Shloka 27
Brāhmaṇa-vandana: Criteria for Veneration, Disciplined Speech, and Protective Kingship (अनुशासनपर्व, अध्याय ८)
भूय: स्यादुभयं दत्तं ब्राह्मणाद् यदकोपनात् । कुर्यादुभयत: शेषं दत्तशेषं न शेषयेत्
bhūyaḥ syād ubhayaṁ dattaṁ brāhmaṇād yad akopanāt | kuryād ubhayataḥ śeṣaṁ dattaśeṣaṁ na śeṣayet ||
பீஷ்மர் கூறினார்—“மீண்டும் கேள்: கோபமற்ற பிராமணரிடமிருந்து வெளிப்படும் சக்தி இரட்டிப்பு பயன் தரும். இருபுறமும் தேஜஸ் மற்றும் தவவலிமை பயன்படுத்தப்பட்டால் சிறிது மீதம் இருக்கலாம்; ஆனால் பொறுமையுடைய பிராமணர் தடுத்தபின் மீதமிருக்கும் க்ஷத்திரியத் தேஜஸ்—அதை உண்மையான தேஜஸ்மிக்க பிராமணர்மேல் செலுத்தினால், அது எதிர்த்தாக்குதலால் முற்றிலும் அணைந்து போகும்; சிறிதும் மீதமிருக்காது.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Anger-driven power is self-defeating: a Brahmin’s calm forbearance (akrodha, kṣānti) neutralizes hostile tejas/tapas, and any residual aggressive force, when turned against true spiritual brilliance, rebounds and is completely destroyed. The verse elevates self-control over retaliatory fury.
Bhishma is instructing on the dynamics of spiritual and moral power between social orders: the Kshatriya’s aggressive ‘fire’ (tejas/tapas used as force) is checked by a patient Brahmin; if the Kshatriya then tries to use what remains against a truly radiant Brahmin, that force is repelled and extinguished entirely.