Shloka 109

Devanagari script

मनो बुद्धिरहङ्कारः क्षेत्रज्ञः क्षेत्रपालकः तेजोनिधिर् ज्ञाननिधिर् विपाको विघ्नकारकः

Transliteration

mano buddhirahaṅkāraḥ kṣetrajñaḥ kṣetrapālakaḥ tejonidhir jñānanidhir vipāko vighnakārakaḥ

Translation

அவரே மனம், புத்தி, அகங்காரம். அவர் க்ஷேத்ரஜ்ஞன்—உடல்-க்ஷேத்ரத்தை அறிந்தவன்; க்ஷேத்ரபாலகன்—உடல் நிலையைக் காக்கும் ஆண்டவன். அவர் தேஜோநிதி—தெய்வீக ஒளியின் நிதி; ஞானநிதி—விடுதலை தரும் ஞானத்தின் களஞ்சியம். அவர் கர்மத்தின் விபாகம்—பலன் பழுக்கும் நிலை; மேலும் விக்னகாரகன்—தடைகளை ஏற்படுத்தி பாசத்தில் கட்டுண்ட பசு-ஆன்மாவை கட்டுப்படுத்தி பதியின்பால் செலுத்துபவன்।

Word by Word

• manas (mano): mind

• buddhiḥ: intellect/discriminative faculty

• ahaṅkāraḥ: ego-principle/I-sense

• kṣetrajñaḥ: knower of the field (conscious principle within the body)

• kṣetrapālakaḥ: protector/guardian of the field (the Lord who rules the body-mind complex)

• tejonidhiḥ: storehouse of splendor/inner fire

• jñānanidhiḥ: storehouse of knowledge (saving wisdom)

• vipākaḥ: fruition/ripening (of karma into experience)

• vighnakārakaḥ: maker of obstacles (controller who blocks harmful paths)

Speaker

Suta Goswami (narrating Shiva Sahasranama to the sages of Naimisharanya)

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the importance of this verse in the context of Linga worship?

It frames Linga worship as inner worship: offering mind (manas), intellect (buddhi), and ego (ahaṅkāra) into Shiva, recognizing him as both the indwelling knower and the sovereign guardian of embodied life.

How does this verse describe the nature of Shiva (Shiva-tattva)?

Shiva-tattva is shown as transcendent-yet-immanent: he pervades the psycho-physical instruments as their power, while also standing as Kṣetrapālaka—the supreme Pati who governs karma’s fruition and grants jñāna that loosens pasha (bondage).

What ritualistic or Yogic practice is highlighted here?

A Pāśupata-oriented discipline of inner purification: observing the play of mind–intellect–ego, surrendering them to Shiva, and accepting karmic vipāka and even ‘obstacles’ as Shiva’s governance that redirects the paśu toward liberation.