Shloka 3
Utkramaṇa-sthāna and Ariṣṭa-lakṣaṇa: Yājñavalkya’s Instruction on Departure Pathways and Mortality Signs
अन्योन्यस्याभिसम्बन्धादन्योन्यगुणसंश्रयात् । रूप॑ निर्वर्तयत्येतदेवं सर्वासु योनिषु
anyonyasyābhisambandhād anyonyaguṇasaṁśrayāt | rūpaṁ nirvartayaty etad evaṁ sarvāsu yoniṣu ||
ஜனகர் கூறினார்—பரஸ்பர இணைப்பினாலும், ஒருவரின் குணங்களை மற்றவர் சார்வதினாலும், உடல்-ரூபம் உருவாகிறது. இவ்வாறே எல்லா யோனிகளிலும் பொதுவாக உடல்பிறப்பு பரஸ்பர சார்ந்த காரணங்களாலேயே நிகழ்கிறது; தனித்த ஒரு மூலத்தால் அல்ல.
जनक उवाच
Educational Q&A
Embodiment is not produced by a single independent agent; it arises through interdependent causes—mutual connection and mutual reliance of qualities—across all forms of birth. The ethical implication is humility and non-attachment: seeing the body as a contingent product of conditions weakens ego and possessiveness.
In Śānti Parva’s philosophical instruction, King Janaka speaks as a teacher, explaining how bodily form comes into being through mutual relations and shared qualities, generalizing this principle to all yoni-s (modes of birth).