களால் அந்த நிலம் மூடப்பட்டது; அது மேகக் கூட்டங்களால் மறைக்கப்பட்ட வானத்தைப் போலத் தோன்றியது.
Verse 14
युगान्तसमये सर्व यथा स्थावरजड्रमम् । कालक्षयमशेषेण दहत्यग्रशिख: शिखी । तद्वत् पार्थो महाराज ददाह समरे रिपून्
வைசம்பாயனர் கூறினார்—மகாராஜா! யுகாந்த காலத்தில் காலத்தின் சம்வர்த்தக அக்கினி முன்னேறிச் சுடரும் நாவுகளுடன் அசையும்-அசையாத அனைத்தையும், ஜடமெனத் தோன்றுவனையும் கூட, எஞ்சாமல் எரித்தழிப்பதுபோல்; அதுபோலவே அந்தப் போரில் பார்த்தன் அர்ஜுனன் பகைவர்களை அம்புகளால் ஆன அக்கினியால் சுட்டெரித்தான்.
Verse 15
ततः सर्वास्त्रितेजोभिर्धनुषो नि:स्वनेन च । शब्देनामानुषाणां च भूतानां ध्वजवासिनाम् | भैरवं शब्दमत्यर्थ वानरस्य च कुर्वत:
பின்னர் பகைவரின் அகந்தையை நசைக்கும் வலிமைமிகு அர்ஜுனன், தன் எல்லா ஆயுதங்களின் தீவிர ஒளியாலும், வில்லின் கூர்மையான டங்காரத்தாலும், கொடியில் குடியிருக்கும் மனிதரல்லாத பூதங்களின் அச்சமூட்டும் ஆரவாரத்தாலும், வானரச் சின்னத்தின் மிகப் பயங்கர கர்ஜனையாலும் துரியோதனன் படையில் பெரும் அச்சத்தைப் பரப்பினான்.
Verse 16
दैवारिपाच्च बीभत्सुस्तस्मिन् दौर्योधने वने । भयमुत्पादयामास बलवानरिमर्दन:
வைசம்பாயனர் கூறினார்—தெய்வவிதியால் துரியோதனன் காட்டில் இருந்தபோது, பயங்கரத் தோற்றமுடைய வலிமைமிகு பகைநசிப்பவன் அர்ஜுனன் அவனிலும் அவன் படையிலும் அச்சத்தை எழுப்பினான். ஆயுதங்களின் தீவிர ஒளி, வில்லின் இடிமுழக்கம், கொடியில் உறையும் மனிதரல்லாத பூதங்களின் கொடுஆரவாரம், வானரச் சின்னத்தின் பயங்கர கர்ஜனை, சங்கநாதம்—இவற்றால் பகைவரின் அகந்தையைச் சிதைத்து படையில் பீதியைப் பரப்பினான்.
Verse 17
रथशक्तिममित्राणां प्रागेव निपतद् भुवि । सो5पयात् सहसा पश्चात् साहसाच्चाभ्युपेयिवान्
வைசம்பாயனர் கூறினார்—அர்ஜுனன் பகைவரின் ரத-ஆயுதத்தை முன்பே தரையில் வீழ்த்தியிருந்தான். பின்னர் உதவியற்றவர்களை கொல்வது ஒழுங்கற்ற துணிச்சல் எனக் கருதி அவ்விடத்திலிருந்து விலகினான்; ஆனால் அவர்கள் மீண்டும் போருக்கு ஆயத்தமாவதைப் பார்த்து மறுபடியும் திரும்பி எதிர்கொண்டான்.
Verse 18
शयव्रातै: सुतीक्ष्णाग्रै: समादिष्टै: खगैरिव । अर्जुनस्तु खमावत्रे लोहितप्राशनै: खगै:
வைசம்பாயனர் கூறினார்—மிகக் கூர்மையான முனைகளுடன் ஒழுங்காக விடப்பட்ட அம்புக் கூட்டங்களால் அர்ஜுனன் வானத்தை மூடினான்; அவை இரத்தம் குடிக்கும் வானில் பறக்கும் பறவைகள் போலத் தோன்றின.
Verse 19
अतन्र मध्ये यथार्कस्य रश्मयस्तिग्मतेजस: । दिशासु च तथा राजन्नसंख्याता: शरास्तदा
அரசே! எவ்வாறு கடுந்தீவிர ஒளியுடைய சூரியனின் கதிர்கள் ஒரு பாத்திரத்தில் அடங்காதோ, அவ்வாறே அந்நேரம் அர்ஜுனனின் எண்ணற்ற அம்புகள் எல்லாத் திசைகளிலும் பரவி வானில் அடங்காதவையாகத் தோன்றின.
Verse 20
सकृदेवानतं शेकू रथमभ्यसितु परे । अलभ्य: पुनरश्वैस्तु रथात् सो$तिप्रपादयेत्
வைசம்பாயனர் கூறினார்—எதிர் வீரர்கள் அந்த ரதத்தை அருகில் வந்தபோது ஒருமுறை மட்டுமே அடையாளம் காண முடிந்தது; மறுமுறை வாய்ப்பு அவர்களுக்கு இல்லை. ஏனெனில் அர்ஜுனன் நெருங்கியவுடனே அவர்களை குதிரைகளுடன் சேர்த்து ரதத்திலிருந்து தள்ளி, இவ்வுலகிலிருந்து அப்புலகிற்கு அனுப்பினான்.
Verse 21
ते शरा द्विट्शरीरेषु यथैव न ससज्जिरे । द्विडनीकेषु बीभत्सोर्न ससज्जे रथस्तदा
வைசம்பாயனர் கூறினார்—அம்புகள் பகைவரின் உடல்களில் எவ்வாறு தங்காமல் போயினவோ, அதுபோலவே அச்சமூட்டும் பீபத்ஸனின் ரதமும் அப்போது பகைவர் படைவியூகங்களில் எங்கும் சிக்கவில்லை.
Verse 22
अर्जुनके वे बाण जिस प्रकार शत्रुओंके शरीरमें अटकते नहीं थे, उन्हें छेदकर पार निकल जाते थे, उसी प्रकार उनका रथ भी उस समय शत्रु-सेनाओंमें कहीं रुकता नहीं था; उनको चीरता हुआ आगे बढ़ जाता था ।।
வைசம்பாயனர் கூறினார்—அர்ஜுனனின் அம்புகள் பகைவரின் உடல்களில் தங்காமல், துளைத்து அப்பால் சென்று விடுவது போல, அப்போது அவனது ரதமும் பகைவர் படைகளுக்குள் எங்கும் நின்றதில்லை; அவர்களைப் பிளந்து முன்னே பாய்ந்தது. இவ்வாறு அவன் எளிதாகவே அந்தப் பெரும் படையை கலக்கமடையச் செய்தான்—எண்ணற்ற சுருள்களுடைய நாகராஜன் மகாசமுத்திரத்தில் விளையாடி அதை மத்தி எழுப்புவது போல.
Verse 23
अस्यतो नित्यमत्यर्थ सर्वमेवातिगस्तथा । अश्रुतः श्रूयते भूतैर्धनुर्धघोष: किरीटिन:
வைசம்பாயனர் கூறினார்—அவன் இடையறாது மிகுந்த வேகத்துடன் அம்புகளை விடும் போதெல்லாம், கிரீடதாரியின் வில்லின் அதிசயமான பேரொலி எல்லா உயிர்களுக்கும் கேட்கப்பட்டது. அத்தகைய ஒலி முன்பு யாரும் கேட்டதில்லை; அதன் முன் மற்ற எல்லா ஒலிகளும் அடங்கிப் போயின.
Verse 24
संततास्तत्र मातड्भरा बाणैरल्पान्तरान्तरे । संवृतास्तेन दृश्यन्ते मेघा इव गभस्तिभि:
வைசம்பாயனர் கூறினார்—அந்தப் போர்க்களத்தில் நின்ற யானைகளின் உடல் உறுப்புகள் மிகச் சிறிய இடைவெளிகளிலேயே அம்புகளால் இடையறாது துளைக்கப்பட்டன. அம்புகளால் முழுவதும் மூடப்பட்டதால், அவை சூரியக் கதிர்களால் மறைக்கப்பட்ட மேகக் கூட்டங்களைப் போலத் தோன்றின.
Verse 25
दिशो<नुभ्रमत: सर्वाः सव्यदक्षिणमस्यतः । सतत दृश्यते युद्धे सायकासनमण्डलम्
அர்ஜுனன் எல்லாத் திசைகளிலும் சுழன்று, இடமும் வலமும் மாறிமாறி அம்புகளை விடுத்தான்; ஆகவே போர்க்களத்தில் தீக்குச்சி சுழல்வதுபோல் அவன் வில்-அம்புகளின் வட்டச் சுழல் இடையறாது காட்சியளித்தது.
Verse 26
पतन्त्यरूपेषु यथा चक्षूंषि न कदाचन । नालक्ष्येषु शरा: पेतुस्तथा गाण्डीवधन्वन:
உருவமற்றவற்றின் மீது கண்கள் ஒருபோதும் நிலைபெறாததுபோல், காண்டீவம் ஏந்திய அர்ஜுனனின் அம்புகள் தன் இலக்கல்லாதவர்கள்மேல் விழவில்லை.
Verse 27
मार्गो गजसहस्रस्य युगपद् गच्छतो वने । यथा भवेत् तथा जज्ञे रथमार्ग: किरीटिन:
காட்டில் ஒரே நேரத்தில் ஆயிரம் யானைகள் நடந்தால் அவற்றின் தடங்களால் அகன்ற தெளிவான பாதை உருவாகுமாறு, கிரீடம் தரித்த அர்ஜுனனின் தேர்ப்பாதையும் அவன் இடையறாத அம்புமழையால் தெளிவாகத் திறந்தது.
Verse 28
नूनं पार्थजयैषित्वाच्छक्र: सर्वामरै: सह | हन्त्यस्मानित्यमन्यन्त पार्थेन निहता: परे
பார்த்தனால் வீழ்த்தப்பட்ட எதிரிகள்—“பார்த்தனின் வெற்றிவேட்கையால் சக்ரன் (இந்திரன்) எல்லாத் தேவர்களுடனும் வந்து நம்மை அழிக்கிறான்” என்று எண்ணினர்.
Verse 29
घ्नन्तमत्यर्थमहितान् विजयं तत्र मेनिरे कालमर्जुनरूपेण संहरन्तमिव प्रजा:
அந்தப் போர்க்களத்தில் பார்த்தன் அளவற்ற வலிமையுடன் எண்ணற்ற பகைவர்களை அழிப்பதைப் பார்த்த மக்கள், அர்ஜுனன் வடிவில் நேரே காலன் வந்து உயிர்களை அறுத்துக் கொண்டிருக்கிறான் என்று எண்ணினர்.
Verse 30
कुरुसेनाशरीराणि पार्थेनैवाहतान्यपि । सेदु: पार्थहतानीव पार्थकर्मानुशासनात्
வைசம்பாயனர் கூறினார்—குரு வீரர்களின் உடல்கள், பார்தன் (அர்ஜுனன்) தாக்கியதுமட்டுமே ஆனாலும், சிதறி நொறுங்கின. அவை பார்தனின் அம்புகளால் கொல்லப்பட்டதுபோல் கிடந்தன; போர்க்களத்தில் பார்தனின் செயல்வேகம், திறமை அத்தகையது என்பதால் அதற்கு உரிய ஒப்புமை பார்தனே ஆகும்.
Verse 31
ओषधीनां शिरांसीव द्विषच्छीर्षाणि सो<न्वयात् । अवनेशु: कुरूणां हि वीर्याण्यर्जुनजाद भयात्,वे धानकी बालके समान शत्रुओंके सिर क्रमशः काटते जाते थे। अर्जुनके भयसे कौरवोंकी सारी शक्ति नष्ट हो गयी थी
வைசம்பாயனர் கூறினார்—மருந்துச் செடிகளின் முனைகளை அறுப்பவன் ஒன்றன்பின் ஒன்றாக அறுப்பதுபோல், அவன் பகைவர்களின் தலைகளை தொடர்ச்சியாக வெட்டித் தள்ளினான். அர்ஜுனனால் எழுந்த அச்சத்தால் கௌரவர்களின் வீரத் தெளிவும் வலிமையும் சிதைந்தது; வல்லவர்களாயிருந்தும் அவர்கள் உலர்ந்த புல்லைப் போல வீழ்ந்தனர்.
Verse 32
अर्जुनानिलभिगन्नानि वनान्यर्जुनविद्विषाम् । चक्रुलोहितधाराभिर्धरणीं लोहितान्तराम्,अर्जुनके शत्रुरूपी वन अर्जुनरूपी वायुसे ही छिन्न-भिन्न हो लाल धाराएँ (रक्त) बहाकर पृथ्वीको भी लाल करने लगे
வைசம்பாயனர் கூறினார்—அர்ஜுனனின் காற்றுபோன்ற வேகத் தாக்குதலால், அர்ஜுனனைப் பகைத்தோர் வனம்போன்ற கூட்டங்கள் பிளந்து சிதறின; இரத்தத்தின் செந்நீரோடைகள் பெருகின. அந்தச் சிவந்த ஓடைகள் பூமியையும் செம்மைச் சாயலால் நிரப்பின; போர்க்களத்தில் பாண்டவனின் பேர்வேகம் வெளிப்படையாகத் தெரிந்தது.
Verse 33
लोहितेन समायुक्तै: पांसुभि: पवनोद्धृतै: । बभूवुर्लोहितास्तत्र भृूशमादित्यरश्मय:,वायुद्वारा उड़ायी हुई रक्तसे सनी धूलके संसर्गसे आकाशमें सूर्यकी किरणें भी अधिक लाल हो गयीं
வைசம்பாயனர் கூறினார்—காற்றால் மேலெழுந்த இரத்தம் கலந்த தூசித் துகள்களின் தொடர்பால் அங்கே சூரியக் கதிர்களே மிகச் செம்மையாகத் தோன்றின. போர்க்களம் தூசி-புகையால் நிரம்பி, இரத்தம் படிந்த துகள்களால் சூரிய ஒளியும் இரத்தவண்ணமாகப் புலப்பட்டது.
Verse 34
सार्क खं तत्क्षणेनासीत् संध्यायामिव लोहितम् | अप्यस्तं प्राप्य सूर्योडपि निवर्तेत न पाण्डव:
வைசம்பாயனர் கூறினார்—அந்தக் கணமே சூரியனுடன் கூடிய ஆகாயம், மாலைக்காலத்தில் மேற்குத் திசை வானம் செம்மையாவதுபோல், கருஞ்சிவப்பாக மாறியது. மாலையில் சூரியன் அஸ்தமலை அடைந்து தன் எரிக்கும் பணியிலிருந்து விலகுவான்; ஆனால் பாண்டுவின் மகனான வீரப் பார்தன், பகைவரை நசுக்கும் செயலில் இருந்து அங்கே ஒரு கணமும் விலகவில்லை.
Verse 35
तान् सर्वान् समरे शूर: पौरुषे समवस्थितान् । दिव्यैरस्त्रैरचिन्त्यात्मा सर्वानार्च्छद् धनुर्धरान्
போர்க்களத்தில் வீரத்தை வெளிப்படுத்த உறுதியாக நின்ற அந்த எல்லா வில்லாளர்கள்மீதும், அசிந்த்ய மனோபுத்தியுடைய வீரன் அர்ஜுனன் தன் திவ்யாஸ்திரங்களால் தாக்கினான்।
Verse 36
स तु द्रोणं त्रिसप्तत्या क्षुरप्राणां समार्पयत् । दुःसहं दशभिर्बाणैद्रौणिमष्टाभिरेव च
அவன் துரோணரை எழுபத்துமூன்று ‘க்ஷுரப்ராண’ அம்புகளால், துஃஸஹனை பத்து அம்புகளால், துரோணியின் மகன் அஸ்வத்தாமனை எட்டு அம்புகளால் குத்தினான்।
Verse 37
दुःशासन द्वादशभि: कृपं शारद्वतं त्रिभि: । भीष्म शान्तनवं षष्ट्या राजानं च शतेन ह । कर्ण च कर्णिना कर्णे विव्याध परवीरहा
அவன் துஃஷாசனனை பன்னிரண்டு அம்புகளால், சாரத்வத கிருபரை மூன்று அம்புகளால், சாந்தனுவின் மகன் பீஷ்மரை அறுபது அம்புகளால், அரசன் துரியோதனனை நூறு அம்புகளால் குத்தினான். பின்னர் பகை வீரர்களை அழிப்பவன் அர்ஜுனன் ‘கர்ணீ’ எனும் அம்பால் கர்ணனின் காதில் துளைத்தான்।
Verse 38
तस्मिन् विद्धे महेष्वासे कर्णे सर्वास्त्रकोविदे | हताश्वसूते विरथे ततोडनीकमभज्यत
எல்லா ஆயுதங்களிலும் தேர்ந்த மகாவில்லாளன் கர்ணன் காயமடைந்து, அவன் குதிரைகளும் சாரதியும் கொல்லப்பட்டு அவன் தேரற்றவனானபோது, அப்பொழுது படை அணிவகுப்பு சிதைந்தது।
Verse 39
तत् प्रभग्नं बल॑ दृष्टवा पार्थमाजिस्थितं पुन: । अभिप्रायं समाज्ञाय वैराटिरिदमब्रवीत्
கௌரவர் படை சிதறி ஓடுவதையும், பார்த்தன் (அர்ஜுனன்) மீண்டும் போருக்கு உறுதியாக நின்றிருப்பதையும் கண்ட விராடனின் மகன் உத்தரன், அவன் எண்ணத்தை அறிந்து கூறினான்—“ஜிஷ்ணுவே! இந்த அழகிய தேரில் நான் சாரதியாக உம்முடன் அமர்ந்துள்ளேன்; இப்போது எந்தப் படையை நோக்கிச் செல்ல விரும்புகிறீர்? இன்று நீர் ஆணையிடும் இடமெல்லாம் உம்முடன் நான் செல்வேன்।”
Verse 40
आस्थाय रुचिरं जिष्णो रथं सारथिना मया । कतमं यास्यसे5नीकमुक्तो यास्याम्यहं त्वया
வைசம்பாயனன் கூறினான்— ‘ஓ ஜிஷ்ணு! நான் சாரதியாக இருக்க, இந்த அழகிய ரதத்தில் ஏறி, படையின் எந்தப் பிரிவை நோக்கிச் செல்ல விரும்புகிறாய்? நீ ஆணையிடும் இடத்திற்கே உன்னுடன் நான் செல்வேன்.’
Verse 41
अजुन उवाच लोहिताश्वमरिष्टं यं वैयाप्रमनुपश्यसि । नीलां पताकामारश्रित्य रथे तिष्ठन्तमुत्तर
அர்ஜுனன் கூறினான்— ‘உத்தரா! செம்மை குதிரைகள் பூட்டிய ரதத்தில் நீலக் கொடியைத் தாங்கி நிற்பவராக நீ காணும் அந்த மங்கள வடிவுடைய மூத்தவர் க்ருபாசார்யர்; அதுவே அவரின் தேர்ந்த படை. என்னை அந்தப் பிரிவினரிடம் செலுத்து; உறுதியான வில்லுடைய க்ருபருக்கு விரைவான ஆயுதப் பயன்பாட்டின் திறத்தை நான் காட்டுவேன்.’
Verse 42
कृपस्यैतदनीकाग्रयं प्रापपस्वैतदेव माम् । एतस्य दर्शयिष्यामि शीघ्रास्त्रं दृढधन्विन:
அர்ஜுனன் கூறினான்— ‘உத்தரா! க்ருபரின் இந்த முன்னணி படைப்பிரிவினரிடம் என்னை நேராகக் கொண்டு செல். உறுதியான வில்லுடைய க்ருபருக்கு விரைவான ஆயுதப் பயன்பாட்டை நான் காட்டுவேன்.’
Verse 43
ध्वजे कमण्डलुर्यस्य शातकौम्भमय: शुभ: । आचार्य एष हि द्रोण: सर्वशस्त्रभृतां वर:,जिनकी ध्वजामें सुन्दर सुवर्णमय कमण्डलु सुशोभित है, ये सम्पूर्ण शस्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ आचार्य द्रोण हैं
‘யாருடைய கொடியில் ஒளிவீசும் பொன்னால் ஆன மங்கள கமண்டலம் அலங்கரிக்கிறதோ— அவரே ஆசார்ய த்ரோணர்; ஆயுதம் தாங்குவோரில் தலைசிறந்தவர்.’
Verse 44
सदा ममैष मान्यस्तु सर्वशस्त्रभृतामपि । सुप्रसन्नं महावीरं कुरुष्वैनं प्रदक्षिणम्,ये मेरे तथा अन्य सब शस्त्रधारियोंके माननीय हैं। तुम इन परम प्रसन्न महावीर आचार्यपादकी रथद्वारा प्रदक्षिणा करो
‘இவர் எப்போதும் எனக்கும்—அனைத்து ஆயுததாரிகளுக்கும் கூட—மரியாதைக்குரியவர். இம்மகாவீரர் இப்போது மிகுந்த அருளுடன் உள்ளார்; ரதத்தால் இவரை வலம் வா.’
Verse 45
अत्रैव वावरोहैनमेष धर्म: सनातन: । यदि मे प्रथम द्रोण: शरीरे प्रहरिष्यति । ततोडस्य प्रहरिष्यामि नास्थ कोपो भवेदिति
இங்கேயே அவனை இறக்குங்கள்; இதுவே சனாதன தர்மம். ஆசாரியர் துரோணர் முதலில் என் உடலில் தாக்கினால், அப்பொழுது நான் அம்புகளால் எதிர்தாக்குதல் செய்வேன்—நான் தூண்டுதல் இன்றியே முன்பே தாக்கினேன் என்று அவருக்கு கோபம் எழாதபடி.
Verse 46
अस्याविदूरे हि धनुर्ध्वजाग्रे यस्य दृश्यते । आचार्यस्यैष पुत्रो वै अश्वत्थामा महारथ:
இங்கிருந்து தொலைவில் அல்ல—தன் கொடியின் முனையில் வில்லின் சின்னம் தெரிகிறவன்—ஆசாரியரின் தகுதியான புதல்வன், மகாரதன் அஸ்வத்தாமா. அவன் எனக்கும் எல்லா ஆயுததாரிகளுக்கும் வணக்கத்தக்கவன்; ஆகவே அவன் ரதத்தருகே சென்றாலும் நீ மீண்டும் மீண்டும் விலகி திரும்பி வா.
Verse 47
सदा ममैष मान्यस्तु सर्वशस्त्रभृतामपि । एतस्य त्वं रथं प्राप्य निवर्तेथा: पुनः पुन:
அவன் எப்போதும் எனக்கும் எல்லா ஆயுததாரிகளுக்கும் வணக்கத்தக்கவன். அவன் ரதத்தருகே சென்றாலும் நீ மீண்டும் மீண்டும் விலகித் திரும்பு.
Verse 48
य एष तु रथानीके सुवर्णकवचावृत: । सेनाग्रयेण तृतीयेन व्यावहार्येण तिछति
ரத வீரர்களின் அணியில் பொற்கவசம் அணிந்து, மூன்றாம்—செயலுக்குத் தகுந்த முன்னணிப் பிரிவுடன் நின்றிருப்பவன், த்ருதராஷ்டிரரின் புகழ்மிக்க புதல்வன் அரசன் சுயோதனன்.
Verse 49
यस्य नागो ध्वजाग्रेड्सौ हेमकेतनसंवृत: । धृतराष्ट्रात्मज: श्रीमानेष राजा सुयोधन:
தன் கொடியின் முனையில் நாகச் சின்னம் கொண்டு, பொற்கொடியால் அலங்கரிக்கப்பட்டிருப்பவன்—த்ருதராஷ்டிரரின் புகழ்மிக்க புதல்வன் அரசன் சுயோதனன் இவனே.
Verse 50
एतस्याभिमुखं वीर रथं पररथारुजम् | प्रापयस्वैष राजा हि प्रमाथी युद्धदुर्मद:
அர்ஜுனன் கூறினான்—வீரனே, பகைவரின் தேர்களை நொறுக்கும் இந்தத் தேரை நேராக அவன் முன் செலுத்து. இந்த அரசன் உண்மையிலேயே பகைவரை நசுக்கும் கொடுமையன்; போரின் வெறியால் மயங்கியவன்.
Verse 51
एष द्रोणस्य शिष्याणां शीघ्रास्त्रे प्रथणो मत: । एतस्य दर्शयिष्यामि शीघ्रास्त्रं विपुलं रणे
துரோணரின் சீடர்களில் விரைவாயுதங்களைச் செலுத்துவதில் இவனே முதன்மை எனக் கருதப்படுகிறான். இப்போரில் நான் அவனுக்கு அதிவேக அஸ்திரங்களின் பெரும் திறமையை வெளிப்படுத்துவேன்.
Verse 52
यह शीघ्रतापूर्वक अस्त्र चलानेमें आचार्य द्रोणके शिष्योंमें प्रथम माना गया है। इस युद्धमें आज मैं इसे शीघ्र अस्त्र चलानेकी विपुल कलाका दर्शन कराऊँगा ।।
துரோணரின் சீடர்களில் விரைவாக அஸ்திரங்களைச் செலுத்துவதில் இவனே முதன்மை எனக் கருதப்படுகிறான். இன்று இப்போரில் அவனுக்கு அதிவேக அஸ்திரப் பயன்பாட்டின் பரந்த கலைநயத்தை நான் காட்டுவேன். யாருடைய கொடியின் முனையில் அழகிய யானை மற்றும் அதன் சங்கிலி குறி விளங்குகிறதோ—அவன் விகர்த்தனன் மகன் கர்ணன்; நீ அவனை முன்பே அறிந்தவன்.
Verse 53
एतस्य रथमास्थाय राधेयस्य दुरात्मन: । यत्तों भवेथा: संग्रामे स्पर्थते हि सदा मया,इस दुरात्मा राधापुत्रके रथके निकट जाकर सावधान हो जाना। यह सदा युद्धमें मेरे साथ स्पर्धा रखता है
இந்த துர்மனத்தையுடைய ராதேயன் (கர்ணன்) தேரை அணுகும்போது போரில் எச்சரிக்கையாய் இரு. அவன் எப்போதும் போரில் என்னுடன் போட்டியிட விரும்புகிறான்.
Verse 54
इस प्रकार श्रीमह्याभारत विराटपर्वके अन्तर्गत गोहरणपर्वमें उत्तरगोग्रहके समय कर्णका युद्ध पलायनविषयक चौवनवाँ अध्याय पूरा हुआ
வைசம்பாயனன் கூறினான்—இவ்வாறு ஸ்ரீமகாபாரதத்தின் விராடபர்வத்தில் அடங்கிய கோஹரணபர்வத்தில், உத்தரன் கோகவர்த்தனம் செய்த வேளையில் கர்ணன் போரிலிருந்து பின்வாங்கியதை விவரிக்கும் ஐம்பத்துநான்காம் அத்தியாயம் நிறைவுற்றது. இப்போது, நீல நிறக் கொடியுடன், ஐந்து நட்சத்திரச் சின்னம் பொறித்த பதாகையுடைய தேரில் நின்று—கைகளில் பாதுகாப்புக் கையுறைகள் அணிந்து, பெரும் வில்லைக் கையில் கொண்டு, தெய்வச் சின்னங்களால் அலங்கரிக்கப்பட்ட விசித்திரத் துவஜத்தால் ஒளிர்ந்து, தலையின் மேல் பிரகாசமான வெண்குடை தாங்கி, சூரிய-சந்திரரைப் போல் ஒளிவீசும் பொற்கவசமும் பொன் தலைக்கவசமும் தரித்து—விளங்கும் அந்த மகாபராக்கிரம வீரன், சாந்தனுவின் புதல்வன் பீஷ்மன்; நம்மனைவரின் பிதாமகன்; தேர்வீரர்களில் முதன்மை. ஆயினும் அரசலட்சுமி பெற்றிருந்தும் துரியோதனனின் கட்டுப்பாட்டில் இருப்பது என் மனத்தைத் துயரால் கனக்கச் செய்கிறது.
Verse 55
यस्य तारार्कचित्रोडसौ ध्वजो रथवरे स्थित: । यस्यैतत् पाण्डुरं छत्र॑ विमल॑ मूर्थ्नि तिष्ठति
அர்ஜுனன் கூறினான்—நட்சத்திரங்களும் சூரியச் சின்னங்களும் பொலியும் கொடியுடன் அந்தச் சிறந்த ரதத்தில் இருப்பவனும், தலையின் மேல் மாசற்ற வெண்சத்திரம் தாங்கப்படுபவனும் ஆகிய அந்த மகாவீரன் சாந்தனுவின் புதல்வன் பீஷ்மன்—நம் அனைவரின் பிதாமகன். அரசச் செல்வம் பெற்றிருந்தும் துரியோதனனின் கட்டுப்பாட்டில் தன்னை வைத்துள்ளான்; ஆகவே அவனைப் பார்ப்பதே என் உள்ளத்தைத் துயரால் எரியச் செய்கிறது.
Verse 56
महतो रथवंशस्य नानाध्वजपताकिन: । बलाहकाग्रे सूर्यो वा य एष प्रमुखे स्थित:
அர்ஜுனன் கூறினான்—பல கொடிகளும் பதாகைகளும் சூழ்ந்த ரதவீரர்களின் அந்தப் பெரும் படையின் முன்னணியில், மேகக் கூட்டத்தின் முன் தோன்றும் சூரியனைப் போல ஒளிர்ந்து நிற்பவன் சாந்தனுவின் புதல்வன் பீஷ்மன்—நம் பிதாமகன். அழகிய ரதத்தில் அமர்ந்து, பெரும் வில்லைத் தாங்கி, சின்னங்களாலும் அரசச் சின்னங்களாலும் சிறப்புற்றவனாக இருந்தும், அரசச் செழிப்புடன் துரியோதனனின் கட்டுப்பாட்டில் தன்னை வைத்துள்ளான்—அந்தக் காட்சி என் மனத்தைத் துயரால் எரிக்கிறது.
Verse 57
हैमं चन्द्रार्कसंकाशं कवचं यस्य दृश्यते । जातरूपशिरस्त्राणं मनस्तापयतीव मे
அர்ஜுனன் கூறினான்—சந்திரனும் சூரியனும் போல ஒளிரும் பொற்கவசமும், தூய பொன்னாலான தலைக்கவசமும் உடையவனைப் பார்த்தவுடன் என் மனம் துயரால் சுடுகிறது. அவன் சாந்தனுவின் புதல்வன் பீஷ்மன்—நம் பிதாமகன்; அரசச் செழிப்புடன் இருந்தும் துரியோதனனின் கட்டுப்பாட்டில் உள்ளான்—அதுவே என் உள்ளத்தை வதைக்கிறது.
Verse 58
एष शान्तनवो भीष्म: सर्वेषां न: पितामह: । राजश्रियाभिवृद्धश्न सुयोधनवशानुग:
அர்ஜுனன் கூறினான்—இவன் சாந்தனுவின் வம்சத்தவன் பீஷ்மன்; நம் அனைவரின் பிதாமகன். அரசச் செழிப்பால் உயர்ந்திருந்தும் சுயோதனன் (துரியோதனன்) கட்டுப்பாட்டில் நடக்கிறான். அவனைப் பார்த்தவுடன் என் மனம் துயரமும் தர்மக் குழப்பமும் சேர்ந்து எரிகிறது.
Verse 59
पश्चादेष प्रयातव्यो न मे विघ्नकरो भवेत् । एतेन युध्यमानस्य यत्त: संयच्छ मे हयान्
அர்ஜுனன் கூறினான்—இவன் நம் பின்னால் செல்லட்டும்; என் முன்னேற்றத்திற்கு தடையாக இருக்க வேண்டாம். நான் இவனுடன் போரிடும் போது நீ விழிப்புடன் இருந்து என் குதிரைகளை உறுதியாகக் கட்டுப்படுத்து.
Verse 60
ततो<5भ्यवहदव्यग्रो वैराटि: सव्यसाचिनम् । यत्रातिष्ठत् कृपो राजन् योत्स्यमानो धनंजयम्
அரசே! அர்ஜுனனின் சொற்களைக் கேட்ட விராடன் மகன் உத்தரன், அச்சமின்றி விழிப்புடன் சவ்யசாசி தனஞ்சயனை, கிருபாசாரியர் போருக்குத் தயாராய் நின்ற இடத்திற்குக் கொண்டு சென்றான்।
Frequently Asked Questions
The dilemma concerns how to interpret earlier restraint: Arjuna presents forbearance as dharma-governed self-control under obligation, while Karṇa reinterprets it as weakness—raising the ethical question of whether motive or outcome determines moral credit.
The chapter emphasizes that public claims create ethical exposure: speech without corresponding disciplined action becomes unstable, and accountability may arrive when conditions mature; it also highlights that dharma can require timed restraint without forfeiting readiness.
No explicit phalaśruti appears here; the meta-commentary is implicit in Vaiśaṃpāyana’s narration, where witnessed outcome functions as interpretive closure—demonstrating how the epic evaluates boast, restraint, and competence through narrated consequence.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.