Adhyaya 9
वारुणी सभा — Varuṇa’s Divine Assembly (Nārada’s Description)
Upa-parva: Sabhā-vibhāga (Divine Assembly Halls: Varuṇa-sabhā and transition to Kubera-sabhā)
Nārada narrates to Yudhiṣṭhira the features of Varuṇa’s radiant white assembly hall, constructed by Viśvakarman and situated amid inner waters. The hall is portrayed as climatically balanced and sensorially pleasant, ornamented with gem-like trees bearing flowers and fruits, and populated by multicolored botanical forms and innumerable birds with gentle, indistinct calls. Varuṇa is described as seated with Vāruṇī, adorned with divine garments and ornaments, receiving veneration from Ādityas. A detailed roll of Nāgas follows (including Vāsuki, Takṣaka, Airāvata, and others), characterized by banners, coils, and hoods, attending without fatigue. Daityas and Dānavas are also listed as present—garlanded, crowned, and richly accoutred—depicted as recipients of boons and steadfast in observance within Varuṇa’s order. The chapter expands the court’s constituency to the four oceans, major rivers (e.g., Bhāgīrathī, Kāliṇdī, Narmadā, Sindhu), waterscapes (wells, ponds, lakes), directions, earth, mountains, aquatic beings, and the musical praise of Gandharvas and Apsarases. The unit concludes with Nārada stating he has seen this Vāruṇī sabhā and inviting Yudhiṣṭhira to hear next of Kubera’s hall, marking a transition in the divine-sabhā catalog.
Chapter Arc: वैशम्पायन जनमेजय को उस अद्भुत सभा का वर्णन सुनाते हैं जिसे विश्वकर्मा ने जल के भीतर रचा—रत्नमय वृक्षों, फल-फूलों और दिव्य प्रकाश से भरी हुई। → सभा के भीतर के रंग-रूप और बनावट का विस्तार होता है—नीले, पीले, काले, श्वेत, लाल लता-गुल्म; मञ्जरी-जाल; और अग्नियों के अनेक नामों का स्मरण, मानो यज्ञ-शक्ति स्वयं वास्तु में प्रवाहित हो। फिर सभा में उपस्थित दैत्य-दानव, गन्धर्व-अप्सरा, नदियाँ-तीर्थ और मूर्तिमान रस/पर्वत—सबका क्रमशः परिचय आता है, जिससे यह स्थान केवल भवन नहीं, एक जीवित ब्रह्माण्ड-सभा बन जाता है। → वरुण-सभा में समस्त गन्धर्व-अप्सराएँ वाद्य-गीत सहित वरुण की स्तुति करते हैं; रत्नयुक्त पर्वत और प्रतिष्ठित ‘रस’ मधुर कथाएँ कहते हैं; और वरुण का मन्त्री सुनाभ पुत्र-पौत्रों सहित, ‘गौ’ तथा ‘पुष्कर’ तीर्थ के साथ उपासना में स्थित दिखता है—यह दृश्य सभा की दिव्यता और देव-व्यवस्था की पराकाष्ठा है। → अध्याय सभा की पूर्णता को स्थिर करता है—निर्माण (विश्वकर्मा), अलंकरण (रत्न-वृक्ष, रंग-लताएँ), और निवास/उपासना (वरुण-स्तुति, मन्त्री-परिवार, तीर्थ-नदियाँ) के माध्यम से यह स्पष्ट होता है कि यह सभा धर्म-व्यवस्था और ऐश्वर्य का केन्द्र है। → यह दिव्य वैभव आगे चलकर मनुष्यों की सभा-राजनीति और अहंकार के लिए मानक/प्रलोभन बनेगा।
Shlokas
Verse 1
- नीलकण्ठने अपनी टीकामें इन सत्ताईस पावकोंके नाम इस प्रकार बताये हैं--अंगिरा
நாரதர் கூறினார்—யுதிஷ்டிரா, வருணதேவனின் திவ்ய சபை அளவிலா ஒளியால் எப்போதும் பிரகாசிக்கிறது. அதன் அளவுகள் யமராஜனின் சபைக்கு ஒப்பானவை; அதன் மதில்களும் தோரண வாயில்களும் மிக அழகியவை.
Verse 2
अन्त:ःसलिलमास्थाय विदहिता विश्वकर्मणा । दिव्यै रत्नमयैर्वृक्षै:ः फलपुष्पप्रदैर्युता,विश्वकर्माने उस सभाको जलके भीतर रहकर बनाया है। वह फल-फूल देनेवाले दिव्य रत्नमय वृक्षोंसे सुशोभित होती है
விச்வகர்மா நீருக்குள் தங்கி அந்தச் சபையை அமைத்தான். அது கனிகளும் மலர்களும் வழங்கும் திவ்யமான, ரத்தினமயமான மரங்களால் அலங்கரிக்கப்பட்டிருந்தது.
Verse 3
नीलपीतासितश्यामै: सितैलॉहितकैरपि । अवतानैस्तथा गुल्मैर्मज्जरीजालधारिभि:
அச்சபையின் பல பகுதிகள் நீலம், மஞ்சள், கருப்பு, கருநிறம், வெள்ளை, சிவப்பு ஆகிய நிறங்களுடைய கொடிகளாலும் புதர்களாலும் மூடப்பட்டிருந்தன. அந்தக் கொடிகள் இனிய மலர்மஞ்சரிக் குவியல்களின் வலைபோன்ற அலங்காரத்தைத் தாங்கியிருந்தன.
Verse 4
तथा शकुनयस्तस्यां विचित्रा मधुरस्वरा: । अनिर्देश्या वपुष्मन्त: शतशो5थ सहस्रश:
அதேபோல், அந்தச் சபைக்குள் வண்ணமயமான தோற்றமுடைய, இனிய குரலுடைய நூற்றுக்கணக்கானவும் ஆயிரக்கணக்கானவும் பறவைகள் கீச்சென்று ஒலித்தன. அவற்றின் அழகையும் வடிவையும் துல்லியமாகச் சொல்ல இயலாது; அவற்றின் உடற்கோலம் மிக இனிமையானது.
Verse 5
सा सभा सुखसंस्पर्शा न शीता न च घर्मदा । वेश्मासनवती रम्या सिता वरुणपालिता
அச்சபைத் தொடுதலுக்கு மிக இன்பமானது; அங்கு குளிரும் இல்லை, வெப்பமும் இல்லை. அது வெண்மையான நிறமுடையது; பல அறைகளும் ஆசனங்களும் கொண்டது; மனம்கவரும் அழகுடையது—வருணதேவனால் காக்கப்பட்டது.
Verse 6
यस्यामास्ते स वरुणो वारुण्या च समन्वित: । दिव्यरत्नाम्बरधरो दिव्याभरणभूषित:,उसमें दिव्य रत्नों और वस्त्रोंकी धारण करनेवाले तथा दिव्य अलंकारोंसे अलंकृत वरुणदेव वारुणी देवीके साथ विराजमान होते हैं
அந்த மண்டபத்தில் வருணதேவன் வாருணீ தேவியுடன் அமர்ந்திருக்கிறார். அவர் தெய்வீக ரத்தினங்கள் பதித்த வஸ்திரங்களை அணிந்து, தெய்வீக ஆபரணங்களால் அலங்கரிக்கப்பட்டு, அரசோச்சமான ஒளியும் ஒழுங்குமிக்க மகிமையும் கொண்டு விளங்குகிறார்.
Verse 7
स्रग्विणो दिव्यगन्धाश्न दिव्यगन्धानुलेपना: । आदित्यास्तत्र वरुणं जलेश्वरमुपासते,उस सभामें दिव्य हार, दिव्य सुगन्ध तथा दिव्य चन्दनका अंगराग धारण करनेवाले आदित्यगण जलके स्वामी वरुणकी उपासना करते हैं
அந்த தெய்வீக சபையில் தெய்வீக மாலைகள் அணிந்து, விண்ணுலக மணத்தால் மணமூட்டி, தெய்வீக சந்தனப் பூச்சால் பூசப்பட்ட ஆதித்யர்கள் நீரின் அதிபதி வருணனை பக்தியுடன் வழிபடுகின்றனர்.
Verse 8
इस प्रकार श्रीमहाभारत सभापवके अन्तर्गत लोकपालयभाख्यानपर्वमें यमस भा-वर्णन नामक आठवाँ अध्याय पूरा हुआ
இவ்வாறு ஸ்ரீமகாபாரதத்தின் சபாபர்வத்தில், லோகபால-சபாக்யானப் பர்வத்தில் ‘யமசபா-வர்ணனம்’ எனும் எட்டாம் அத்தியாயம் நிறைவுற்றது. வாசுகி, தக்ஷகன், ஐராவத நாகன், கிருஷ்ணன், லோஹிதன், பத்மன், மேலும் வீரமிகு சித்ரன்—இவர்கள் நாகர்கள்.
Verse 9
कम्बलाश्चतरौ नागौ धृतराष्ट्रबलाहकौ । (मणिनागश्न नागश्न मणि: शड्खनखस्तथा । कौरव्य: स्वस्तिकश्नैव एलापत्रश्ष॒ वामन: ।।
கம்பலன், அச்வதரன் எனும் இரு நாகர்கள்; மேலும் த்ருதராஷ்ட்ரன், பலாஹகன்; அதுபோல மணிநாகன், நாகன், மணி, சங்கநகன்; கௌரவ்யன், ஸ்வஸ்திகன், ஏலாபத்ரன், வாமனன்; அபராஜிதன், தோஷன், நந்தகன், பூரணன்; அபீகன், ஷிபிகன், ஷ்வேதன், பத்ரன், பத்ரேஷ்வரன்; மேலும் மணிமான், குண்டதாரன், கர்கோடகன், தனஞ்சயன்—இவர்கள் எல்லாம் நாகர்கள். இவ்வாறு ஸ்ரீமகாபாரத சபாபர்வத்தில், லோகபால-சபாக்யானப் பர்வத்தில் ‘வருணசபா-வர்ணனம்’ எனும் ஒன்பதாம் அத்தியாயம்.
Verse 10
पाणिमान् कुण्डधारश्न बलवान् पृथिवीपते । प्रहादो मूषिकादश्व॒ तथैव जनमेजय:
நாரதர் கூறினார்—ஓ பூமியின் அதிபதியே! பாணிமான், குண்டதாரன், பலவான், பிரஹ்லாதன், மூஷிகாதன், ஜனமேஜயன் முதலிய நாகர்களும் அங்கே उपस्थितிருப்பர். கொடிகள், வட்டங்கள், மற்றும் பனைகள் (பணங்கள்) கொண்டு ஒளிவீசி அவர்கள் அந்தச் சபையின் அழகை உயர்த்துவர். அங்கே மகாநாகனாகிய பகவான் அனந்தன் (சேஷன்) கூட இருப்பார்; அவரைக் கண்டவுடன் நீரின் அதிபதி வருணன் ஆசனமுதலியவற்றை அளித்து மரியாதையுடன் வழிபடுவான். வாசுகி முதலிய நாகர்கள் அனைவரும் கைகூப்பி அவர் முன் நிற்பர்; சேஷனின் ஆணை பெற்ற பின் தகுந்த ஆசனங்களில் அமர்ந்து சபையின் சிறப்பை வளர்ப்பர். யுதிஷ்டிரா! இவர்கள் மற்றும் இன்னும் பல நாகர்கள் அந்தச் சபையில் துன்பமின்றி மகாத்மா வருணனை வழிபடுகின்றனர்.
Verse 11
पाणिमान्ू, बलवान कुण्डधार, प्रहाद, मूषिकाद, जनमेजय आदि नाग जो पताका, मण्डल और फणोंसे सुशोभित वहाँ उपस्थित होते हैं, महानाग भगवान् अनन्त भी वहाँ स्थित होते हैं, जिन्हें देखते ही जलके स्वामी वरुण आसन आदि देते और सत्कारपूर्वक उनका पूजन करते हैं। वासुकि आदि सभी नाग हाथ जोड़कर उनके सामने खड़े होते और भगवान् शेषकी आज्ञा पाकर यथायोग्य आसनोंपर बैठकर वहाँकी शोभा बढ़ाते हैं। युधिष्ठि!! ये तथा और भी बहुतसे नाग उस सभामें क्लेशरहित हो महात्मा वरुणकी उपासना करते हैं
Narada says: Many serpent-lords—Pāṇimān, the mighty Kuṇḍadhāra, Prahlāda, Mūṣikāda, Janamejaya, and others—adorned with banners, circular emblems, and splendid hoods, are present there. The great serpent, the divine Ananta, is also seated in that assembly; at the very sight of him Varuṇa, lord of the waters, rises to honor him, offers him a seat and other courtesies, and worships him with due reverence. Vāsuki and the other nāgas stand before him with folded hands; then, by the command of the blessed Śeṣa, they take their appropriate seats and enhance the splendor of the hall. O Yudhiṣṭhira, these and many other nāgas dwell there without distress, devotedly attending upon the great-souled Varuṇa. The passage highlights a moral order in which even powerful beings observe hierarchy, humility, and proper hospitality toward the truly venerable.
Verse 12
बलिवैंरोचनो राजा नरकः पृथिवींजय: । प्रह्मादो विप्रचित्तिश्ष कालखज्जाश्नल दानवा:
Narada said: “King Bali, son of Virocana, and Naraka the conqueror of the earth; Prahlada, Vipracitti, and the Danavas such as Kalakhañja—along with many other Daityas and Danavas—appear in that celestial assembly adorned with charming earrings, beautiful garlands, crowns, and divine garments and ornaments. There they continually attend upon the great Varuṇa, bearer of the noose of Dharma. Having obtained boons, they are mighty in valor and free from death; their conduct and vows are described as excellent.”
Verse 13
सुहनुर्दुर्मुख: शुड्ख: सुमना: सुमतिस्तत: । घटोदरो महापार्शच: क्रथन: पिठरस्तथा
Nārada said: “Suhanu, Durmukha, Śaṅkha, Sumanas, Sumati; Ghaṭodara, Mahāpārśva, Krathana, Piṭhara; King Bali, son of Virocana; the earth-conquering Narakāsura; Prahlāda; Vipracitti; the Dānava Kālakhañja; and many others—Viśvarūpa, Svarūpa, Virūpa, Mahāśiras, the ten-headed Rāvaṇa, Vālī, Meghavāsa, Daśāvara, Ṭiṭṭibha, Viṭabhūta, Saṃhāda, Indratāpana, and the rest—these hosts of Daityas and Dānavas, adorned with charming earrings, splendid garlands, crowns, and divine garments and ornaments, continually worship in that assembly the great god Varuṇa, the noble bearer of the ‘noose of Dharma’. Having obtained boons, they have become valorous and free from death; their conduct and vows are declared to be exceedingly excellent.”
Verse 14
विश्वरूप: स्वरूपश्ष विरूपो5थ महाशिरा: । दशग्रीवक्ष॒ वाली च मेघवासा दशावर:
Narada said: There in that assembly are gathered hosts of Daityas and Danavas—Viśvarūpa, Svarūpa, Virūpa, Mahāśiras; Daśagrīva (Rāvaṇa), Vālī, Meghavāsa, Daśāvara; King Bali, son of Virocana; the earth-conqueror Narakāsura; Prahlāda; Vipracitti; the Danava Kālakhañja; Suhanu, Durmukha, Śaṅkha, Sumanas, Sumati, Ghaṭodara, Mahāpārśva, Krathana, Piṭhara, and others. Adorned with charming earrings, splendid garlands, crowns, and divine garments and ornaments, they continually worship the great-souled god Varuṇa, who bears the noose of dharma. Having obtained boons, they are endowed with valor and have become free from death; their conduct and their vowed observances are described as exceedingly excellent.
Verse 15
टिट्टिभो विटभूतश्न संद्वादश्रेन्द्रतापन: । देत्यदानवसड्घाश्च सर्वे रुचिरकुण्डला:
Nārada said: “There are many hosts of Daityas and Dānavas—adorned with charming earrings—such as Ṭiṭṭibha, Viṭabhūta, Saṃdvāda, Indratāpana, the king Bali (son of Virocana), the earth-conqueror Narakāsura, Prahlāda, Vipracitti, Kālakhañja, Suhanu, Durmukha, Śaṅkha, Sumanas, Sumati, Ghaṭodara, Mahāpārśva, Krathana, Piṭhara, Viśvarūpa, Svarūpa, Virūpa, Mahāśiras, the ten-headed Rāvaṇa, Vālī, Meghavāsa, Daśāvara, and others. Wearing beautiful garlands, crowns, and divine garments and ornaments, they continually worship in that assembly the great Varuṇa, who bears the noose of Dharma. Having obtained boons, they have become valorous and free from death; their conduct and vows are described as exceedingly excellent.”
Verse 16
स्रग्विणो मौलिनश्वैव तथा दिव्यपरिच्छदा: । सर्वे लब्धवरा: शूरा: सर्वे विगतमृत्यव:
நாரதர் கூறினார்—“அவர்கள் அனைவரும் மாலைகள் அணிந்து, கிரீடம் சூடி, தெய்வீக ஆடையணிகலன்களால் அலங்கரிக்கப்பட்டிருந்தனர். அனைவரும் வரம் பெற்ற வீரர்கள்; வரங்களால் அனைவரும் மரணமின்மையடைந்தவர்கள்—விரோசனன் புதல்வன் அரசன் பலி, பூமியை வென்ற நரகாசுரன், பிரஹ்லாதன், விப்ரசித்தி, தானவன் காலகஞ்சன், சுஹனு, துர்முகன், சங்கன், சுமனஸ், சுமதி, கடோதரன், மகாபார்ஷ்வன், கிரதனன், பிதரன், விஸ்வரூபன், ஸ்வரூபன், விரூபன், மகாசிரன், தசமுகன் ராவணன், வாலி, மேகவாசன், தசாவரன், டிட்டிபன், விடபூதன், ஸம்ஹாதன், இந்திரதாபனன் முதலியோர். இத்தகைய தைத்ய-தானவக் கூட்டம் மனோகரக் குண்டலங்கள், அழகிய மாலைகள், கிரீடங்கள், தெய்வீக ஆடை-அணிகலன்கள் அணிந்து, அந்தச் சபையில் தர்மப் பாசம் தாங்கிய மகாத்மா வருணதேவனை இடையறாது வழிபடுகின்றனர். வரங்களால் அவர்கள் வீரமிக்கவர்களாகி மரணமற்றவர்களாயினர்; அவர்களின் நடத்தை மற்றும் விரதம் மிகச் சிறந்ததாகப் புகழப்படுகிறது।”
Verse 17
ते तस्यां वरुणं देवं धर्मपाशधरं सदा । उपासते महात्मानं सर्वे सुचरितव्रता:
நாரதர் கூறினார்—“அந்தச் சபையில் அவர்கள் அனைவரும் தர்மப் பாசம் தாங்கிய தேவன் வருணனை—மகாத்மாவையும் என்றும் நிலைத்தவனையும்—எப்போதும் வழிபடுகின்றனர்; அவர்கள் அனைவரும் நற்குணச் செயல்களிலும் உயர்ந்த விரதங்களிலும் நிலைத்தவர்கள். அங்கே விரோசனன் புதல்வன் அரசன் பலி, பூமிவென்ற நரகாசுரன், பிரஹ்லாதன், விப்ரசித்தி, தானவன் காலகஞ்சன், சுஹனு, துர்முகன், சங்கன், சுமனஸ், சுமதி, கடோதரன், மகாபார்ஷ்வன், கிரதனன், பிதரன், விஸ்வரூபன், ஸ்வரூபன், விரூபன், மகாசிரன், தசமுகன் ராவணன், வாலி, மேகவாசன், தசாவரன், டிட்டிபன், விடபூதன், ஸம்ஹாதன், இந்திரதாபனன் முதலிய தைத்ய-தானவர்கள்—மனோகரக் குண்டலங்கள், அழகிய மாலைகள், கிரீடங்கள், தெய்வீக ஆடை-அணிகலன்கள் அணிந்து—வருணனை இடையறாது வணங்குகின்றனர்; அவர் நெறி-கட்டுப்பாட்டை நிலைநிறுத்துபவன். வரங்களால் அவர்கள் வீரமிக்கவர்களாகி மரணமின்மையுடையவர்களெனக் கூறப்படுகின்றனர்; அவர்களின் நடத்தை மற்றும் விரதம் மிகச் சிறப்பென வர்ணிக்கப்படுகிறது।”
Verse 18
तथा समुद्राश्चत्वारो नदी भागीरथी च सा | कालिन्दी विदिशा वेणा नर्मदा वेगवाहिनी,चारों समुद्र, भागीरथी नदी, कालिन्दी, विदिशा, वेणा, नर्मदा, वेगवाहिनी,
நாரதர் கூறினார்—“அதேபோல் நான்கு கடல்கள் உள்ளன; அந்தப் புகழ்பெற்ற பாகீரதி நதியும்; மேலும் காலிந்தி, விதிசா, வேணா, வேகமாக ஓடும் நர்மதாவும் உள்ளன।”
Verse 19
विपाशा च शठतद्गुश्न चन्द्रभागा सरस्वती । इरावती वितस्ता च सिन्धुर्देवनदी तथा,विपाशा, शतद्रु, चन्द्रभागा, सरस्वती, इरावती, वितस्ता, सिन्धु, देवनदी,
நாரதர் கூறினார்—“விபாசா, சதத்ரு, சந்திரபாகா, சரஸ்வதி, இராவதி, விதஸ்தா, சிந்து, மேலும் தேவநதியும் உள்ளன।”
Verse 20
गोदावरी कृष्णवेणा कावेरी च सरिद्वधरा । किम्पुना च विशल्या च तथा वैतरणी नदी,गोदावरी, कृष्णवेणा, सरिताओंमें श्रेष्ठ कावेरी, किम्पुना, विशल्या, वैतरणी नदी,
நாரதர் கூறினார்—“கோதாவரி, கிருஷ்ணவேணா, மேலும் நதிகளில் சிறந்த காவேரி; அதோடு கிம்புனா, விசல்யா, வைதரணி நதியும் உள்ளன।”
Verse 21
तृतीया, ज्येष्ठलिला, महानद शोण, चर्मण्वती, पर्णाशा, महानदी,
நாரதர் மேலும் கூறினார்—த்ருதீயா, ஜ்யேஷ்டலீலா, மகாநதி சோணன், சர்மண்வதி, பர்ணாசா, மேலும் இன்னொரு மகாநதி—இவை புகழ்பெற்ற நதிகள்.
Verse 22
सरयूर्वारवत्याथ लाड़्ली च सरिद्वरा । करतोया तथात्रेयी लौहित्यशक्ष महानद:,सरयू, वारखत्या, सरिताओंमें श्रेष्ठ लांगली, करतोया, आत्रेयी, महानद लौहित्य,
நாரதர் கூறினார்—சரயூ, வாரவதி, நதிகளில் சிறந்த லாங்கலி; அதுபோல கரதோயா, ஆத்திரேயி, மேலும் மகாநதி லௌஹித்யமும் உண்டு.
Verse 23
तृतीया ज्येछ्ठिला चैव शोणश्लवापि महानद: । चर्मण्वती तथा चैव पर्णाशा च महानदी
நாரதர் கூறினார்—அரசேந்தரா! த்ருதீயா, ஜ்யேஷ்டிலா, சோணஷ்லவா, மகாநதி சர்மண்வதி, மேலும் பர்ணாசா; அதுபோல லங்கதி, கோமதி, சந்த்யா, திரிஃஸ்ரோதஸீ—இவை மற்றும் இன்னும் பல உலகப்புகழ் பெற்ற சிறந்த தீர்த்தங்கள்.
Verse 24
सरित: सर्वतश्नान्यास्तीर्थानि च सरांसि च | कूृपाश्न सप्रस्रवणा देहवन्तो युधिष्ठिर
நாரதர் கூறினார்—யுதிஷ்டிரா! நீராடத் தகுந்த எல்லா நதிகளும், எல்லா தீர்த்தங்களும், ஏரிகளும்; ஓடையுடன் கூடிய கிணறுகளும் ஊற்றுகளும்—இவை அனைத்தும் உருவம் கொண்டு மகாத்மா வருணனை வழிபடுகின்றன. அதுபோல நீரில் இயங்கும் எல்லா உயிர்களும் அவரையே வணங்குகின்றன.
Verse 25
पल्वलानि तडागानि देहवन्त्यथ भारत । दिशस्तथा मही चैव तथा सर्वे महीधरा:
நாரதர் கூறினார்—பாரதா! சதுப்புநீர் குளங்களும் ஏரிகளும், உடல் கொண்ட உயிர்களும், திசைகளும், பூமியும், மேலும் எல்லா மலைகளும்—இவை அனைத்தும் (அந்த ஒழுங்கமைந்த உலகில்) நிலைபெற்றுள்ளன.
Verse 26
गीतवादित्रवन्तश्न गन्धर्वाप्सरसां गणा:
நாரதர் கூறினார்—அங்கே கந்தர்வர், அப்சரஸர் கூட்டங்கள் இருந்தன; பாடலும் வாத்திய இசையும் முழங்கச் சபை முழுதும் ஒலித்தது.
Verse 27
महीधरा रत्नवन्तो रसा ये च प्रतिछ्िता:
நாரதர் கூறினார்—மலைகள் ரத்தினங்களால் செழித்துள்ளன; நாடுகளும் பகுதிகளும் உறுதியாக நிலைபெற்று, தத்தம் ‘ரச’ (உயிர்சாரம்) உடையவையாக உள்ளன.
Verse 28
वारुणश्न तथा मन्त्री सुनाभ: पर्युपासते
நாரதர் கூறினார்—அவ்வாறே வாருணஷ்னனும் அமைச்சர் சுனாபனும் எப்போதும் ஆயத்தமாக அருகில் இருந்து பணிவிடை செய்கிறார்கள்.
Verse 29
सर्वे विग्रहवन्तस्ते तमीश्वरमुपासते,ये सभी शरीर धारण करके लोकेश्वर वरुणकी उपासना करते रहते हैं
நாரதர் கூறினார்—அவர்கள் அனைவரும் உருவம் கொண்டவர்களாயிருந்தும், உலகாதிபதி வருணன் எனும் அந்த ஈசனை இடையறாது பக்தியுடன் வழிபடுகின்றனர்.
Verse 30
एषा मया सम्पतता वारुणी भरतर्षभ | दृष्टपूर्वा सभा रम्या कुबेरस्य सभां शूणु,भरतश्रेष्ठ। पहले सब ओर घूमते हुए मैंने वरुणजीकी इस रमणीय सभाका भी दर्शन किया है। अब तुम कुबेरकी सभाका वर्णन सुनो
நாரதர் கூறினார்—பரதர்களில் சிறந்தவனே, நான் சுற்றித் திரிந்தபோது வருணனின் இந்த இனிய சபையையும் முன்பே கண்டேன். இப்போது, பரதர்களில் சிறந்தவனே, குபேரனின் சபை வர்ணனையை கேள்.
Verse 113
पताकिनो मण्डलिन: फणावन्तश्न सर्वश: । (अनन्तश्न महानागो यं स दृष्टवा जलेश्वर: । अभ्यर्चयति सत्कारैरासनेन च त॑ विभुम् ।।
நாரதர் கூறினார்—அங்கே எங்கும் கொடிகள் தாங்கியவர்களும், வட்டமாய் சுருண்டவர்களும், பாம்புத் தலைக்கவசங்களால் அலங்கரிக்கப்பட்டவர்களுமான பலவகை நாகங்கள் உள்ளனர். மகாநாகன் அனந்தனை கண்டவுடன் நீரின் அதிபதி வருணன் எழுந்து அந்தப் பெருமகனை மரியாதைச் சடங்குகளாலும் காணிக்கைகளாலும் போற்றி, ஆசனமும் அளிக்கிறான். வாசுகி முதலிய தலைமை நாகங்கள் கைகூப்பி நிற்கின்றனர்; சேஷனின் அனுமதி பெற்ற நான் கூட முறையாக அமர்ந்தேன். யுதிஷ்டிரா, இவர்கள் மற்றும் இன்னும் பல நாகங்கள் அங்கே களைப்பின்றி மகாத்மா வருணனைச் சேவித்து வழிபடுகின்றனர்.
Verse 253
उपासते महात्मानं॑ सर्वे जलचरास्तथा । समस्त सरिताएँ
நாரதர் கூறினார்—அனைத்து நீர்வாழ் உயிர்களும் அதுபோலவே மகாத்மா வருணனை வழிபடுகின்றன. நதிகள் மற்றும் எல்லா வகை நீர்நிலைகள்—ஏரிகள், கிணறுகள், ஊற்றுகள், குளங்கள், தடாகங்கள்—திசைகள், பூமி, மலைகள், மேலும் நீரில் இயங்கும் எல்லா உயிர்களும் தத்தம் வடிவம் ஏற்று வருணனை பக்தியுடன் போற்றுகின்றன.
Verse 263
स्तुवन्तो वरुणं तस्यां सर्व एव समासते । सभी गन्धर्व और अप्सराओंके समुदाय भी गीत गाते और बाजे बजाते हुए उस सभामें वरुणदेवताकी स्तुति एवं उपासना करते हैं
நாரதர் கூறினார்—அந்த ஒளிமிகு மண்டபத்தில் அங்கே உள்ள அனைவரும் ஒன்றாக அமர்ந்து வருணனைப் புகழ்ந்து பாடுகின்றனர். கந்தர்வர்களும் அப்சரஸ்களின் கூட்டங்களும் பாடல்களும் இசைக்கருவிகளும் உடன் வருணதேவனைத் துதித்து வழிபடுகின்றனர்.
Verse 276
कथयन्त: सुमधुरा: कथास्तत्र समासते । रत्नयुक्त पर्वत और प्रतिष्ठित रस (मूर्तिमान् होकर) अत्यन्त मधुर कथाएँ कहते हुए वहाँ निवास करते हैं
நாரதர் கூறினார்—அங்கே அனைவரும் ஒன்றாக அமர்ந்து மிக இனிய கதைகளைச் சொல்லிக்கொண்டிருப்பார்கள். ரத்தினங்களால் அலங்கரிக்கப்பட்ட மலைகளும், நிலைபெற்ற ரசங்களும் கூட உருவம் கொண்டு அங்கே தங்கி, இடையறாது மிக இனிய கதைகளை உரைக்கின்றன.
Verse 286
पुत्रपौत्रै: परिवृतों गोनाम्ना पुष्करेण च | वरुणका मन्त्री सुनाभ अपने पुत्र-पौत्रोंसे घिरा हुआ गौ तथा पुष्कर नामवाले तीर्थके साथ वरुणदेवकी उपासना करता है
நாரதர் கூறினார்—வருணனின் அமைச்சர் சுனாபன் தன் மகன்களும் பேரன்களும் சூழ, ‘கௌ’ எனப்படும் தீர்த்தத்துடனும் ‘புஷ்கர’ எனப்படும் தீர்த்தத்துடனும் இணைந்து வருணதேவனை வழிபட்டுக் கொண்டிருக்கிறான்.
Frequently Asked Questions
The motif is accountability through moral restraint: Varuṇa’s sovereignty is presented as rule that binds wrongdoing and stabilizes order, implying governance grounded in enforceable ethical norms.
It instructs that authority is validated by ordered integration—ritual, environment, and diverse constituencies—so a sabhā symbolizes not only power but the capacity to harmonize domains under a coherent rule.
No formal phalaśruti appears; the closing functions as narrative meta-direction, with Nārada asserting eyewitness credibility and shifting the discourse toward Kubera’s sabhā as the next comparative exemplar.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.