Shloka 19
अध्याय ५७ — राज्ञः नित्यप्रयत्नः, रक्षा-प्रधानता, तथा त्याग-नीतिः
Chapter 57: Constant Royal Vigilance, Primacy of Protection, and Principles of Dismissal
अभृतानां भवेद् भर्ता भूतानामन्ववेक्षक: । नृपति: सुमुखश्न स्यात् स्मितपूर्वाभिभाषिता
abhṛtānāṁ bhaved bhartā bhūtānām anvavekṣakaḥ | nṛpatiḥ sumukhaś ca syāt smitapūrvābhibhāṣitā ||
பீஷ்மர் கூறினார்—பராமரிப்பவர் இல்லாதவர்களுக்கு அரசன் தானே ஆதரவாளனாக இருக்க வேண்டும்; தன் பாதுகாப்பில் வாழும் எல்லா உயிர்களின் நலனையும் அவன் கவனமாக கண்காணிக்க வேண்டும். அரசன் எப்போதும் இன்முகத்துடன் இருந்து, மென்மையான புன்னகையுடன் முதலில் பேச வேண்டும்—அப்போது ஆட்சி அச்சமாக அல்ல, அக்கறையாக உணரப்படும்.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king’s dharma is twofold: materially support those without protectors and actively supervise the welfare of all subjects; additionally, he should govern with a pleasant demeanor and gentle speech, making authority humane and approachable.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Bhishma advises the king on practical ethics of rule—public welfare, oversight of dependents, and the importance of courteous, reassuring conduct in daily governance.