Adhyaya 65
Dhṛtarāṣṭra’s Counsel on Restraint and the Pāṇḍavas’ Authorized Return (धृतराष्ट्र-उपदेशः)
Upa-parva: Dyūta-anumati and Nīti-upadeśa (Post-dice permission and counsel episode)
Yudhiṣṭhira addresses Dhṛtarāṣṭra as sovereign and asks what course of action should be taken, affirming his wish to remain under Kuru governance (1). Dhṛtarāṣṭra replies with auspicious benediction, grants leave, and instructs the Pāṇḍavas—accompanied by their wealth—to administer their own kingdom (2). He frames his words as the considered instruction of an elder, presented as beneficial and oriented to long-term welfare (3). He praises Yudhiṣṭhira’s subtle understanding of dharma, his discipline, and service to elders (4). The counsel emphasizes that peace follows from sound judgment; weapons do not advance where calm prevails, and conflict is to be set down rather than carried forward (5). Exemplary persons are described as perceiving virtues rather than faults, not recognizing enmities, and not pursuing antagonism (6). A typology of speech follows: the ignoble speak harshly; the middling respond in kind; the steadfast do not engage in harmful, harsh speech whether provoked or unprovoked (7–8). The virtuous remember good deeds rather than hostilities, grounded in self-verified confidence (9). Dhṛtarāṣṭra urges Yudhiṣṭhira not to lodge Duryodhana’s harshness in his heart, and invokes the presence of elders—Gāndhārī and the blind aged father—seeking regard (10–11). He adds a retrospective note that he had permitted the dice match to observe allies and assess the strengths and weaknesses of his sons (12). He points to Vidura as a learned minister and indicates the distribution of virtues among the Pāṇḍavas—dharma in Yudhiṣṭhira, valor in Arjuna, strength in Bhīma, and devotion to teachers in the twins (13–14). He concludes by directing Yudhiṣṭhira to enter Khāṇḍavaprastha, maintain brotherly concord, and keep the mind established in dharma (15). Vaiśaṃpāyana closes the unit: Yudhiṣṭhira, having completed proper courtesies, departs with his brothers and Kṛṣṇā (Draupadī) toward Indraprastha in cloud-like chariots, with uplifted spirits (16–17).
Chapter Arc: सभा में पासों की खनक के बीच शकुनि युधिष्ठिर को उकसाता है—“बहु वित्त पराजैषी” कहकर याद दिलाता है कि वे धन, राज्य और भाइयों तक हार चुके हैं; अब पूछता है कि क्या कुछ ‘अवशिष्ट’ बचा है। → युधिष्ठिर अपने असंख्य वैभव का उल्लेख करते हुए (अयुत, प्रयुत, शंकु, पद्म… कोटि तक) यह जताते हैं कि धन की कमी नहीं; पर शकुनि का लक्ष्य धन नहीं, पतन है। युधिष्ठिर शकुनि को ‘अधर्मचारी’ कहकर चेताते हैं कि वह भाइयों में फूट डालना चाहता है, फिर भी खेल की मर्यादा और अपनी प्रतिज्ञा-जैसी जकड़न से पीछे नहीं हटते। शकुनि छल-नीति (निकृति) का आश्रय लेकर बार-बार “जितम्” कहता हुआ पासे फिर उठाता है और दांव को आगे धकेलता है। → शकुनि अंतिम सीमा तक दांव बढ़वाता है और द्रौपदी को भी दांव पर लगवाकर जीत लेता है—अध्याय का केंद्र ‘द्रौपदी-पराजय’ है, जहाँ स्त्री को वस्तु की तरह दांव में रखे जाने का अधर्म चरम पर पहुँचता है। → युधिष्ठिर की हार पूर्णता को छूती है—धन, राज्य, स्वयं, भाई और अंततः द्रौपदी तक। सभा में ‘जीत’ का उद्घोष तो होता है, पर नैतिक पराजय कौरव-पक्ष की छाया बनकर फैल जाती है; धर्म का स्वर दबता नहीं, केवल क्षण भर के लिए कुचला जाता है। → द्रौपदी अब किस अधिकार से किसकी है—और उसे सभा में कैसे बुलाया/घसीटा जाएगा? अगले प्रसंग में यही प्रश्न विस्फोट बनकर उठने को है।
Shlokas
Verse 1
ऑपन- माल बछ। अकाल पजञज्चषष्टितमो< ध्याय: युधिष्ठटिरका धन
சகுனி கூறினான்—யுதிஷ்டிரா, பாண்டவர்களின் செல்வத்தில் பலவற்றை நீ இழந்துவிட்டாய். குந்தியின் மகனே, இன்னும் பந்தயமிட்டு இழக்காத ஏதேனும் சொத்து உன்னிடம் இருந்தால் அதைச் சொல்.
Verse 2
युधिछिर उवाच मम वित्तमसंख्येयं यदहं वेद सौबल । अथ त्वं शकुने कस्माद् वित्तं समनुपृच्छसि
யுதிஷ்டிரன் கூறினான்—சௌபலபுத்திரா! என் செல்வம் எண்ணிலடங்காதது என்பதை நான் அறிவேன். ஓ சகுனி! அப்படியிருக்க, என் செல்வத்தின் அளவை நீ ஏன் கேட்கிறாய்?
Verse 3
अयुतं प्रयुतं चैव शड्कुं पद्म तथार्बुदम् खर्व शड्खं निखर्व च महापद्मं च कोटय:
யுதிஷ்டிரன் கூறினான்—அயுதம், பிரயுதம், சங்கூ, பத்மம், அர்புதம், கர்வம், சங்கம், நிகர்வம், மகாபத்மம், கோடி—இத்தகைய பெரும் அளவுகளுக்கேற்ப என் செல்வம் உள்ளது. அரசே! விளையாடு; இதையே பந்தயமாக வைத்து நான் உன்னுடன் சூதாடுகிறேன்.
Verse 4
मध्यं चैव परार्थ च सपरं चात्र पण्यताम् | एतन्मम धन राजंस्तेन दीव्याम्यहं त्वया
யுதிஷ்டிரன் கூறினான்—இங்கே ‘மத்திய’, ‘பரார்த்த’ மற்றும் அதற்கும் அப்பாற்பட்ட அளவு வரை என் செல்வமே பந்தயமாக இருக்கட்டும். அரசே! இதுவே என் பொக்கிஷம்; இதையே வைத்து நான் உன்னுடன் சூதாடுகிறேன்.
Verse 5
वैशम्पायन उवाच पक पाक निकृतिं समुपाश्रित: । शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! यह सुनकर शकुनिने छलका आश्रय ले पुनः इसी निश्चयके साथ युधिष्ठिरसे कहा--'लो, यह धन भी मैंने जीत लिया”
வைசம்பாயனன் கூறினான்—ஜனமேஜயா! வஞ்சகச் சூழ்ச்சியைத் துணையாகக் கொண்டு, அதே நோக்கத்துடன் சகுனி மீண்டும் யுதிஷ்டிரனிடம் கூறினான்—“பார், இந்தச் செல்வமும் நான் வென்றேன்.”
Verse 6
युधिछिर उवाच गवाश्चव॑ं बहुधेनूकमसंख्येयमजाविकम् । यत् किंचिदनुपर्णाशां प्राक् सिन्धोरपि सौबल । एतन्मम धन सर्व तेन दीव्याम्यहं त्वया
யுதிஷ்டிரன் கூறினான்—சௌபலபுத்திரா! சிந்து நதியின் கிழக்கிலிருந்து பர்ணாசா வரை எனக்குள்ள காளைகள், குதிரைகள், பசுக்கள், மேலும் எண்ணிலடங்காத ஆடுகள்-செம்மறியாடுகள்—அவற்றில் பால் தரும் பசுக்கள் மிகுதியாக உள்ளன—அவை அனைத்தும் என் செல்வம். அந்த முழுச் செல்வத்தையும் பந்தயமாக வைத்து நான் உன்னுடன் விளையாடுகிறேன்.
Verse 7
वैशम्पायन उवाच 52: 20/4864828 निकृतिं समुपाश्रित: । शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत
வைசம்பாயனர் கூறினார்—ஜனமேஜயா! வஞ்சகத்தைத் துணையாகக் கொண்டு சகுனி தன் வெற்றியைத் தானே அறிவித்து யுதிஷ்டிரனிடம் சொன்னான்—“இதோ, இந்தப் பந்தயமும் நான் தான் வென்றேன்.”
Verse 8
युधिछिर उवाच पुरं जनपदो भूमिरब्राह्मणधनै: सह । अब्राह्मणाश्व पुरुषा राजज्छिष्टं धनं मम । एतदू राजन् मम धन तेन दीव्याम्यहं त्वया
யுதிஷ்டிரன் கூறினான்—அரசே! பிராமணர்களுக்கு வாழ்வாதாரமாக வழங்கப்பட்ட கிராமங்கள் முதலியவற்றைத் தவிர, மீதமுள்ள நகரம், நாட்டுப்பகுதி, நிலம், மேலும் என் ஆட்சிக்குட்பட்ட பிராமணரல்லாத மக்கள்—இதுவே என் மீதமுள்ள செல்வம். அரசே, இதையே பந்தயமாக வைத்து உன்னுடன் சூதாடுகிறேன்.
Verse 9
वैशम्पायन उवाच > आ/उकलक क निकृतिं समुपाश्रित: । शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत
வைசம்பாயனர் கூறினார்—ஜனமேஜயா! இதைக் கேட்டதும் வஞ்சகத்தைத் துணையாகக் கொண்ட சகுனி மீண்டும் தன் வெற்றியே உறுதி எனக் கொண்டு யுதிஷ்டிரனிடம் சொன்னான்—“இந்தப் பந்தயத்திலும் வெற்றி எனக்கே.”
Verse 10
युधिछिर उवाच राजपुत्रा इमे राजज्छोभन्ते यैर्विभूषिता: । कुण्डलानि च निष्काश्च सर्व राजविभूषणम् । एतन्मम धन राजंस्तेन दीव्याम्यहं त्वया
யுதிஷ்டிரன் கூறினான்—அரசே! இளவரசர்கள் அணிந்து ஒளிரும் ஆபரணங்கள்—குண்டலங்கள், நிஷ்கங்கள், மேலும் எல்லா அரச அலங்காரங்களும்—இவை என் செல்வம். அரசே, இவற்றையே பந்தயமாக வைத்து உன்னுடன் சூதாடுகிறேன்.
Verse 11
वैशम्पायनजी कहते हैं-जनमेजय! यह सुनकर छल-कपटका आश्रय लेनेवाले शकुनिने युधिष्ठिरसे निश्चयपूर्वक कहा--“लो, यह भी मैंने जीता”
வைசம்பாயனர் கூறினார்—ஜனமேஜயா! இதைக் கேட்டதும் சூழ்ச்சியும் வஞ்சகமும் துணையாகக் கொண்ட சகுனி உறுதியாக யுதிஷ்டிரனிடம் சொன்னான்—“பார், இதையும் நான் தான் வென்றேன்.”
Verse 12
युधिछिर उवाच श्यामो युवा लोहिताक्ष: सिंहस्कन्धो महाभुज: । नकुलो ग्लह एवैको विद्धयेतन्मम तद्धनम्
யுதிஷ்டிரன் கூறினான்—கருநிறம் கொண்ட இளையவன், செந்நயனன், சிங்கம் போன்ற தோள்களும் பெரும் புயங்களும் உடைய நகுலனையே இவ்வாட்டத்தில் நான் பந்தயமாக வைக்கிறேன். அவனையே என் பந்தயச் செல்வம் என அறிக.
Verse 13
शकुनिरुवाच प्रियस्ते नकुलो राजन् राजपुत्रो युधिष्ठिर । अस्माकं वशतां प्राप्तो भूय: केनेह दीव्यसे
சகுனி கூறினான்—அரசே யுதிஷ்டிரா! உனக்கு மிகப் பிரியமான அரசகுமாரன் நகுலன் இப்போது எங்கள் கட்டுப்பாட்டில் வந்துவிட்டான். இனி இங்கே மீண்டும் எந்தச் செல்வத்தை வைத்து நீ ஆடுவாய்?
Verse 14
वैशम्पायन उवाच एवमुकक््त्वा तु तानक्षाउ्छकुनि: प्रत्यदीव्यत । जितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत
வைசம்பாயனன் கூறினான்—ஜனமேஜயா! இவ்வாறு சொல்லி சகுனி மீண்டும் பகடைகளை எறிந்து ஆட்டத்தைத் தொடர்ந்தான். பின்னர் யுதிஷ்டிரனை நோக்கி—“நான் வென்றேன்” என்று கூறினான்.
Verse 15
युधिछिर उवाच अयं धर्मान् सहदेवोडनुशास्ति लोके हास्मिन् पण्डिताख्यां गतश्न । अनर्हता राजपुत्रेण तेन दीव्याम्यहं चाप्रियवत् प्रियेण
யுதிஷ்டிரன் கூறினான்—இந்தச் சகதேவன் இவ்வுலகில் தர்மங்களைப் போதிக்கிறான்; பண்டிதன் என்ற புகழையும் பெற்றவன். இவ்வரசகுமாரன் பந்தயமாக வைக்கத் தகுதியற்றவனாயினும், நான் என் பிரியனை விருப்பமற்ற பொருளைப் போலப் பந்தயமாக வைத்து ஆடுகிறேன்.
Verse 16
वैशम्पायन उवाच एतच्छुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रित: । जितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत
வைசம்பாயனன் கூறினான்—ஜனமேஜயா! இதைக் கேட்டதும், வஞ்சகத்தைத் துணையாகக் கொண்டு, தன் தீர்மானத்தில் உறுதியாக இருந்த சகுனி யுதிஷ்டிரனை நோக்கி—“நான் வென்றேன்” என்று கூறினான்.
Verse 17
शकुनिरुवाच माद्रीपुत्रौ प्रियौ राजंस्तवेमौ विजितौ मया । गरीयांसौ तु ते मन्ये भीमसेनधनंजयौ
சகுனி கூறினான்—அரசே, உமக்கு அன்பான மாத்ரி புதல்வர்கள் இந்த இருவரையும் நான் வென்றேன். ஆனால் பீமசேனனும் தனஞ்சயனும் (அர்ஜுனனும்) உமக்குப் பெருமையும் மதிப்பும் மிகுந்தவர்கள் என நான் கருதுகிறேன்; அதனால் நீர் அவர்களைப் பந்தயத்தில் வைக்கவில்லை.
Verse 18
युधिछिर उवाच अधर्म चरसे नून॑ यो नावेक्षसि वै नयम् | यो नः सुमनसां मूढ विभेदं कर्तुमिच्छसि
யுதிஷ்டிரன் கூறினான்—நீ நிச்சயமாக அதர்மத்தைச் செய்கிறாய்; ஏனெனில் நீதியும் முறையான நடத்தையும் என்னவென்று நீ சிறிதும் கவனிப்பதில்லை. ஓ மூடனே, ஒரே மனத்தோடு ஒன்றுபட்டுள்ள எங்கள் சகோதரர்களிடையே பிளவை உண்டாக்க விரும்புகிறாய்.
Verse 19
युधिष्ठिर बोले--ओ मूढ़! तू निश्चय ही अधर्मका आचरण कर रहा है, जो न्यायकी ओर नहीं देखता। तू शुद्ध हृदयवाले हमारे भाइयोंमें फ़ूट डालना चाहता है ।।
யுதிஷ்டிரன் கூறினான்—ஓ மூடனே! நீ நிச்சயமாக அதர்மத்தைச் செய்கிறாய்; நீதியை நீ நோக்குவதில்லை. தூய உள்ளமுடைய எங்கள் சகோதரர்களிடையே பிளவை உண்டாக்க விரும்புகிறாய். சகுனி கூறினான்—மதத்தில் மயங்கியவன் குழியில் விழுவான்; கவனமற்றவன் தூணில் மோதுவான். அரசே, நீர் மூத்தவரும் சிறந்தவரும்; பாரத குலத்தின் காளையே, உமக்கு வணக்கம்.
Verse 20
शकुनि बोला--राजन्! धनके लोभसे अधर्म करनेवाला मतवाला मनुष्य नरककुण्डमें सरिता है। अधिक उन्मत्त हुआ ढूँठा काठ हो जाता है। आप तो आयुमें बड़े और गुणोंमें श्रेष्ठ हैं। भरतवंशविभूषण! आपको नमस्कार है ।।
தர்மராஜ யுதிஷ்டிரா! சூதாட்ட மயக்கத்தில் சூதர்கள் உளறி விடும் கட்டுப்பாடற்ற, வெறித்தனமான சொற்கள்—அவை கனவிலும் உண்மையாய் தோன்றுவதில்லை, விழிப்பிலும் நிலைப்பதில்லை; ஆகவே அவற்றை உண்மையெனவும் கட்டுப்படுத்துவதாகவும் கொள்ளக் கூடாது.
Verse 21
युधिछिर उवाच यो नः संख्ये नौरिव पारनेता जेता रिपूणां राजपुत्रस्तरस्वी । अनर्हता लोकवीरेण तेन दीव्याम्यहं शकुने फाल्गुनेन
யுதிஷ்டிரன் கூறினான்—சகுனியே! போரெனும் கடலில் எங்களைப் படகோட்டியாய் கரை சேர்ப்பவன், பகைவரை வெல்லும், உலகம் போற்றும் வேகமிகு வீர அரசகுமாரன் பால்குனன் (அர்ஜுனன்)—அவன் பந்தயத்தில் வைக்கத் தகுதியற்றவனாயினும், அவனையே பந்தயமாக வைத்து நான் உன்னுடன் சூதாடுகிறேன்.
Verse 22
वैशम्पायन उवाच ८ अा 408 निकृतिं समुपाश्रित: । शकुनिर्युधिष्ठटिरमभाषत,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! यह सुनकर कपटी शकुनिने पूर्ववत् विजयका निश्चय करके युधिष्ठिरसे कहा--“यह भी मैंने ही जीता”
வைசம்பாயனர் கூறினார்—வஞ்சகத்தைச் சார்ந்து, முன்புபோலவே வெற்றியை உறுதியாகக் கொண்டு சகுனி யுதிஷ்டிரனை நோக்கி—“இதையும் நானே வென்றேன்” என்று சொன்னான்.
Verse 23
शकुनिरुवाच अयं मया पाण्डवानां धनुर्धर: पराजित: पाण्डव: सव्यसाची । भीमेन राजन् दयितेन दीव्य यत् कैतवं पाण्डव तेडवशिष्टम्
சகுனி கூறினான்—அரசே! பாண்டவர்களில் தலைசிறந்த வில்லாளன் சவ்யசாசி அர்ஜுனனை நான் வென்றேன். இனி, பாண்டவா, உனக்குப் பிரியமான பீமனே மட்டும் மீதமுள்ளது; சூதர்கள் வெல்லும் செல்வம்போல் அவனைப் பந்தயமாக வைத்து விளையாடு.
Verse 24
युधिछिर उवाच यो नो नेता युधि नः प्रणेता यथा वज्री दानवशत्रुरेक: । तिर्यक्प्रेक्षी संनत भ्रूर्महात्मा सिंहस्कन्धो यश्नू सदात्यमर्षी
யுதிஷ்டிரன் கூறினான்—அரசே! போரில் எங்கள் தலைவர், எங்கள் முன்னணி தளபதி; தானவசத்திரு வஜ்ரதாரி இந்திரனைப் போல ஒருவனாகவே முன்னே பாய்வான்; சாய்ந்த பார்வையுடையவன், வில்லென வளைந்த புருவங்களுடையவன், மாபெரும் உள்ளமுடையவன், சிங்கம்போல் தோள்களுடையவன், எப்போதும் கொந்தளிக்கும் சீற்றம் நிறைந்தவன்—அந்த அரசகுமாரன் பீமசேனனையே நான் இந்த சூதாட்டத்தில் பந்தயமாக வைக்கிறேன்; ஆயினும் அவன் பந்தயத்திற்குத் தகுதியற்றவன்.
Verse 25
बलेन तुल्यो यस्य पुमान् न विद्यते गदाभूतामग्रय इहारिमर्दन: । अनर्हता राजपुत्रेण तेन दीव्याम्यहं भीमसेनेन राजन्
யுதிஷ்டிரன் கூறினான்—அரசே! வலிமையில் ஒப்பில்லாதவன், கதையுதம் தாங்குவோரில் முதன்மையானவன், பகைவரை நசைக்கும் வீரன்—அந்த அரசகுமாரன் பீமசேனனையே நான் பந்தயமாக வைத்து விளையாடுகிறேன்; ஆயினும் அவன் பந்தயத்திற்குத் தகுதியற்றவன்.
Verse 26
वैशम्पायन उवाच 6 सकल निकृतिं समुपाश्रित: । शकुनिर्युधिष्ठटिरमभाषत,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! यह सुनकर शठताका आश्रय लेकर शकुनिने उसी निश्चयके साथ युधिष्ठिरसे कहा, “यह दाँव भी मैंने ही जीता”
வைசம்பாயனர் கூறினார்—ஜனமேஜயா! இதைக் கேட்டதும், முழுமையாக வஞ்சகத்தைச் சார்ந்து, அதே உறுதியான கணக்கோடு சகுனி யுதிஷ்டிரனை நோக்கி—“இந்தப் பந்தயமும் நானே வென்றேன்” என்று சொன்னான்.
Verse 27
शकुनिरुवाच बहु वित्त पराजैषी र्भ्रातृंश्व सहयद्विपान् । आचक्ष्व वित्त कौन्तेय यदि ते5स्त्यपराजितम्
சகுனி கூறினான்—குந்திபுத்திரா! நீ சகோதரர்களுடன், யானைகளுடனும் சேர்த்து, மிகுந்த செல்வத்தை இழந்துவிட்டாய். இப்போது சொல், ஓ கௌந்தேயா, இன்னும் தோற்காத செல்வம் உன்னிடம் எது மீதமுள்ளது?
Verse 28
शकुनि बोला--कुन्तीनन्दन! आप अपने भाइयों और हाथी-घोड़ोंसहित बहुत धन हार चुके, अब आपके पास बिना हारा हुआ धन कोई अवशिष्ट हो, तो बतलाइये ।।
யுதிஷ்டிரன் கூறினான்—நான் என் சகோதரர்கள் அனைவரிலும் மூத்தவன்; அவர்களுக்கு அனைவருக்கும் பிரியமானவனும். ஆகவே நான் என்னையே பந்தயமாக வைக்கிறேன். நான் தோற்றால், வென்றவரின் அடிமைபோல் என்மேல் விதிக்கப்படும் எல்லாப் பணிகளையும் செய்வேன்.
Verse 29
वैशम्पायन उवाच 488 अर निकृतिं समुपाश्रित: । शकुनिर्युधिष्ठटिरमभाषत,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! यह सुनकर कपटी शकुनिने निश्चयपूर्वक अपनी जीत घोषित करते हुए युधिष्ठिससे कहा--'ये दाँव भी मैंने ही जीता”
வைசம்பாயனன் கூறினான்—இவ்வாறு கேட்டதும், வஞ்சகத்தைத் துணையாகக் கொண்ட சகுனி யுதிஷ்டிரனை நோக்கி, உறுதியுடன் வெற்றியை அறிவித்து—“இந்தப் பந்தயமும் நான் தான் வென்றேன்” என்றான்.
Verse 30
शकुनिरुवाच एतत् पापिष्ठमकरोर्यदात्मानमहारय: । शिष्टे सति धने राजन् पाप आत्मपराजय:
சகுனி கூறினான்—அரசே! நீ உன்னையே பந்தயமாக வைத்து தோற்றது மிகப் பாவமான செயல். செல்வம் இன்னும் மீதமிருக்கையில், தன்னையே இழப்பது—இந்த ஆத்மத் தோல்வி—மிகுந்த அநீதியாகும்.
Verse 31
वैशम्पायन उवाच एवमुकक््त्वा मताक्षस्तान् ग्लहे सर्वानवस्थितान् । पराजयं लोकवीरानुकत्वा राज्ञां पृूथक्ू-पृथक्
வைசம்பாயனன் கூறினான்—இவ்வாறு கூறிய பின், சூதாட்டக் காய்களை எறிவதில் தேர்ந்த சகுனி, அரங்கில் அமர்ந்திருந்த உலகப் புகழ் பெற்ற வீர அரசர்களிடம், ஒன்றன்பின் ஒன்றாக, பாண்டவர்களின் தோல்வியை அறிவித்தான்.
Verse 32
शकुनिरुवाच अस्ति ते वै प्रिया राजन् ग्लह एको5पराजित: । पणस्व कृष्णां पाञ्चालीं तया$5त्मानं पुनर्जय
சகுனி கூறினான்—அரசே! நீ இன்னும் இழக்காத ஒரு பந்தயம் உனக்குள்ளது—உன் பிரியமான த்ரௌபதி. பாஞ்சால கன்னி கிருஷ்ணையைப் பந்தயமாக வை; அவளைப் பந்தயமாக வைத்து உன்னை நீயே மீண்டும் வென்று கொள்.
Verse 33
युधिछिर उवाच नैव हस्वा न महती न कृष्णा नातिरोहिणी । नीलकुज्चितकेशी च तया दीव्याम्यहं त्वया
யுதிஷ்டிரன் கூறினான்—அவள் குறளும் அல்ல, மிக உயரமும் அல்ல; கருநிறமும் அல்ல, மிகச் செந்நிறமும் அல்ல; அவளுடைய கூந்தல் நீல-கருமையாகச் சுருள்கிறது. அந்தத் த்ரௌபதியையே பந்தயமாக வைத்து நான் உன்னுடன் சூதாடுகிறேன்.
Verse 34
शारदोत्पलपत्राक्ष्या शारदोत्पलगन्धया । शारदोत्पलसेविन्या रूपेण श्रीसमानया
அவளுடைய கண்கள் சரத்காலத்தில் மலர்ந்த தாமரை இதழ்களைப் போல அகன்றும் அழகுமாக உள்ளன; அவளுடைய உடலிலிருந்து சரத்காலத் தாமரையின் மணம் பரவுகிறது; அவள் சரத்காலத் தாமரைகளில் மகிழ்கிறாள்; அழகில் அவள் ஸ்ரீ (லக்ஷ்மி)யே ஒப்பானவள்.
Verse 35
तथैव स्यादानृशंस्यात् तथा स्यथाद् रूपसम्पदा । तथा स्याच्छीलसम्पत्त्या यामिच्छेत् पुरुष: स्त्रियम्
ஒரு ஆண் எத்தகைய பெண்ணை விரும்புகிறானோ, அவள் அதற்கேற்ப கருணையாலும், அழகுச் செல்வத்தாலும், நற்குண நெறிச் செழுமையாலும் நிறைவுற்றவளாக இருப்பாள்.
Verse 36
सर्वैगुणैर्हि सम्पन्नामनुकूलां प्रियंवदाम् । यादृशीं धर्मकामार्थसिद्धिमिच्छेन्नर: स्त्रियम्
அவள் எல்லா நற்குணங்களாலும் நிறைந்தவள்; மனத்துக்கு ஏற்றவள்; இனிய சொற்கள் பேசுபவள். தர்மம், காமம், அர்த்தம் ஆகியவற்றின் நிறைவேற்றத்திற்காக மனிதன் எத்தகைய மனைவியை விரும்புகிறானோ, அவள் அத்தகையவளே.
Verse 37
चरम॑ संविशति या प्रथम प्रतिबुध्यते । आगोपालाविपालेभ्य: सर्व वेद कृताकृतम्
அவள் கடைசியாகப் படுத்து, முதலில் எழுகிறாள்—மாட்டுக் காவலரும் ஆட்டுக் காவலரும் விடவும் பின்னரே உறங்குகிறாள். எது செய்யப்பட்டு முடிந்தது, எது செய்யப்படாமல் மீந்தது—அனைத்தையும் அவள் கணக்கில் வைத்திருக்கிறாள்.
Verse 38
आभाति पद्मवद् वक्त्र॑ सस्वेदं मल्लिकेव च । वेदिमध्या दीर्घकेशी ताम्रास्था नातिलोमशा
வியர்வைத் துளிகளால் அலங்கரிக்கப்பட்ட அவளது முகம் தாமரையைப் போல ஒளிர்கிறது; மல்லிகையைப் போல மணம்கமழ்கிறது. அவளது இடை யாகவேதியின் நடுப்பகுதி போல மெலிந்தது; கூந்தல் நீளமானது; உதடுகள் செம்புச் சிவப்பு; அங்கங்களில் அதிக ரோமம் இல்லை.
Verse 39
तयैवंविधया राजन् पाज्चाल्याहं सुमध्यया । ग्लहं दीव्यामि चार्वड़या द्रौपद्या हन्त सौबल
அரசே! இத்தகைய முழுமையான அழகுடைய, மெலிந்த இடையுடைய பாஞ்சாலி த்ரௌபதியைப் பந்தயமாக வைத்து நான் உன்னுடன் சூதாடுகிறேன். அய்யோ, சௌபல—சுபலனின் மகனே! இதைச் செய்யும் போதே எனக்குப் பேர்வேதனை எழுகிறது.
Verse 40
वैशम्पायन उवाच एवमुक्ते तु वचने धर्मराजेन धीमता । धिग्धिगित्येव वृद्धानां सभ्यानां नि:ःसृता गिर:
வைசம்பாயனர் கூறினார்—ஜனமேஜயா! அறிவுடைய தர்மராஜன் இவ்வாறு சொன்னவுடனே, அவையில் அமர்ந்திருந்த முதியோர் வாயிலிருந்து ‘திக்! திக்!’ என்ற கண்டன ஒலி எழுந்தது.
Verse 41
चुक्षुभे सा सभा राजन राज्ञां संजज्ञिरे शुच: | भीष्मद्रोणकृपादीनां स्वेदश्व समजायत,राजन्! उस समय सारी सभामें हलचल मच गयी। राजाओंको बड़ा शोक हुआ। भीष्म, द्रोण और कृपाचार्य आदिके शरीरसे पसीना छूटने लगा
அரசே! அப்போது முழு அவையும் கலங்கியது; அரசர்களை ஆழ்ந்த துயரம் பற்றிக்கொண்டது. பீஷ்மர், துரோணர், கிருபர் முதலியோரின் உடலிலும் வியர்வை பெருகியது.
Verse 42
शिरो गृहीत्वा विदुरो गतसत्त्व इवाभवत् | आस्ते ध्यायन्नधोवक्त्रो नि:श्वसन्निव पन्नग:
வைசம்பாயனர் கூறினார்—விதுரன் இரு கைகளாலும் தன் தலையைப் பற்றிக் கொண்டு, வலிமையும் உணர்வும் குன்றியவன் போல் ஆனான். முகம் தாழ்த்தி, ஆழ்ந்த சிந்தனையில் மூழ்கி அமர்ந்திருந்தான்; உள்ளக் காயத்தால் பாம்புபோல் கனத்த மூச்சை விட்டான்।
Verse 43
(बाह्लीक: सोमदत्तश्न प्रातीपेय: ससंजय: । द्रौणिभूरिश्रवाश्वैव युयुत्सुर्धतराष्ट्रज: ।।
வைசம்பாயனர் கூறினார்—பாஹ்லீகன், பிரதீபனின் பேரன் சோமதத்தன், சஞ்சயன், துரோணன் மகன் அஸ்வத்தாமன், பூரிச்ரவன், மற்றும் திருதராஷ்டிரன் மகன் யுயுத்ஸு—இவர்கள் அனைவரும் முகம் தாழ்த்தி, பாம்புகள் போல நீண்ட மூச்சை இழுத்து விட, இரு கைகளையும் உரசத் தொடங்கினர். ஆனால் திருதராஷ்டிரன் உள்ளத்தில் மகிழ்ந்து, மீண்டும் மீண்டும்—“என்ன வென்றாய்? என்ன வென்றாய்?”—என்று கேட்டார்; தன் மகிழ்ச்சியின் வெளிப்பாடுகளை மறைக்க இயலவில்லை।
Verse 44
जहर्ष कर्णोडतिभूशं सह दुःशासनादिशभि: । इतरेषां तु सभ्यानां नेत्रेभ्य: प्रापतज्जलम्,दुःशासन आदिके साथ कर्णको तो बड़ा हर्ष हुआ; परंतु अन्य सभासदोंकी आँखोंसे आँसू गिरने लगे
வைசம்பாயனர் கூறினார்—துச்சாசனன் முதலியோருடன் கர்ணன் மிகுந்த மகிழ்ச்சி கொண்டான்; ஆனால் சபையில் இருந்த பிறரின் கண்களிலிருந்து கண்ணீர் வழிந்தது।
Verse 45
सौबलस्त्वभिधायैवं जितकाशी मदोत्कट: । जितमित्येव तानक्षान् पुनरेवान्वपद्यत,सुबलपुत्र शकुनिने मैंने यह भी जीत लिया, ऐसा कहकर पासोंको पुनः उठा लिया। उस समय वह विजयोल्लाससे सुशोभित और मदोन्मत्त हो रहा था
வைசம்பாயனர் கூறினார்—சுபலன் மகன் சகுனி “நான் வென்றேன்” என்று கூறி, வெற்றியின் அகந்தையால் மயங்கியவனாய், அந்தக் காய்களை மீண்டும் எடுத்தான்।
Verse 65
इति श्रीमहाभारते सभापर्वणि द्यूतपर्वणि द्रौपदीपराजये पठचषष्टितमो5ध्याय: ।। ६५ | इस प्रकार श्रीमह्ाभारत सभापर्वके अन्तर्गत झ्टूतपर्वमें द्रौपदीपराजयविषयक पैंसठवाँ अध्याय पूरा हुआ
இவ்வாறு ஸ்ரீமகாபாரதத்தின் சபாபர்வத்தில் உள்ள த்யூதபர்வத்தில், த்ரௌபதீ-பராஜயம் (அவமானம்) பற்றிய அறுபத்தைந்தாம் அத்தியாயம் நிறைவுற்றது।
Verse 131
वैशम्पायन उवाच 52886: 4 २#44028 निकृतिं समुपाश्रित: । शकुनिर्युधिष्ठटिरमभाषत
வைசம்பாயனர் கூறினார்—வஞ்சகத் தந்திரங்களை நாடி, சகுனி யுதிஷ்டிரனை நோக்கி உரைத்தான்।
Frequently Asked Questions
The dilemma concerns how a wronged party should respond to provocation and humiliation: whether to preserve social order through restraint and disciplined speech, or to internalize grievance and escalate hostility.
Peace is treated as an outcome of cultivated judgment: the exemplary person refuses harmful speech, remembers beneficence over injury, and sets down conflict rather than carrying it forward—thereby protecting both polity and inner composure.
No explicit phalaśruti is stated; the meta-function is narrative-ethical closure: the counsel is framed as an elder’s welfare-oriented instruction, and the concluding departure scene marks a procedural transition back to lawful governance.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.