Shloka 2
Utkramaṇa-sthāna and Ariṣṭa-lakṣaṇa: Yājñavalkya’s Instruction on Departure Pathways and Mortality Signs
ऋते तु पुरुष नेह स्त्री गर्भ धारयत्युत । ऋते स्त्रियं न पुरुषो रूप॑ निर्वर्त येत् तथा
ṛte tu puruṣa neha strī garbhaṃ dhārayaty uta | ṛte striyaṃ na puruṣo rūpaṃ nirvartayeta tathā ||
ஜனகர் கூறினார்—இந்த உலகில் ஆண் இன்றிப் பெண் கருவுற முடியாது; அதுபோல பெண் இன்றிப் ஆணும் உடல்-ரூபத்தை வெளிப்படுத்த இயலாது. ஆகவே உடலுடன் கூடிய உயிர்களின் தோற்றம் பரஸ்பர சார்பினாலேயே; தனித்த செயற்பாட்டினால் அல்ல.
जनक उवाच
Educational Q&A
That embodied existence and lineage arise through reciprocal dependence of man and woman; neither can claim complete, solitary agency in producing embodied life.
King Janaka is speaking in a didactic context in the Śānti Parva, using the example of conception and bodily formation to illustrate interdependence and the conditions required for worldly manifestation.