Adhyaya 2
Āgnīdhra Meets Pūrvacitti and Begets the Nine Sons of Jambūdvīpa
பிரியவ்ரதர் தவத்தில் ஒதுங்கிய பின் ஆக்நீத்ரர் ஜம்பூத்வீபத்தின் அரசாட்சியை ஏற்று, தர்மநெறிகளை உறுதியாகக் கடைப்பிடித்து குடிகளைத் தந்தைபோல் காத்தார். தகுதியான மகனும் பித்ருலோகப் பெறுதலும் வேண்டி மந்தர மலைக்குச் சேர்ந்த தனிமையான பள்ளத்தாக்கில் பிரம்மதேவரை வழிபட்டார். அரசனின் நோக்கத்தை அறிந்த பிரம்மா அப்சரையான பூர்வசித்தியை அனுப்பினார். அவளின் அழகு ஆக்நீத்ரரின் யோகக் கட்டுப்பாட்டை அசைத்தது; அவளைப் பிராமணிப் பெண்/சாத்வி எனத் தவறாக எண்ணி அலங்காரமான ஸ்துதிகளால் புகழ்வது, ஒழுங்கான சாதனையிலும் ஆசை மனதைத் திருப்பக்கூடும் என்பதை வெளிப்படுத்துகிறது. பூர்வசித்தி அவரது காதலை ஏற்று நீண்ட காலம் செல்வச் செழிப்புடன் இணைந்து வாழ்ந்து ஒன்பது மகன்களைப் பெற்றாள்; அவர்கள் ஜம்பூத்வீபத்தின் ஒன்பது வர்ஷங்களின் பெயர்பெற்ற ஆட்சியாளர்களானார்கள். மகன்களைப் பெற்ற பின் பூர்வசித்தி பிரம்மாவிடம் திரும்பினாள்; ஆக்நீத்ரரின் மீதமிருந்த பற்றுதலின் வேதப்பலனால் அவர் பித்ருலோகத்திற்கு உயர்ந்தார். அடுத்து மகன்களின் மேருவின் மகள்களுடன் திருமணங்களும், ஜம்பூத்வீபத்தின் வம்ச-புவிப்பிரிவின் விரிவும் தொடர்கிறது.
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच एवं पितरि सम्प्रवृत्ते तदनुशासने वर्तमान आग्नीध्रो जम्बूद्वीपौकस: प्रजा औरसवद्धर्मावेक्षमाण: पर्यगोपायत् ॥ १ ॥
ஸ்ரீசுகதேவ கோஸ்வாமி கூறினார்— தந்தை மகாராஜ பிரியவ்ரதன் தவத்தால் ஆன்மிகப் பாதையைத் தொடர்ந்து புறப்பட்டபின், அரசன் ஆக்நீத்ரன் அவருடைய ஆணையை முழுமையாகக் கடைப்பிடித்தான். தர்ம நெறிகளைத் திடமாகக் காத்து, ஜம்பூத்வீப வாசிகளைத் தன் சொந்தப் புதல்வர்கள் போல் பாதுகாத்தான்।
Verse 2
स च कदाचित्पितृलोककाम: सुरवरवनिताक्रीडाचलद्रोण्यां भगवन्तं विश्वसृजां पतिमाभृतपरिचर्योपकरण आत्मैकाग्र्येण तपस्व्याराधयां बभूव ॥ २ ॥
பித்ருலோகத்தில் வாசம் பெறவும், சிறந்த புதல்வன் கிடைக்கவும் விரும்பி மகாராஜ ஆக்நீத்ரன் ஒருமுறை பொருட்சிருஷ்டியை நடத்தும் தலைவரான பகவான் பிரம்மாவை ஆராதித்தான். தேவாங்கனைகள் உலாவும் மந்தரமலையின் பள்ளத்தாக்கிற்கு சென்று, மலர்கள் முதலிய பூஜைச் சாமான்களைச் சேகரித்து, ஒருமுகமாகக் கடும் தவமும் வழிபாடும் செய்தான்।
Verse 3
तदुपलभ्य भगवानादिपुरुष: सदसि गायन्तीं पूर्वचित्तिं नामाप्सरसमभियापयामास ॥ ३ ॥
அக்னீத்ரரின் விருப்பத்தை அறிந்த ஆதிபுருஷனான பகவான் பிரம்மா, தன் சபையில் பாடிய சிறந்த அப்சரையான பூர்வசித்தியைத் தேர்ந்து அரசனிடம் அனுப்பினார்।
Verse 4
सा च तदाश्रमोपवनमतिरमणीयं विविधनिबिडविटपिविटपनिकरसंश्लिष्टपुरटलतारूढस्थलविहङ्गममिथुनै: प्रोच्यमानश्रुतिभि: प्रतिबोध्यमानसलिलकुक्कुटकारण्डवकलहंसादिभिर्विचित्रमुपकूजितामलजलाशयकमलाकरमुपबभ्राम ॥ ४ ॥
பிரம்மா அனுப்பிய அந்த அப்சரா, அரசன் தவமிருந்த ஆசிரமத்தருகே உள்ள மிக அழகிய தோட்டத்தில் உலாவினாள்; அடர்ந்த பசுமை கிளைகள், பொன்னிற கொடிகள், ஜோடியாகச் சுற்றும் பறவைகளின் இனிய குரல்கள், தூய நீருள்ள குளத்தில் மலர்ந்த தாமரைகள், வாத்து, கரண்டவம், அன்னம் முதலியவற்றின் மெல்லிசை—இவையால் அந்தப் பூங்கா பேரழகுடன் விளங்கியது।
Verse 5
तस्या: सुललितगमनपदविन्यासगतिविलासायाश्चानुपदं खणखणायमानरुचिरचरणाभरणस्वनमुपाकर्ण्य नरदेवकुमार: समाधियोगेनामीलितनयननलिनमुकुलयुगलमीषद्विकचय्य व्यचष्ट ॥ ५ ॥
பூர்வசித்தி மிக நளினமாக நடக்க, அவளின் பாத அலங்காரங்கள் ஒவ்வொரு அடியிலும் இனிய சிணுங்கொலி எழுப்பின. சமாதி யோகத்தில் இంద్రியங்களை அடக்கி இருந்தாலும், நரதேவகுமாரன் அக்னீத்ரன் தன் தாமரை போன்ற கண்களைச் சிறிது திறந்து அவளை அருகிலேயே கண்டான்.
Verse 6
तामेवाविदूरे मधुकरीमिव सुमनस उपजिघ्रन्तीं दिविजमनुजमनोनयनाह्लाददुघैर्गतिविहारव्रीडाविनयावलोकसुस्वराक्षरावयवैर्मनसि नृणां कुसुमायुधस्य विदधतीं विवरं निजमुख विगलितामृतासवसहासभाषणामोदमदान्धमधुकरनिकरोपरोधेन द्रुतपदविन्यासेन वल्गुस्पन्दनस्तनकलशकबरभाररशनां देवीं तदवलोकनेन विवृतावसरस्य भगवतो मकरध्वजस्य वशमुपनीतो जडवदिति होवाच ॥ ६ ॥
அவள் அருகிலேயே, தேனீ போல மலர்களின் மணத்தை முகர்ந்து உலாவினாள். அவளின் நடை, விளையாட்டு, நாணம், பணிவு, பார்வை, இனிய ஒலியெழுத்துகள், அங்க அசைவுகள்—இவை தேவர்-மனிதர் மனமும் கண்களும் மகிழச் செய்து, மலரம்பு ஏந்தும் மன்மதனுக்கு மனிதர் உள்ளத்தில் புகும் வழியைத் திறந்தன. அவள் சிரிப்புடன் பேசிய சொற்கள் வாயிலிருந்து அமுதம் பொழிவதுபோல் இருந்தன. அவள் மூச்சின் மணத்தால் மயங்கிய தேனீக்கள் அவளின் தாமரை கண்கள் அருகே மிதந்தன; அவற்றால் இடையூறு ஏற்பட்டதால் அவள் விரைவாக நடந்தபோது, கூந்தல், இடைக்கச்சை, குடம் போன்ற மார்பகங்கள் இனிமையாக அசைந்தன. அவளைப் பார்த்த இளவரசன் மன்மதனின் ஆட்சிக்குள் வந்து மயங்கியவனாய் இவ்வாறு கூறினான்.
Verse 7
का त्वं चिकीर्षसि च किं मुनिवर्य शैले मायासि कापि भगवत्परदेवताया: । विज्ये बिभर्षि धनुषी सुहृदात्मनोऽर्थेकिं वा मृगान्मृगयसे विपिने प्रमत्तान् ॥ ७ ॥
ஓ முனிவரே! நீ யார்? இந்த மலைமேல் ஏன் வந்தாய், என்ன செய்ய விரும்புகிறாய்? பரதேவனான பகவானின் மாயாசக்திகளில் ஒன்றா நீ? நாணில்லாத இரண்டு வில்ல்களைத் தாங்கியவள்போல் தோன்றுகிறாய்—எதற்காக அவற்றை ஏந்துகிறாய்? உன் காரியத்திற்காகவா, நண்பனின் நலனுக்காகவா? அல்லது இந்த காட்டில் உன்மத்த மிருகங்களை வேட்டையாட வந்தாயா?
Verse 8
बाणाविमौ भगवत: शतपत्रपत्रौशान्तावपुङ्खरुचिरावतितिग्मदन्तौ । कस्मै युयुङ्क्षसि वने विचरन्न विद्म:क्षेमाय नो जडधियां तव विक्रमोऽस्तु ॥ ८ ॥
அக்னீத்ரன் கூறினான்—அன்புத் தோழி, உன் கடாட்சக் கண்கள் பகவானின் இரண்டு வல்லமைமிக்க அம்புகள் போன்றவை. அவற்றின் இறகுகள் நூற்றிதழ் தாமரையின் இதழ்களைப் போல; தண்டு இல்லையெனினும் மிக அழகாகவும் மிகக் கூர்மையாகவும் உள்ளன. அவை அமைதியாகத் தோன்றுகின்றன, யார்மீதும் எய்யப்படாது போல. இந்த வனத்தில் நீ அவற்றை யார்மீது எய்யச் சுற்றுகிறாய் என எனக்குத் தெரியாது; என் அறிவு மந்தம், உன்னை எதிர்க்க இயலாது. உன் வீரியம் எங்களுக்கு நன்மையாய் அமையட்டும்.
Verse 9
शिष्या इमे भगवत: परित: पठन्तिगायन्ति साम सरहस्यमजस्रमीशम् । युष्मच्छिखाविलुलिता: सुमनोऽभिवृष्टी:सर्वे भजन्त्यृषिगणा इव वेदशाखा: ॥ ९ ॥
அக்னீத்ரன் கூறினான்—ஓ பிரபுவே, உன் உடலைச் சுற்றி மிதக்கும் வண்டுகள் உன் ஆராத்யத் திருமேனியைச் சூழ்ந்த சீடர்கள் போல உள்ளன. அவை இடைவிடாது ஸாமவேத மந்திரங்களையும் உபநிஷத்துகளின் ரகசியத்தையும் பாடி ஈசனைப் போற்றுகின்றன. உன் கூந்தலிலிருந்து சிதறும் மலர்மழையை அவை ரசிக்கின்றன; மகரிஷிகள் வேதசாகைகளை நாடுவது போல, அவை அனைத்தும் உன் பக்தியில் ஈடுபட்டுள்ளன.
Verse 10
वाचं परं चरणपञ्जरतित्तिरीणांब्रह्मन्नरूपमुखरां शृणवाम तुभ्यम् । लब्धा कदम्बरुचिरङ्कविटङ्कबिम्बेयस्यामलातपरिधि: क्व च वल्कलं ते ॥ १० ॥
ஓ பிராமணரே, உன் பாத நுபுரங்களின் இனிய ஒலியே எனக்குக் கேட்கிறது; அந்த நுபுரங்களுக்குள் தித்திரி பறவைகள் கீச்சிடுவது போலச் சத்தம், ஆனால் அவற்றின் உருவம் தெரியவில்லை. கடம்ப மலர் நிறமுடைய உன் அழகிய வட்டமான இடுப்பைப் பார்த்தால், உன் இடையைச் சுற்றி எரியும் சாம்பல் வளையம் போல ஒளிரும் மேகலை தெரிகிறது. ஆனால் உன் வல்கல ஆடை எங்கே? நீ ஆடை அணிவதையே மறந்ததுபோல் உள்ளது.
Verse 11
किं सम्भृतं रुचिरयोर्द्विज शृङ्गयोस्तेमध्ये कृशो वहसि यत्र दृशि: श्रिता मे । पङ्कोऽरुण: सुरभीरात्मविषाण ईदृग्येनाश्रमं सुभग मे सुरभीकरोषि ॥ ११ ॥
ஓ த்விஜரே, உன் மெலிந்த இடுப்பின் மேல் உயர்ந்து நிற்கும் இரண்டு அழகிய மார்புகள் இரண்டு கொம்புகள் போல; அவற்றை நீ சிரமத்துடன் தாங்குகிறாய், அங்கேயே என் பார்வை தங்கிவிட்டது. அந்த இரு கொம்புகளில் என்ன நிரம்பியுள்ளது? உதய சூரியனின் செம்மை போல மணமிக்க சிவப்பு பொடி அவற்றில் பூசப்பட்டுள்ளது. ஓ பாக்கியவதியே, இந்த மணமிக்க தூளை எங்கிருந்து பெற்றாய்? அதனால் என் ஆசிரமமும் மணமடைகிறது.
Verse 12
लोकं प्रदर्शय सुहृत्तम तावकं मेयत्रत्य इत्थमुरसावयवावपूर्वौ । अस्मद्विधस्य मनउन्नयनौ बिभर्तिबह्वद्भुतं सरसराससुधादि वक्त्रे ॥ १२ ॥
ஓ மிகச் சிறந்த நண்பியே, நீ வசிக்கும் அந்த உலகத்தை எனக்குக் காட்டுவாயாக. உன் இவ்வளவு அபூர்வமான உயர்ந்த மார்பகங்கள் என் போன்ற ஒருவரின் மனத்தையும் கண்களையும் கலங்கச் செய்கின்றன—இது மிகப் பெரிய அதிசயம். அங்குள்ளவர்களின் இனிய பேச்சும் கருணைமிகு புன்னகையும் பார்த்தால், அவர்களின் வாயில் நிச்சயமாக அமுதம் இருப்பதுபோல் தோன்றுகிறது.
Verse 13
का वाऽऽत्मवृत्तिरदनाद्धविरङ्ग वातिविष्णो: कलास्यनिमिषोन्मकरौ च कर्णौ । उद्विग्नमीनयुगलं द्विजपङ्क्तिशोचि-रासन्नभृङ्गनिकरं सर इन्मुखं ते ॥ १३ ॥
அன்புச் சখியே, உடலைத் தாங்க நீ என்ன உண்கிறாய்? உன் வாயிலிருந்து வெற்றிலை மென்ற மணம் பரவுகிறது; அதனால் நீ எப்போதும் விஷ்ணுவுக்கு அர்ப்பணித்த நைவேத்தியத்தின் பிரசாதமே உண்ணுகிறாய் எனத் தெரிகிறது. நீ விஷ்ணுவின் ஒரு கலையே போல் இருக்கிறாய். உன் முகம் இனிய ஏரிபோல் அழகு; ரத்தினக் குண்டலங்கள் இரண்டு ஒளிரும் மகரங்கள் போலவும், உன் கண்கள் இரண்டு அலைபாயும் மீன்கள் போலவும். பற்களின் வெண்மையான வரிசை நீரில் அன்னப் பறவைகளின் வரிசை போல; சிதறிய கூந்தல் வண்டுகளின் கூட்டம் போல உன் முக அழகைத் தொடர்ந்து வருகிறது.
Verse 14
योऽसौ त्वया करसरोजहत: पतङ्गोदिक्षु भ्रमन् भ्रमत एजयतेऽक्षिणी मे । मुक्तं न ते स्मरसि वक्रजटावरूथंकष्टोऽनिलो हरति लम्पट एष नीवीम् ॥ १४ ॥
நீ தாமரைப் போன்ற கையால் பந்தை அடித்து திசைதிசையாகச் சுழற்றுகிறாய்; அது சுற்றிச் சுற்றி என் கண்களையும் கலக்குகிறது. உன் சுருள் கருங்கூந்தல் சிதறி விட்டது; அதைச் சீர்செய்ய நீ கவனம் செலுத்தவில்லை—சீர்செய்ய மாட்டாயா? மேலும் இந்தத் தந்திரமான காற்று, பெண்களை நாடும் லம்படன் போல, உன் கீழ்வஸ்திரத்தை இழுக்க முயல்கிறது; இதையும் நீ நினைவில் கொள்ளவில்லையா?
Verse 15
रूपं तपोधन तपश्चरतां तपोघ्नंह्येतत्तु केन तपसा भवतोपलब्धम् । चर्तुं तपोऽर्हसि मया सह मित्र मह्यंकिं वा प्रसीदति स वै भवभावनो मे ॥ १५ ॥
ஓ தவோதனே, உன் இந்த அற்புத அழகு பிறர் செய்த தவத்தையும் கலைக்கும்; எந்தத் தவத்தால் இதைப் பெற்றாய்? இந்தக் கலை எங்கே கற்றாய்? அன்பு நண்பியே, என்னுடன் தவம் செய்ய நீ தகுதியானவள்; ஒருவேளை உலகை உருவாக்கும் பிரம்மா என்மேல் பிரசன்னனாகி, உன்னை என் மனைவியாக ஆகும்படி அனுப்பியிருக்கலாம்.
Verse 16
न त्वां त्यजामि दयितं द्विजदेवदत्तंयस्मिन्मनो दृगपि नो न वियाति लग्नम् । मां चारुशृङ्ग्यर्हसि नेतुमनुव्रतं तेचित्तं यत: प्रतिसरन्तु शिवा: सचिव्य: ॥ १६ ॥
அன்பே, பிராமணர்கள் வணங்கும் பிரம்மா கருணையால் உன்னை எனக்குத் தந்தார்; ஆகவே நான் உன்னை விட்டு விடமாட்டேன். என் மனமும் பார்வையும் உன்னிடமே பதிந்ததால் விலக இயலவில்லை. அழகிய உயர்ந்த மார்புடையவளே, நான் உன் பின்தொடர்வன்; நீ விரும்பும் இடமெல்லாம் என்னை அழைத்துச் செல், உன் தோழிகளும் உடன் வரட்டும்.
Verse 17
श्रीशुक उवाच इति ललनानुनयातिविशारदो ग्राम्यवैदग्ध्यया परिभाषया तां विबुधवधूं विबुधमतिरधिसभाजयामास ॥ १७ ॥
ஸ்ரீசுகதேவர் கூறினார்—இவ்வாறு தேவர்களுக்குச் சமமான புத்தியுடைய மகாராஜா அக்நீத்ரன் பெண்களை மனம்வெல்வதற்கான இனிய சமாதானக் கலையில் தேர்ந்தவன். கிராமிய நுணுக்கம் கலந்த காமவார்த்தைகளால் அந்த தேவகன்னியை மகிழ்வித்து, அவளின் அருளைப் பெற்றான்.
Verse 18
सा च ततस्तस्य वीरयूथपतेर्बुद्धिशीलरूपवय:श्रियौदार्येण पराक्षिप्तमनास्तेन सहायुतायुतपरिवत्सरोपलक्षणं कालं जम्बूद्वीपपतिना भौमस्वर्गभोगान् बुभुजे ॥ १८ ॥
ஆக்னீத்ரரின் அறிவு, கல்வி, இளமை, அழகு, நற்பண்பு, செல்வம், பெருந்தன்மை ஆகியவற்றால் ஈர்க்கப்பட்ட அப்சரை பூர்வசித்தி, ஜம்பூத்வீபத்தின் அரசனும் வீரத் தலைவனுமான அவருடன் ஆயிரமாயிரம் ஆண்டுகள் வாழ்ந்து, பூமியிலும் விண்ணிலும் உள்ள இன்பங்களைச் செழுமையாக அனுபவித்தாள்।
Verse 19
तस्यामु ह वा आत्मजान् स राजवर आग्नीध्रो नाभिकिम्पुरुषहरिवर्षेलावृतरम्यकहिरण्मयकुरुभद्राश्वकेतुमालसंज्ञान्नव पुत्रानजनयत् ॥ १९ ॥
பூர்வசித்தியின் கர்ப்பத்தில் அரசர்களில் சிறந்த மகாராஜா ஆக்னீத்ரர் நாபி, கிம்புருஷ, ஹரிவர்ஷ, இலாவ்ருத, ரம்யக, ஹிரண்மய, குரு, பத்ராஷ்வ, கேதுமால எனும் ஒன்பது புதல்வர்களை பெற்றார்।
Verse 20
सा सूत्वाथ सुतान्नवानुवत्सरं गृह एवापहाय पूर्वचित्तिर्भूय एवाजं देवमुपतस्थे ॥ २० ॥
பூர்வசித்தி ஆண்டுதோறும் ஒருவராக அந்த ஒன்பது புதல்வர்களையும் பெற்றாள்; அவர்கள் வளர்ந்தபின் அவர்களை வீட்டில் விட்டுவிட்டு, மீண்டும் அஜதேவன் பிரம்மாவை அணுகி அவரை வழிபட்டாள்।
Verse 21
आग्नीध्रसुतास्ते मातुरनुग्रहादौत्पत्तिकेनैव संहननबलोपेता: पित्रा विभक्ता आत्मतुल्यनामानि यथाभागं जम्बूद्वीपवर्षाणि बुभुजु: ॥ २१ ॥
தாயின் பால் அருந்திய அருளால் ஆக்னீத்ரரின் அந்த ஒன்பது புதல்வர்களும் இயல்பாகவே உறுதியான, நன்கு கட்டமைந்த, வலிமைமிக்க உடல்களைப் பெற்றனர். தந்தை ஜம்பூத்வீபத்தின் பல பகுதிகளில் அவர்களுக்கு தனித்தனியாக அரசுகளைப் பகிர்ந்து அளித்தார்; அவை அவர்களது பெயர்களாலேயே புகழ்பெற்றன. இவ்வாறு அவர்கள் தந்தை அளித்த அரசுகளை ஆட்சி செய்தனர்।
Verse 22
आग्नीध्रो राजातृप्त: कामानामप्सरसमेवानुदिनमधिमन्यमानस्तस्या: सलोकतां श्रुतिभिरवारुन्ध यत्र पितरो मादयन्ते ॥ २२ ॥
பூர்வசித்தி பிரிந்தபின் அரசன் ஆக்னீத்ரரின் காம ஆசைகள் சிறிதும் தணியவில்லை; அவன் நாள்தோறும் அந்த அப்சரையையே நினைத்தான். ஆகவே வேத விதிகளின்படி உடல் நீங்கிய பின் அவன் தன் தெய்வீக மனைவியின் அதே லோகத்தை அடைந்தான். அந்த லோகம் ‘பித்ருலோகம்’ எனப்படும்; அங்கு பித்ருக்கள் பேரானந்தத்தில் மகிழ்ந்து வாழ்கின்றனர்।
Verse 23
सम्परेते पितरि नव भ्रातरो मेरुदुहितृर्मेरुदेवीं प्रतिरूपामुग्रदंष्ट्रीं लतां रम्यां श्यामां नारीं भद्रां देववीतिमितिसंज्ञा नवोदवहन् ॥ २३ ॥
தந்தை மறைந்த பின் அந்த ஒன்பது சகோதரர்கள் மேருவின் ஒன்பது புதல்வியர்—மேருதேவி, பிரதிரூபா, உக்ரதம்ஷ்ட்ரீ, லதா, ரம்யா, ஷ்யாமா, நாரீ, பத்ரா, தேவவீதி—இவர்களை மணந்தனர்।
Frequently Asked Questions
In Vedic administration, Brahmā is the empowered secondary creator and a recognized authority for matters connected to progeny and material arrangement. Āgnīdhra’s stated aim—obtaining a “perfect son” and Pitṛloka eligibility—aligns with regulated, fruitive aspiration (kāmya) within varṇāśrama norms. The Bhāgavata’s theological subtext, however, highlights that such boons still operate under the Supreme’s overarching order (Poṣa) and that the resultant entanglement or elevation depends on one’s attachment and consciousness, not merely the ritual’s correctness.
Pūrvacitti is an apsarā—an accomplished celestial woman associated with refined arts and attraction—sent here by Brahmā. In Purāṇic and Itihāsa literature, apsarās often function as catalysts that reveal a practitioner’s remaining saṁskāras (latent impressions) and attachments. They can also serve providential roles in dynastic continuity by enabling progeny, thereby advancing Vaṁśa/Vaṁśānucarita and the distribution of realms, as seen in the birth of Āgnīdhra’s nine sons.
The chapter presents a causal chain: prolonged enjoyment with Pūrvacitti, her departure, and Āgnīdhra’s continued fixation on her form and presence. In Bhāgavata logic, sustained attachment (āsakti) shapes one’s posthumous trajectory. Since Pūrvacitti is celestial and connected to Brahmā’s domain, Āgnīdhra—following Vedic injunctions and dying with that attachment—attains the same plane associated with forefathers, Pitṛloka, described as a realm of delight for the pitās.
Āgnīdhra’s nine sons are Nābhi, Kiṁpuruṣa, Harivarṣa, Ilāvṛta, Ramyaka, Hiraṇmaya, Kuru, Bhadrāśva, and Ketumāla. They are pivotal because each receives and governs a distinct region of Jambūdvīpa, and those regions become known by their names. This establishes the canto’s broader project: mapping sacred geography through lineage and righteous administration, linking cosmographic divisions with historical rulership.