Shloka 14
Adhyāya 249 — Mṛtyu-prādurbhāvaḥ (The Manifestation of Death) / Restraint of Tejas and Ordered Saṃhāra
अव्यक्तप्रभवां शीघ्रां दुस्तरामकृतात्मभि: । प्रतरस्व नदीं बुद्धया कामग्राहसमाकुलाम्
avyaktaprabhavāṁ śīghrāṁ dustarām akṛtātmabhiḥ | pratarasva nadīṁ buddhyā kāmagrāhasamākulām ||
வ்யாசர் கூறினார்—அவ்யக்தமான (பிரகிருதி) இலிருந்து தோன்றிய இந்தச் சம்சார நதி வேகமாக ஓடுகிறது; தன்னை அடக்காதவர்க்கு அது தாண்ட இயலாதது. காமம் எனும் கிராஹங்களால் நிரம்பிய இந்த நதியை நீ விவேக அறிவால் கடந்து செல்.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Worldly life (saṁsāra) is portrayed as a swift, perilous river originating in the Unmanifest (Prakṛti). Those lacking self-control find it hard to cross, but one can cross by buddhi—discriminative understanding—while guarding against desire, depicted as crocodiles that seize and drag one down.
Vyāsa instructs the listener through a vivid metaphor: saṁsāra is a dangerous river. He urges the hearer to ‘cross’ it using disciplined discernment, warning that desire is the chief threat within it.