Shloka 163
Adhyāya 262: Śabda-brahman, Para-brahman, and the Ethics of Tyāga
Kapila–Syūmaraśmi Saṃvāda
ब्रह्मैव वर्तते लोके नैव कर्तव्यतां पुन: । जो करने योग्य कर्मोको अपना कर्तव्य समझता है और उसका पालन न होनेपर भय मानता है
brahmaiva vartate loke naiva kartavyatāṃ punaḥ |
இந்த உலகில் பிரம்மமே இயங்கி நிற்கிறது; ஆகவே அதற்கு அப்பால் கட்டுப்படுத்தும் தனி ‘கடமை’ இல்லை. செய்யவேண்டிய செயல்களைத் தன் கடமை எனக் கருதி, அது தவறினால் அஞ்சுபவன்; ரித்விக், ஹவிஸ், மந்திரம், அக்னி—இவை அனைத்தும் பிரம்மமே எனக் காண்பவன்; எந்தக் கடமையையும் ‘என்னுடையது’ என்று பற்றிக்கொள்ளாதவன்—செயற்பாட்டின் அகந்தையற்றவன்—அவனே உண்மையான பிராமணன்.
चुलाधार उवाच
Educational Q&A
Seeing Brahman as the sole reality behind all actions and ritual elements dissolves the ego of doership and possessive duty; true brāhmaṇa-hood is defined by this non-appropriating wisdom rather than by mere ritual performance.
Cūlādhāra is instructing his interlocutor in Śānti Parva by redefining dharma and brahminhood: he shifts the focus from fear-driven obligation and external ritual identity to inner realization—everything involved in sacrifice is Brahman, and one should act without the conceit ‘I am the doer’ or ‘this duty is mine’.