Previous Verse
Next Verse

Shloka 43

भीमस्य जलान्वेषणं तथा वनविश्रान्तिः

Bhīma’s Search for Water and the Forest Halt

त्वरमाणोभिदुद्राव महेन्द्र शम्बरो यथा । महता शरवर्षेण पार्थ: पाउ्चालमावृणोत्‌

tvaramāṇo 'bhidudrāva mahendraḥ śambaro yathā | mahatā śaravarṣeṇa pārthaḥ pāñcālam āvṛṇot ||

அப்போது பாஞ்சால அரசன் துருபதன், ஒருகாலத்தில் சம்பரன் மகேந்திரன் இந்திரனைத் தாக்கியதுபோல், விரைந்து அர்ஜுனன்மேல் பாய்ந்தான். ஆனால் குந்தியின் புதல்வன் பார்த்தன் பெரும் அம்புமழையால் பாஞ்சால அரசனை மூடினான்.

त्वरमाणःhastening
त्वरमाणः:
Karta
TypeAdjective
Rootत्वर् (धातु) → त्वरमाण (शतृ-प्रत्यय)
FormMasculine, Nominative, Singular
अभिदुद्रावrushed/charged at
अभिदुद्राव:
TypeVerb
Rootद्रु (धातु) + अभि- (उपसर्ग)
FormPerfect (लिट्), 3rd, Singular
महेन्द्रम्Mahendra (Indra)
महेन्द्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootमहेन्द्र
FormMasculine, Accusative, Singular
शम्बरःŚambara (asura)
शम्बरः:
Karta
TypeNoun
Rootशम्बर
FormMasculine, Nominative, Singular
यथाas/just as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
महताby a great (massive)
महता:
Karana
TypeAdjective
Rootमहत्
FormNeuter, Instrumental, Singular
शरवर्षेणwith a shower of arrows
शरवर्षेण:
Karana
TypeNoun
Rootशरवर्ष
FormNeuter, Instrumental, Singular
पार्थःPārtha (Arjuna)
पार्थः:
Karta
TypeNoun
Rootपार्थ
FormMasculine, Nominative, Singular
पाञ्चालम्the Pāñcāla king/Drupada
पाञ्चालम्:
Karma
TypeNoun
Rootपाञ्चाल
FormMasculine, Accusative, Singular
आवृणोत्covered/veiled
आवृणोत्:
TypeVerb
Rootवृ (धातु) + आ- (उपसर्ग)
FormImperfect (लङ्), 3rd, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
A
Arjuna (Pārtha, Kuntīnandana)
D
Drupada (Pāñcāla king)
P
Pāñcāla
I
Indra (Mahendra)
Ś
Śambara

Educational Q&A

The verse highlights kṣatriya-dharma in action: courage and swift engagement are met by controlled, skillful response. Arjuna’s arrow-shower symbolizes disciplined power—victory pursued through mastery and composure rather than uncontrolled aggression.

Drupada of Pāñcāla rushes to attack Arjuna, compared to Śambara’s assault on Indra. Arjuna counters by unleashing a dense volley of arrows that ‘covers’ Drupada, checking his advance and asserting battlefield superiority.