Shloka 19
Adhyāya 302: Guṇa-vicāra, Gati-bheda, and the Imperishable State
Yājñavalkya–Janaka
सांख्ये च पल्यते शास्त्रे नामभिरबहुधात्मक: । विचित्ररूपो विश्वात्मा एकाक्षर इति स्मृत:
sāṅkhye ca palyate śāstre nāmabhir bahudhātmakaḥ | vicitrarūpo viśvātmā ekākṣara iti smṛtaḥ ||
வசிஷ்டர் கூறினார்—சாங்க்ய சாஸ்திரத்திலும் அந்தத் தத்துவம் பல பெயர்களாலும் பல வகைகளாலும் விளக்கப்படுகிறது. அது விசித்திர ரூபமுடையது, விஸ்வாத்மா, ‘ஏகாக்ஷர’ (அக்ஷர பிரம்மம்) என்று நினைவுகூரப்படுகிறது. எண்ணற்ற பெயர்-ரூபங்களில் தோன்றினாலும் அது ஒன்றே, அனைத்திலும் நிறைந்த தத்துவம்; அதுவே மும்முலகையும் படைத்து அதிலேயே பரவி நிற்கிறது. ஆகவே அது ‘விஸ்வரூபம்’ என அறியப்படுகிறது.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the ultimate Reality is one, yet spoken of in many ways: it is called the cosmic Self and the imperishable ‘single syllable.’ Diversity of names and forms does not contradict unity; rather, the One appears manifold while remaining all-pervading.
Vasiṣṭha is instructing his listener in a philosophical context within Śānti Parva, aligning Sāṅkhya discourse with broader Mahābhārata teaching: the supreme principle is described through multiple epithets to guide understanding of creation and pervasion.