Shloka 20
Adhyāya 302: Guṇa-vicāra, Gati-bheda, and the Imperishable State
Yājñavalkya–Janaka
वृतं नैकात्मकं येन कृतं त्रैलोक्यमात्मना । तथैव बहुरूपत्वाद् विश्वरूप इति स्मृत:
vṛtaṃ naikātmakaṃ yena kṛtaṃ trailokyam ātmanā | tathaiva bahurūpatvād viśvarūpa iti smṛtaḥ ||
வசிஷ்டர் கூறினார்—தன் ஆத்மசக்தியாலேயே மும்முலகையும் அமைத்தவன் ஒரே ரூபத்தில் கட்டுப்பட்டவன் அல்ல. பல ரூபங்களில் வெளிப்படுவதால் அவன் ‘விஸ்வரூபம்’ என்று நினைவுகூரப்படுகிறான். அந்த ஒரே தத்துவமே படைப்பாளியும், அனைத்திலும் நிறைந்தவனும்; பலவாறு தோன்றினாலும் உள்ளார்ந்த ஒன்றுமையை இழப்பதில்லை.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the ultimate principle that creates the three worlds is not limited to a single form; it manifests as many forms while remaining one. This supports an ethical vision of unity: seeing multiplicity as expressions of one reality reduces ego-driven division and encourages reverence toward all beings.
Vasiṣṭha is instructing his listener in a philosophical discourse within Śānti Parva, explaining the cosmic creator-pervader as ‘Viśvarūpa’—so called because the one reality appears in countless forms and yet underlies and pervades the entire three-world cosmos.