Shloka 36
Tapas-śreṣṭhatā: Anāśana as the Highest Austerity
Bhagīratha–Brahmā Saṃvāda
लोकनाथ! सुरेश्वर! इनके अतिरिक्त रोहिणी (कपिला) जातिकी बहुत-सी दुधारू गौएँ तथा बहुसंख्यक साँड़ भी मैं प्रतिदिन ब्राह्मणोंको दान करता था; परंतु उन सब दानोंके फलसे भी मैं इस लोकमें नहीं आया हूँ ।।
Bhagīratha uvāca: Lokanātha! Sureśvara! etebhyaḥ pṛthak rohiṇī-kapilā-jātīyā bahvyo dhenavaḥ bahavaś ca vṛṣabhāḥ mayā pratidinaṃ brāhmaṇebhyo dīyante sma; tathāpi teṣāṃ sarveṣāṃ dānānāṃ phalena aham asmin loke nāgataḥ. Triṃśad-agnīn ahaṃ brahmajña yajaṃś ca yat pratidinaṃ; aṣṭakṛtvaḥ sarvamedhaiḥ, saptakṛtvaś ca naramedhaiḥ, aṣṭāviṃśati-śataṃ viśvajit-yajñaiḥ ca iṣṭavān; tathāpi deveśvara! teṣāṃ yajñānāṃ phalena api aham iha nāgataḥ.
பகீரதன் கூறினான்—“உலகநாதா! தேவேசுவரா! இவற்றைத் தவிர, நான் தினந்தோறும் பிராமணர்களுக்கு ரோஹிணீ (கபிலா) இனத்தைச் சேர்ந்த பல பால் தரும் பசுக்களையும் எண்ணற்ற காளைகளையும் தானமாக அளித்தேன்; ஆயினும் அந்தத் தானங்களின் பலனாலும் நான் இவ்வுலகை அடையவில்லை. நான் நாள்தோறும் தொடர்ச்சியாக முப்பது முறை அக்னிச்சயனமும் யாகச் சடங்குகளும் செய்தேன்; எட்டு முறை சர்வமேதம், ஏழு முறை நரமேதம், மேலும் நூற்று இருபத்தெட்டு முறை விஸ்வஜித் யாகம் செய்தேன்; ஆனாலும், தேவேசுவரா, அந்த யாகங்களின் பலனாலும் நான் இந்நிலைக்கு வரவில்லை।”
भगीरथ उवाच
Educational Q&A
Bhagīratha emphasizes that sheer accumulation of ritual acts—lavish gifts and repeated sacrifices—does not automatically guarantee the desired spiritual or existential attainment; some deeper factor (such as intention, purity, truthfulness, or a specific unresolved cause) must determine the outcome.
Bhagīratha addresses a supreme divine figure, recounting the vast scale of his charities and Vedic sacrifices (agnicayana, sarvamedha, naramedha, viśvajit) and expressing that, despite these, he has not attained the expected result—setting up a search for the true reason behind his present condition.