Shloka 46
Śama-prāptiḥ — Gautamī–Lubdhaka–Pannaga–Mṛtyu–Kāla-saṃvāda
Restraint through the Analysis of Karma and Time
यद्य॒हं कारणत्वेन मतो लुब्धक तत्त्वतः । अन्य: प्रयोगे स्यादत्र किल्बिषी जन्तुनाशने
yady ahaṃ kāraṇatvena mato lubdhaka tattvataḥ | anyaḥ prayoge syād atra kilbiṣī jantunāśane ||
பாம்பு கூறியது—“வேடனே! என்னையே உண்மைக் காரணம் என்று நீ கருதினால், முறையாக எண்ணிப் பார்: இந்த உயிர்க்கொலையில் குற்றவாளி இன்னொருவன்—செயலைத் தூண்டுபவன். தூண்டப்பட்ட செய்பவன் இல்லாமல் எந்தச் செயலும் நிகழாது; ஆகவே காரணங்களாக நாம் இருவரும் தோன்றினாலும், குற்றம் குறிப்பாகத் தூண்டுபவனுக்கே உரியது. இந்தக் குழந்தையின் மரணத்திற்கு உண்மைக் காரணம் நானே என்று எண்ணுவது உன் மயக்கம்; தூண்டுபவன் மரணமே, அவனே உயிரின அழிப்பவன்.”
सर्प उवाच
Educational Q&A
The verse probes moral responsibility by distinguishing between a mere instrumental cause and the instigating cause: guilt is argued to lie more heavily with the one who impels or ordains the act (here identified with Death), rather than with a secondary instrument.
In a dispute over a child’s death, the serpent addresses the hunter and denies being the true culprit, arguing that the deeper cause is the instigator—Death—who brings about the destruction of living beings.