Shloka 5
Vasiṣṭhasya śokaḥ, Vipāśā–Śatadrū-nāmākaraṇam, Kalmāṣapādasya bhaya-prasaṅgaḥ (Ādi Parva 167)
प्रतिकर्तु नृपश्रेष्ठी यतमानो5डपि भारत । अभित: सो5थ कल्माषीं गड्कूले परिभ्रमन्
pratikartuṁ nṛpaśreṣṭhī yatamāno ’pi bhārata | abhitaḥ so ’tha kalmāṣī gaṅgākūle paribhraman janamejaya |
ஓ பாரதா! பழிவாங்க முயன்றாலும், அந்த அரசர்களில் சிறந்தவன் வெறும் க்ஷத்திரியப் பலத்தால் எதிரிகளை வெல்ல வழியொன்றையும் காணவில்லை; அவர்களின் தாக்கம், பணிவு, கல்வி, நற்குணம் ஆகியவற்றை நினைத்து அவன் வலிமை தளர்ந்தது. அப்போது, ஓ ஜனமேஜயா, கல்மாஷபாதன் கங்கை, யமுனை இரு கரைகளிலும் இங்கும் அங்கும் அலைந்து, இறுதியில் பிராமணர்களின் ஒரு புனிதக் குடியிருப்பை அடைந்தான். அங்கே விதிப்படி பிரம்மச்சரியத்தைப் பேணி வேதமும் வேதாங்கங்களும் கற்றிராத பிராமணன் ஒருவரையும் அந்த மகாபாக அரசன் காணவில்லை।
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
Royal power and retaliation have limits; disciplined conduct (brahmacarya), learning (Veda and Vedāṅgas), and character create a form of authority that cannot be easily subdued by force. The verse highlights reverence for spiritual discipline and the ethical superiority of self-restraint over aggression.
A king called Kalmāṣapāda, unable to find a way to defeat his opponents through kṣatriya strength, wanders along the Gaṅgā and arrives at a sacred brāhmaṇa settlement, where he observes the brāhmaṇas’ strict brahmacarya and complete Vedic training.