Adhyaya 204
Tilottamā, Sunda–Upasunda, and the Pāṇḍava Samaya (Ādi Parva 204)
Upa-parva: Draupadī-Svayaṃvara and Pāṇḍava Samaya (Tilottamā–Sunda-Upasunda Exemplum)
Nārada recounts that the daitya-brothers Sunda and Upasunda, after subduing the earth and extracting treasures, live in unopposed pleasure. While enjoying revelry in the Vindhya region, they see Tilottamā gathering flowers; intoxicated and desire-driven, each seizes one of her hands and claims exclusive right. Anger escalates into armed confrontation; they strike one another with maces and fall dead, causing their followers to flee in fear. Brahmā arrives with gods and sages to honor Tilottamā, grants her a boon and declares her unassailable in beauty; he then restores governance to Indra and returns to Brahmaloka. Nārada applies the exemplum as counsel to the Pāṇḍavas: they must avoid division concerning Draupadī. Vaiśaṃpāyana concludes that the Pāṇḍavas, in Nārada’s presence, establish a rule: whoever intrudes upon another while seated with Draupadī must live twelve years in the forest as a celibate; thereafter they maintain mutual non-interference.
Chapter Arc: धृतराष्ट्र के सम्मुख विदुर, भीष्म और द्रोण के पूर्वोक्त हित-वचनों का समर्थन करते हुए निर्भीकता से कहते हैं कि राजा को बान्धवों द्वारा ‘श्रेयो’ ही सुनना चाहिए—प्रिय नहीं, सत्य। → विदुर धृतराष्ट्र को स्मरण कराते हैं कि भीष्म- द्रोण ने जो हित कहा, उसे कर्ण ‘हित’ नहीं मानता; और राजा के पास ऐसा कोई समर्थ पुरुष नहीं जो अर्जुन-भीम जैसे सिंहों से बढ़कर हो। पाण्डव-पक्ष की शक्ति—भीम का अतुल बल, कृष्ण का मन्त्रित्व, बलराम-सात्यकि का पक्ष—एक-एक कर उजागर होती जाती है। → विदुर का निर्णायक निष्कर्ष: ‘यतः कृष्णस्ततः सर्वे, यतः कृष्णस्ततो जयः’—जहाँ कृष्ण हैं, वहीं समस्त सामर्थ्य और विजय है; अतः दुर्योधन के अपराध से राज्य-प्रजा का विनाश निश्चित है, यदि अभी भी नीति न बदली। → विदुर धृतराष्ट्र को अंतिम बार चेताते हैं कि वे गुणवान होकर भी पुत्रमोह में फँसकर कुल-क्षय का कारण न बनें; भीष्म-द्रोण की सम्मति स्वीकार कर शान्ति-मार्ग अपनाएँ। → धृतराष्ट्र क्या विदुर की कठोर-हितकारी वाणी स्वीकार करेंगे, या दुर्योधन के पक्ष में रहकर अनिवार्य विनाश की ओर बढ़ेंगे?
Shlokas
Verse 1
अफत--#क+ चतुर्राधिकद्विशततमो< ध्याय: विदुरजीकी सम्मति--द्रोण और भीष्मके वचनोंका ही समर्थन विदुर उवाच राजन् निःसंशयं श्रेयो वाच्यस्त्वमसि बान्धवै: । न त्वशुश्रूषमाणे वै वाक््यं सम्प्रतितिष्ठति
விதுரர் கூறினார்—அரசே! உங்கள் உறவினர்கள் ஐயமின்றி உங்கள் நலனுக்குரியதைச் சொல்லுதல் அவர்களின் கடமை. ஆனால் நீங்கள் கேட்க விரும்பாததால், அவர்கள் கூறும் நல்வாக்கும் உங்கள் உள்ளத்தில் நிலைபெறாது.
Verse 2
प्रियं हितं च तद् वाक्यमुक्तवान् कुरुसत्तम: । भीष्म: शांतनवो राजन प्रतिगृह्नासि तन्न च
விதுரன் கூறினான்—அரசே! குருகுலத்தில் சிறந்தவன் சாந்தனுவின் புதல்வன் பீஷ்மன் உமக்கு இனிமையும் நலனும் தரும் சொற்களை உரைத்தான்; ஆனால் நீ அவற்றை ஏற்கவில்லை.
Verse 3
तथा द्रोणेन बहुधा भाषितं हितमुत्तमम् । तच्च राधासुत: कर्णो मनन््यते न हित॑ तव
விதுரன் கூறினான்—அரசே! அதுபோல ஆசாரியர் துரோணர் பல வகைகளில் உமது நலனுக்காக மிகச் சிறந்த அறிவுரையை உரைத்தார்; ஆனால் ராதையின் மகன் கர்ணன் அதை உமக்கு நலமெனக் கருதவில்லை.
Verse 4
चिन्तयंश्व न पश्यामि राजंस्तव सुद्दत्तमम् । आशभ्यां पुरुषसिंहा भ्यां यो वा स्यात् प्रज्याधिक:
விதுரன் கூறினான்—மகாராஜா! எவ்வளவு சிந்தித்தாலும், உமது நெருங்கிய நல்வாழ்த்துவோரில் இந்த இரு சிங்கம் போன்ற வீரர்களை விட அறிவிலும் தீர்மானத்திலும் மேலான ஒருவரையும் நான் காணவில்லை.
Verse 5
इमौ हि वृद्धौ वयसा प्रज्ञया च श्रुतेन च । समौ च त्वयि राजेन्द्र तथा पाण्डुसुतेषु च
விதுரன் கூறினான்—அரசர்களில் சிறந்தவனே! இவ்விருவரும் வயது, ஞானம், வேத-சாஸ்திரக் கல்வி ஆகியவற்றில் முதிர்ந்தோர்; மேலும் உம்மிடத்திலும் பாண்டுவின் புதல்வர்களிடத்திலும் சமமான மனப்பான்மை உடையோர்.
Verse 6
धर्मे चानवरौ राजन् सत्यतायां च भारत । रामाद् दाशरथेश्वैव गयाच्चैव न संशय:,भरतवंशी नरेश! ये दोनों धर्म और सत्यवादितामें दशरथनन्दन श्रीराम तथा राजा गयसे कम नहीं हैं। मेरा यह कथन सर्वथा संशयरहित है
விதுரன் கூறினான்—பரதகுல அரசே! தர்மத்திலும் சத்தியநிஷ்டையிலும் இவ்விருவரும் தசரதன் மகன் ராமனுக்கும் அரசன் கயனுக்கும் எவ்விதத்திலும் குறையல்லர்—இதில் ஐயமில்லை.
Verse 7
न चोक्तवन्तावश्रेय: पुरस्तादपि किंचन । न चाप्यपकृतं किंचिदनयोर्लक्ष्यते त्वयि
விதுரர் கூறினார்—உன் முன்னிலையில் அவர்கள் இருவரும் உனக்கு தீங்கு விளைவிக்கும் எந்தச் சொல்லையும் ஒருபோதும் கூறியதில்லை; மேலும் அவர்களால் உனக்கு ஏதாவது தீங்கு நிகழ்ந்ததாகவும் எவ்விதச் சான்றும் காணப்படவில்லை. ஆகவே அவர்களைப் பற்றிய உன் சந்தேகத்திற்கு சொல்லிலும் செயலிலும் வெளிப்படையான ஆதாரம் இல்லை।
Verse 8
तावुभौ पुरुषव्याप्रावनागसि नृपे त्वयि । न मन्त्रयेतां त्वच्छेय: कथं सत्यपराक्रमौ
விதுரர் கூறினார்—அரசே! நீ அவர்களிருவருக்கும் எந்தத் தவறும் செய்யவில்லை. அப்படியிருக்க, சத்தியத்தில் நிலைத்த வீரமுடைய அவர்கள் இருவரும் உன் நலனுக்கான ஆலோசனையை வழங்காமல் இருப்பது எவ்வாறு சாத்தியம்?
Verse 9
प्रज्ञावन्ती नरश्रेष्ठावस्मिललोके नराधिप । त्वन्निमित्तमतो नेमौ किंचिज्जिद्यां वदिष्यत:,नरेश्वर! ये दोनों इस लोकमें नरश्रेष्ठ और बुद्धिमान हैं, अतः आपके लिये ये कोई कुटिलतापूर्ण बात नहीं कहेंगे
விதுரர் கூறினார்—மன்னா! இவ்வுலகில் அவர்கள் இருவரும் மனிதர்களில் சிறந்தவர்களும் ஞானமுடையவர்களும் ஆவர். ஆகவே உன் நலனுக்காக அவர்கள் எந்த வஞ்சகமான, வளைந்த சொல்லையும் கூறமாட்டார்கள்।
Verse 10
इति मे नैछिकी बुद्धिर्वर्ततेि कुरुनन्दन । न चार्थहेतोर्धर्मज्ञौ वक्ष्यत: पक्षसंश्रितम्
குருநந்தனே! எனது உறுதியான முடிவு இதுவே—அவர்கள் இருவரும் தர்மத்தை அறிந்த மகாபுருஷர்கள். ஆகவே தன்நலத்திற்காக ஒருபக்கத்தைச் சார்ந்து பாகுபாடான சொற்களை அவர்கள் கூறமாட்டார்கள்।
Verse 11
एतद्धि परम श्रेयो मन्ये5हं तव भारत । दुर्योधनप्रभूतय: पुत्रा राजन् यथा तव
விதுரர் கூறினார்—ஓ பாரதா! இதுவே உனக்குப் பரம நன்மை என நான் கருதுகிறேன். அரசே! துரியோதனன் முதலியோர் உன் மகன்கள் போலவே, பாண்டவர்களும் உன் மகன்களே—இதில் ஐயமில்லை. இந்த உண்மையை அறியாத சில அமைச்சர்கள் பாண்டவர்களுக்கு தீங்கு செய்யுமாறு ஆலோசித்தால், அவர்கள் உன் உண்மையான நலம் எதில் உள்ளது என்பதைத் தெளிவாகக் காணவில்லை என்று சொல்ல வேண்டியதாகும். மேலும், உன் உள்ளத்தில் உன் மகன்களிடம் தனிப்பட்ட பாகுபாடு மறைந்திருந்தால், அதை அனைவரின் முன் வெளிப்படுத்துவோர் நிச்சயமாக உனக்கு நன்மை செய்பவர்கள் ஆக முடியாது।
Verse 12
तथैव पाण्डवेयास्ते पुत्रा राजन् न संशय: । तेषु चेदहितं किंचिन्मन्त्रयेयुरतद्विद:
விதுரன் கூறினான்—அரசே, ஐயமின்றி பாண்டுவின் புதல்வர்களும் உமது புதல்வர்களே. உண்மையான விவேகம் இல்லாத சில ஆலோசகர்கள் பாண்டவர்களுக்கு தீங்கு விளைவிக்கும் ஆலோசனை கூறினால், அவர்கள் உமது உண்மையான நலன் எதில் உள்ளது என்பதைத் தெளிவாகக் காணவில்லை என்று சொல்ல வேண்டியதாகும்.
Verse 13
मन्त्रिणस्ते न च श्रेय: प्रपश्यन्ति विशेषत: । अथ ते हृदये राजन् विशेष: स्वेषु वर्तते । अन्तरस्थं विवृण्वाना: श्रेय: कुर्युर्न ते ध्रुवम्
விதுரன் கூறினான்—உமக்கு உண்மையில் நன்மை தருவது எது என்பதை உமது அமைச்சர்கள் தெளிவாக அறியவில்லை. அரசே, உமது உள்ளத்தில் உமது சொந்த புதல்வர்களிடம் சிறப்பு பாகுபாடு இருந்தால், உமது மறைந்த உள்ளுணர்வுகளை பிறர் முன் வெளிப்படுத்துவோர் நிச்சயமாக உமது நிலையான நலனைச் செய்யமாட்டார்கள், ஓ பாரதா.
Verse 14
एतदर्थमिमौ राजन् महात्मानौ महाद्युती । नोचतुर्विवृतं किंचिन्न होष तव निश्चय:
விதுரன் கூறினான்—அரசே, இதனாலேயே அந்த இரு மகாத்மாக்கள், பேரொளி கொண்டவர்கள், உமக்கு முன் எதையும் வெளிப்படையாகச் சொல்ல இயலவில்லை. அவர்கள் நல்ல ஆலோசனையே கூறினர்; ஆனால் உமது தீர்மானம் அதில் நிலைபெறவில்லை.
Verse 15
यच्चाप्यशक्यतां तेषामाहतु: पुरुषर्षभौ । तत् तथा पुरुषव्याप्र तव तद् भद्रमस्तु ते,इन पुरुषशिरोमणियोंने जो पाण्डवोंके अजेय होनेकी बात बतायी है, वह बिलकुल ठीक है। पुरुषसिंह! आपका कल्याण हो
விதுரன் கூறினான்—மனிதர்களில் சிறந்தவனே, அந்த இருவர் ‘பாண்டவர்கள் வெல்ல இயலாதவர்கள்’ என்று கூறியது அப்படியே உண்மை. மனிதப் புலியே, அந்த உண்மை உமக்கு நலனாக அமையட்டும்.
Verse 16
कथं हि पाण्डव: श्रीमान् सव्यसाची धनंजय: । शक्यो विजेतुं संग्रामे राजन् मघवतापि हि
விதுரன் கூறினான்—அரசே, சவ்யசாசி எனப் புகழ்பெற்ற செல்வமிகு பாண்டவன் தனஞ்சயனைப் போரில் யார் வெல்ல முடியும்? மவான் இந்திரனே ஆனாலும், போர்க்களத்தில் அவனை எவ்வாறு தோற்கடிக்க இயலும்?
Verse 17
भीमसेनो महाबाहुर्नागायुतबलो महान् | कथं सम युधि शक््येत विजेतुममरैरपि,दस हजार हाथियोंके समान महान् बलवान् महाबाहु भीमसेनको युद्धमें देवता भी कैसे जीत सकते हैं?
விதுரர் கூறினார்—மகாபாகுவான பீமசேனன் பத்தாயிரம் யானைகளின் வலத்துக்கு ஒப்பான மாபெரும் வலிமையுடையவன். போர்க்களத்தில் அவனைத் தேவர்களேனும் எவ்வாறு வெல்ல முடியும்?
Verse 18
तथैव कृतिनौ युद्धे यमौ यमसुताविव । कथं विजेतुं शक््यौ तौ रणे जीवितुमिच्छता
அதேபோல், போரில் தேர்ந்த அந்த இரு இரட்டையர்—யமனின் புதல்வரைப் போல அச்சமூட்டுவோர்—நகுலன், சகதேவன் ஆகிய இருவரையும், உயிர் தப்ப விரும்புபவன் போரில் எவ்வாறு வெல்ல முடியும்?
Verse 19
यस्मिन् धृतिरनुक्रोश: क्षमा सत्यं पराक्रम: । नित्यानि पाण्डवे ज्येष्ठे स जीयेत रणे कथम्
விதுரர் கூறினார்—மூத்த பாண்டவனான யுதிஷ்டிரனில் திடநிலை, கருணை, பொறுமை, உண்மை, வீரத்திறன் ஆகியவை எப்போதும் குடிகொண்டுள்ளன. அத்தகைய மனிதனைப் போர்க்களத்தில் எவ்வாறு வெல்ல இயலும்?
Verse 20
येषां पक्षधरो रामो येषां मन्त्री जनार्दन: । कि नु तैरजितं संख्ये येषां पक्षे च सात्यकि:
பலராமன் அவர்களுக்குத் துணைநின்று, ஜனார்தனன் ஸ்ரீகிருஷ்ணன் அவர்களுக்குத் துணைமந்திரியாக இருந்து, சாத்தியகி போன்ற வீரன் அவர்கள்பக்கம் போரிடும்போது—அந்த பாண்டவர்கள் போரில் யாரை வெல்லாமல் விடுவார்கள்?
Verse 21
ट्रुपद: श्वशुरो येषां येषां श्यालाश्व पार्षता: । धृष्टद्युम्नमुखा वीरा भ्रातरो द्रुपदात्मजा:
அவர்களுக்குத் துருபதன் மாமனார்; அவர்களுக்குச் சாலைகளாகப் ப்ருஷத வம்சத்துத் துருபதபுத்ரர்கள்—த்ருஷ்டத்யும்னனை முன்னிறுத்திய வீர சகோதரர்கள். ஓ பாரதா! அத்தகைய பாண்டவர்களைப் போர்க்களத்தில் வெல்வது இயலாதது. இதை அறிந்து, மேலும் அவர்களுடைய தந்தை முன்பு இந்நாட்டை ஆண்டதால், தர்மப்படி அவர்களே உரிய வாரிசுகள் என்பதையும் நினைத்து—நீ அவர்களிடம் சிறந்த முறையில் நடந்து கொள்.
Verse 22
सो<5शकक््यतां च विज्ञाय तेषामग्रे च भारत । दायाद्यतां च धर्मेण सम्यक् तेषु समाचर
விதுரர் கூறினார்—ஓ பாரதா, போர்க்களத்தில் அவர்கள் வெல்ல முடியாதவர்கள் என்பதை உணர்ந்து, மேலும் முன்பு அவர்களின் தந்தைக்கே அரசுரிமை இருந்ததை நினைவில் கொண்டு, தர்மப்படி அவர்களையே சட்டப்பூர்வ வாரிசுகள் என ஏற்று, அவர்களிடம் உரிய மரியாதையுடன் நல்வழக்கமாக நடந்து கொள்।
Verse 23
इदं निर्दिष्टमयश: पुरोचनकृतं महत् | तेषामनुग्रहेणाद्य राजन् प्रक्षालयात्मन:
விதுரர் கூறினார்—அரசே, புரோசனன் செய்த செயலால் ஏற்பட்ட இந்தப் பெரும் அவப்பெயர் எங்கும் பரவி உங்கள் பெயரை மாசுபடுத்தியுள்ளது. இன்று பாண்டவர்களுக்கு அருள் காட்டி அந்தக் களங்கத்தைத் துடைத்துவிடுங்கள்।
Verse 24
तेषामनुग्रहश्चायं सर्वेषां चैव न: कुले । जीवितं च परं श्रेय: क्षत्रस्यथ च विवर्धनम्
விதுரர் கூறினார்—அவர்களுக்கு காட்டப்படும் இந்த அருள், நம் குலத்தாரின் உயிரைக் காக்கும்; உச்ச நலனை அளிக்கும்; மேலும் க்ஷத்திரிய வர்க்கத்தின் பெருமையும் வளர்ச்சியும் உயரச் செய்யும்।
Verse 25
ट्रुपदो5पि महान् राजा कृतवैरश्न नः पुरा । तस्य संग्रहणं राजन् स्वपक्षस्य विवर्धनम्
விதுரர் கூறினார்—அரசே, த்ருபதனும் ஒரு மகா அரசன்; முன்பு நம்முடன் அவனுக்கு பகை ஏற்பட்டிருந்தது. ஆகவே அவனை நண்பனாகக் கைப்பற்றுவது நம் தரப்பை வலுப்படுத்தும்।
Verse 26
बलवन्तश्न दाशार्हा बहवश्न विशाम्पते । यत: कृष्णस्ततः सर्वे यतः कृष्णस्ततो जय:
விதுரர் கூறினார்—ஓ மக்களுடைய ஆண்டவனே, தாசார்ஹர்கள் (யாதவர்கள்) பலரும் வலிமைமிக்கவர்களும். எங்கு கிருஷ்ணன் நிற்கிறானோ அங்கே அவர்களெல்லாம் நிற்பார்கள்; எங்கு கிருஷ்ணன் இருக்கிறானோ அங்கேயே வெற்றி.
Verse 27
यच्च साम्नैव शक्येत कार्य साधयितुं नूप । को दैवशप्तस्तत् कार्य विग्रहेण समाचरेत्
விதுரர் கூறினார்—மகாராஜா! சமாதானம், அமைதியான அறிவுரை, சமரசம் ஆகியவற்றால் மட்டுமே நிறைவேற்ற இயலும் காரியத்தை, விதியால் சபிக்கப்பட்டவன் யார் சண்டை-மோதலால் நிறைவேற்ற முயல்வான்?
Verse 28
श्रुत्वा च जीवत: पार्थान् पौरजानपदा जना: । बलवदू दर्शने हृष्टास्तेषां राजन् प्रियं कुरू
விதுரர் கூறினார்—பிருதையின் புதல்வர்கள் உயிருடன் உள்ளனர் என்று கேட்டதும், நகரமும் நாட்டுப்புறமும் உள்ள மக்கள் அனைவரும் பேரானந்தத்தில் எழுந்து அவர்களைப் பார்க்க ஆவலுற்றுள்ளனர். அரசே! அவர்களுக்குப் பிரியமானதைச் செய்—அந்த தரிசனத் திருப்தியை அளி.
Verse 29
दुर्योधनश्व कर्णश्व शकुनिश्चापि सौबल: । अधर्मयुक्ता दुष्प्रज्ञा बाला मैषां वच: कृथा:,दुर्योधन, कर्ण और सुबलपुत्र शकुनि--ये अधर्मपरायण, खोटी बुद्धिवाले और मूर्ख हैं; अतः इनका कहना न मानिये
விதுரர் கூறினார்—துரியோதனன், கர்ணன், சுபலனின் மகன் சகுனி—இவர்கள் அதர்மத்தில் பற்றுடையோர்; தீய அறிவுடையோர்; குழந்தைத்தனமானோர். ஆகவே இவர்களின் சொற்களை ஏற்காதீர்.
Verse 30
उक्तमेतत् पुरा राजन् मया गुणवतस्तव । दुर्योधनापराधेन प्रजेयं वै विनड्क्ष्यति,भूपाल! आप गुणवान् हैं। आपसे तो मैंने पहले ही यह कह दिया था कि दुर्योधनके अपराधसे निश्चय ही यह समस्त प्रजा नष्ट हो जायगी
விதுரர் கூறினார்—அரசே! நீர் குணவான்; இதையே நான் முன்பே உமக்குச் சொன்னேன்—துரியோதனனின் குற்றத்தால் இந்த முழுப் பிரஜையும் நிச்சயமாக அழியும்.
Verse 203
इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपर्वके अन्तर्गत विदुरागमन-राज्यलम्भपर्वमें द्रोणवाक्यविषयक दो सौ तीसरा अध्याय पूरा हुआ
இவ்வாறு ஸ்ரீமகாபாரதத்தின் ஆதிபர்வத்தில், விதுராகமன-ராஜ்யலம்ப பர்வத்தின் உட்பகுதியாக, துரோணவாக்கியத்தைப் பற்றிய இருநூற்று பதின்மூன்றாம் அத்தியாயம் நிறைவுற்றது.
Verse 204
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि विदुरागमनराज्यलम्भपर्वणि विदुरवाक्ये चतुरधिकद्विशततमो<ध्याय:
இவ்வாறு ஸ்ரீமஹாபாரதத்தின் ஆதிபர்வத்தில்—விதுரரின் வருகை மற்றும் அரசுரிமை அடைதல் பற்றிய பிரிவில்—‘விதுரவாக்கியம்’ எனும் இருநூற்று நான்காம் அத்தியாயம் நிறைவுற்றது.
Frequently Asked Questions
The dilemma is how to prevent fraternal unity from collapsing under exclusive possessiveness: the narrative contrasts cooperative power with the risk that unchecked desire can convert shared prosperity into rivalry and self-harm.
Desire (kāma), when unregulated by restraint and agreed norms, becomes a catalyst for conflict; sustainable harmony requires explicit boundaries, self-control, and accountability mechanisms that protect relationships and social order.
Rather than a formal phalaśruti, the chapter provides applied meta-commentary: Nārada converts the exemplum into prescriptive guidance, and the Pāṇḍavas institutionalize it as a samaya with a defined disciplinary outcome, signaling the epic’s emphasis on practice over mere narration.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.