Adhyaya 11
Bondage and Liberation Under Māyā; Two Birds Analogy; Marks of the Saintly Devotee
உத்தவகீதையின் தொடர்ச்சியான உபதேசத்தில் ஸ்ரீகிருஷ்ணர் கூறுவது: பந்தமும் மோட்சமும் ஆண்டவனின் மாயைக்குட்பட்ட பிரகிருதியின் குணங்களால் தோன்றும்; ஆத்மா இயல்பில் எப்போதும் அசங்கமாகவே உள்ளது. கனவு, ஆகாயம்-சூரியன்-காற்று போன்ற உவமைகளால் உலகத் துயரத்தின் பொய்மை மற்றும் ஆத்மஞானியின் சாட்சி-நிலையை விளக்குகிறார். ஞானி, இந்திரியங்கள் விஷயங்களில் செயல்படுவதைப் பார்க்கிறான்; அறியாதவன் கர்த்தா-அஹங்காரத்தால் கர்மபந்தத்தில் சிக்குகிறான். ஒரே மரத்தில் இரண்டு பறவைகள்—பழம் அனுபவிக்கும் ஜீவன், அனுபவிக்காத சாட்சி-ஞானி பரமாத்மா—என்ற புகழ்பெற்ற உவமை வேறுபாட்டை காட்டுகிறது. பின்னர் ஞான-வைராக்யத்தைத் தாண்டி பக்திக்குத் திரும்பி, பகவான் லீலையற்ற பாண்டித்யம் வறண்டது; செயலும் மனமும் ஸ்ரீஹரிக்குச் சமர்ப்பித்தால் வாழ்வு தூய்மையடையும் என்கிறார். உண்மைப் பக்தனின் இலக்கணங்களை உத்தவர் கேட்டபோது, கிருஷ்ணர் சாதுபக்தரின் பண்புகளை வரையறுத்து, நிர்மல அன்புப் பக்தியின் அடுத்த போதனைகளுக்குத் தயாராக்குகிறார்.
Shlokas
Verse 1
श्रीभगवानुवाच बद्धो मुक्त इति व्याख्या गुणतो मे न वस्तुत: । गुणस्य मायामूलत्वान्न मे मोक्षो न बन्धनम् ॥ १ ॥
ஸ்ரீபகவான் கூறினார்—ஓ உத்தவா! என் கட்டுப்பாட்டிலுள்ள இயற்கையின் குணங்களின் தாக்கத்தால் ஜீவன் சிலவேளை ‘பந்தப்பட்டவன்’ என்றும் சிலவேளை ‘முக்தன்’ என்றும் அழைக்கப்படுகிறான்; ஆனால் உண்மையில் அப்படியல்ல. குணங்கள் மாயைமூலமானவை; நான் அந்த மாயையின் பரமேஸ்வரன்; ஆகவே எனக்கு பந்தமும் இல்லை, மோக்ஷமும் இல்லை.
Verse 2
शोकमोहौ सुखं दु:खं देहापत्तिश्च मायया । स्वप्नो यथात्मन: ख्याति: संसृतिर्न तु वास्तवी ॥ २ ॥
சோகம், மயக்கம், இன்பம், துன்பம், மேலும் மாயையின் தாக்கத்தால் உடலை ஏற்றுக்கொள்வது—இவை அனைத்தும் என் மாயாசக்தியின் படைப்புகள். கனவு எவ்வாறு மனத்தின் உருவாக்கமாய் உண்மையான சாரமில்லாததோ, அதுபோலவே சம்சாரமும் தத்துவத்தில் உண்மையல்ல.
Verse 3
विद्याविद्ये मम तनू विद्ध्युद्धव शरीरिणाम् । मोक्षबन्धकरी आद्ये मायया मे विनिर्मिते ॥ ३ ॥
ஓ உத்தவா! அறிவும் அறியாமையும்—இரண்டும் என் தனுக்கள், என் சக்தியின் விரிவுகள் என்று அறிக. அவை என் மாயையால் உருவாக்கப்பட்டவை, ஆதியற்றவை; உடலுடையோருக்கு முறையே மோக்ஷத்தையும் பந்தத்தையும் அளிக்கின்றன.
Verse 4
एकस्यैव ममांशस्य जीवस्यैव महामते । बन्धोऽस्याविद्ययानादिर्विद्यया च तथेतर: ॥ ४ ॥
ஓ மிகுந்த அறிவுடைய உத்தவா! ஜீவன் என் அங்கமே; ஆனால் அறியாமையால் அவனுக்கு ஆதியற்ற பந்தம் உண்டு, அதனால் சம்சாரத் துன்பம் அனுபவிக்கிறான். ஆனால் அறிவினால் அதற்கு எதிரானது—முக்தி—அடையலாம்.
Verse 5
अथ बद्धस्य मुक्तस्य वैलक्षण्यं वदामि ते । विरुद्धधर्मिणोस्तात स्थितयोरेकधर्मिणि ॥ ५ ॥
இப்போது, அன்பு உத்தவா, கட்டுண்ட ஜீவன் மற்றும் நித்தியமுக்தனான பரமபுருஷனின் வேறுபாட்டு லட்சணங்களை உனக்குச் சொல்கிறேன். ஒரே உடலில் இன்பம்-துன்பம் போன்ற எதிர்மறை தன்மைகள் தோன்றுவது, அதில் நித்தியமுக்த பகவான் மற்றும் கட்டுண்ட ஜீவன் இருவரும் இருப்பதாலே.
Verse 6
सुपर्णावेतौ सदृशौ सखायौ यदृच्छयैतौ कृतनीडौ च वृक्षे । एकस्तयो: खादति पिप्पलान्न- मन्यो निरन्नोऽपि बलेन भूयान् ॥ ६ ॥
தற்செயலாக ஒரே மரத்தில் ஒரே இயல்புடைய இரு நண்புப் பறவைகள் கூடு கட்டின. அவற்றில் ஒன்று மரத்தின் கனிகளை உண்ணுகிறது; மற்றொன்று கனிகளை உண்ணாதபோதும் தன் சக்தியால் உயர்ந்த நிலையில் இருக்கிறது.
Verse 7
आत्मानमन्यं च स वेद विद्वा- नपिप्पलादो न तु पिप्पलाद: । योऽविद्यया युक् स तु नित्यबद्धो विद्यामयो य: स तु नित्यमुक्त: ॥ ७ ॥
கனிகளை உண்ணாத பறவை அனைத்தையும் அறியும் பரமபுருஷன்; அவர் தன் நிலையும் கனியுண்ணும் கட்டுண்ட ஜீவனின் நிலையும் முற்றிலும் அறிவார். ஆனால் கனியுண்ணும் ஜீவன் தன்னையோ ஆண்டவனையோ அறியாது; அவித்யையால் மூடப்பட்டதால் நித்தியக் கட்டுண்டவன் எனப்படும்; ஞானமயமான பகவான் நித்தியமுக்தன்.
Verse 8
देहस्थोऽपि न देहस्थो विद्वान् स्वप्नाद् यथोत्थित: । अदेहस्थोऽपि देहस्थ: कुमति: स्वप्नदृग् यथा ॥ ८ ॥
ஆத்மஞானத்தில் விளங்கும் ஞானி உடலில் வாழ்ந்தாலும் தன்னை உடலிலுள்ளவன் எனக் கருதான்; கனவிலிருந்து விழித்தவன் கனவு-உடலுடன் அடையாளம் விடுவது போல. ஆனால் மூடன் உடலுக்கு அப்பாற்பட்டவனாக இருந்தும் தன்னை உடலிலேயே இருப்பவன் என நினைக்கிறான்; கனவு காண்பவன் கற்பனை உடலில் தன்னைப் பார்ப்பது போல.
Verse 9
इन्द्रियैरिन्द्रियार्थेषु गुणैरपि गुणेषु च । गृह्यमाणेष्वहं कुर्यान्न विद्वान् यस्त्वविक्रिय: ॥ ९ ॥
பொருள் ஆசையின் மாசிலிருந்து விடுபட்டு, விகாரமற்ற ஞானி உடல் செயல்களின் கர்த்தா தானென்று எண்ணான். அவன் அறிகிறான்: இயற்கை குணங்களால் பிறந்த இந்திரியங்களே, அதே குணங்களால் பிறந்த விஷயங்களைத் தொடுகின்றன என்று.
Verse 10
दैवाधीने शरीरेऽस्मिन् गुणभाव्येन कर्मणा । वर्तमानोऽबुधस्तत्र कर्तास्मीति निबध्यते ॥ १० ॥
முன்கர்மப் பயனால் உருவான, தெய்வாதீனமான இவ்வுடலில் இருப்பவன் அறிவிலி; அகங்கார மயக்கத்தில் “நானே கர்த்தா” என எண்ணி, உண்மையில் இயற்கை குணங்கள் நடத்தும் கர்மங்களால் கட்டுப்படுகிறான்.
Verse 11
एवं विरक्त: शयन आसनाटनमज्जने । दर्शनस्पर्शनघ्राणभोजनश्रवणादिषु । न तथा बध्यते विद्वान् तत्र तत्रादयन् गुणान् ॥ ११ ॥
இவ்வாறு வைராக்யத்தில் நிலைத்த ஞானி படுத்தல், அமர்தல், நடப்பது, நீராடல், பார்தல், தொடுதல், மணத்தல், உண்ணுதல், கேட்தல் முதலியவற்றில் உடலை ஈடுபடுத்தினாலும் கட்டுப்படான்; சாட்சிபாவத்தில் புலன்களைப் பொருள்களோடு இயங்க விடுகிறான்.
Verse 12
प्रकृतिस्थोऽप्यसंसक्तो यथा खं सवितानिल: । वैशारद्येक्षयासङ्गशितया छिन्नसंशय: ॥ १२ ॥ प्रतिबुद्ध इव स्वप्नान्नानात्वाद् विनिवर्तते ॥ १३ ॥
ஆகாயம் அனைத்திற்கும் ஆதாரமாயிருந்தும் எதனுடனும் கலவாது; எண்ணற்ற நீர்த்தொட்டிகளில் பிரதிபலிக்கும் சூரியன் நீருடன் பற்றில்லாதவன்; எங்கும் வீசும் காற்று பல மணங்களால் பாதிக்கப்படாது. அதுபோல ஆத்மசாக்ஷாத்காரி உடலும் உலகமும் பற்றிப் பிணையாது. வைராக்யத்தால் கூர்மையான பார்வையுடன் ஆத்மஞானத்தால் சந்தேகங்களை வெட்டி, கனவிலிருந்து விழித்தவன் போல பல்வகைத் தோற்றங்களின் விரிவிலிருந்து சித்தத்தைத் திரும்பப் பெறுகிறான்.
Verse 13
प्रकृतिस्थोऽप्यसंसक्तो यथा खं सवितानिल: । वैशारद्येक्षयासङ्गशितया छिन्नसंशय: ॥ १२ ॥ प्रतिबुद्ध इव स्वप्नान्नानात्वाद् विनिवर्तते ॥ १३ ॥
ஆத்மசாக்ஷாத்காரி கனவிலிருந்து விழித்தவன் போல பல்வகைத் தோற்றங்களின் மயக்கத்திலிருந்து விலகுகிறான்; வைராக்யத்தால் கூர்மையான பார்வை பெற்று, ஆத்மஞானம் என்னும் வாளால் சந்தேகங்களை வெட்டி, சித்தத்தை வெளிப்புற விரிவிலிருந்து திரும்பப் பெறுகிறான்.
Verse 14
यस्य स्युर्वीतसङ्कल्पा: प्राणेन्द्रियमनोधियाम् । वृत्तय: स विनिर्मुक्तो देहस्थोऽपि हि तद्गुणै: ॥ १४ ॥
யாருடைய பிராணன், புலன்கள், மனம், புத்தி ஆகியவற்றின் செயல்கள் ஆசை-சங்கல்பமின்றி நடைபெறுகின்றனவோ, அவன் முழுமையாக விடுதலையானவன்; உடலில் இருந்தாலும் அதன் குணங்களால் கட்டுப்படான்.
Verse 15
यस्यात्मा हिंस्यते हिंस्रैर्येन किञ्चिद् यदृच्छया । अर्च्यते वा क्वचित्तत्र न व्यतिक्रियते बुध: ॥ १५ ॥
சில நேரம் காரணமின்றி கொடிய மனிதர்கள் அல்லது வன்முறை விலங்குகள் உடலைத் தாக்கும்; வேறு இடத்தில் திடீரென மரியாதை அல்லது வழிபாடு கிடைக்கும். தாக்குதலால் கோபமடையாமலும், வழிபாட்டால் மகிழ்ந்து மயங்காமலும் இருப்பவனே அறிவாளி.
Verse 16
न स्तुवीत न निन्देत कुर्वत: साध्वसाधु वा । वदतो गुणदोषाभ्यां वर्जित: समदृङ्मुनि: ॥ १६ ॥
சமநோக்குடைய முனிவன், பிறர் நல்லதோ கெட்டதோ செய்கிறதையும், சரியாகவோ தவறாகவோ பேசுகிறதையும் கண்டாலும், யாரையும் புகழவும் மாட்டான்; யாரையும் பழிக்கவும் மாட்டான். குண-தோஷ இருமையால் அவன் பாதிக்கப்படான்.
Verse 17
न कुर्यान्न वदेत् किञ्चिन्न ध्यायेत् साध्वसाधु वा । आत्मारामोऽनया वृत्त्या विचरेज्जडवन्मुनि: ॥ १७ ॥
உடலைப் பேணுவதற்காகவும் விடுதலை பெற்ற முனிவன், உலகியலான ‘நல்லது-கெட்டது’ என்ற அளவுகோலால் செயல் செய்யவும், பேசவும், சிந்திக்கவும் கூடாது. ஆத்மானந்தத்தில் இன்புற்ந்து, எல்லாச் சூழலிலும் பற்றற்றவனாய், வெளிப்பார்வைக்கு மந்தனெனத் தோன்றும்படி அவன் அலைந்து திரிய வேண்டும்.
Verse 18
शब्दब्रह्मणि निष्णातो न निष्णायात् परे यदि । श्रमस्तस्य श्रमफलो ह्यधेनुमिव रक्षत: ॥ १८ ॥
வேத இலக்கியமான ‘சப்தபிரம்மம்’ இல் தேர்ச்சி பெற்றாலும், பரமபுருஷனாகிய பகவான்மேல் மனத்தை நிலைநிறுத்த முயலாவிட்டால், அவன் உழைப்பின் பலன் உழைப்பே. அது பால் தராத பசுவை மிகக் கஷ்டப்பட்டு காப்பதுபோல் ஆகும்.
Verse 19
गां दुग्धदोहामसतीं च भार्यां देहं पराधीनमसत्प्रजां च । वित्तं त्वतीर्थीकृतमङ्ग वाचं हीनां मया रक्षति दु:खदु:खी ॥ १९ ॥
என் அன்பு உத்தவா! பால் தராத பசு, கற்பில்லாத மனைவி, பிறர்மீது சார்ந்த உடல், பயனற்ற பிள்ளைகள், அல்லது நல்வழியில் பயன்படுத்தப்படாத செல்வம்—இவற்றை காக்கிறவன் நிச்சயமாக மிகத் துயருற்றவன். அதுபோல என் மகிமையற்ற வேதஞானத்தைப் படிப்பவனும் மிகத் துயருற்றவனே.
Verse 20
यस्यां न मे पावनमङ्ग कर्म स्थित्युद्भवप्राणनिरोधमस्य । लीलावतारेप्सितजन्म वा स्याद् वन्ध्यां गिरं तां बिभृयान्न धीर: ॥ २० ॥
உத்தவா! என் புனித லீலைக் கர்மங்களை—உலகின் ஸ்ருஷ்டி, ஸ்திதி, பிரளயத்தை வெளிப்படுத்துவனையும், என் மிகப் பிரியமான அவதாரங்கள் ஸ்ரீகிருஷ்ண-பலராமரைச் சொல்லுவனையும்—விளக்காத இலக்கியம் வறண்டது; அறிவாளர் அதை ஏற்கார்।
Verse 21
एवं जिज्ञासयापोह्य नानात्वभ्रममात्मनि । उपारमेत विरजं मनो मय्यर्प्य सर्वगे ॥ २१ ॥
இவ்வாறு விசாரணைஞானத்தால் ஆத்மாவின்மேல் ஏற்றப்பட்ட பல்வகைத் தவறான எண்ணத்தை நீக்கி, ரஜஸில்லாத அமைதியான மனத்துடன் நிலைபெறு; நான் எல்லாவற்றிலும் நிறைந்தவன், ஆகவே மனத்தை என்னில் அர்ப்பணித்து நிலைநிறுத்து।
Verse 22
यद्यनीशो धारयितुं मनो ब्रह्मणि निश्चलम् । मयि सर्वाणि कर्माणि निरपेक्ष: समाचर ॥ २२ ॥
உத்தவா! மனத்தை எல்லா பொருட்குலைச்சலிலிருந்தும் விடுவித்து பிரம்மத்தில் அசையாமல் நிலைநிறுத்த இயலாவிட்டால், பலன் எதிர்பாராமல் உன் எல்லாக் கர்மங்களையும் எனக்கு அர்ப்பணமாகச் செய்।
Verse 23
श्रद्धालुर्मत्कथा: शृण्वन् सुभद्रा लोकपावनी: । गायन्ननुस्मरन् कर्म जन्म चाभिनयन् मुहु: ॥ २३ ॥ मदर्थे धर्मकामार्थानाचरन् मदपाश्रय: । लभते निश्चलां भक्तिं मय्युद्धव सनातने ॥ २४ ॥
உத்தவா! என் லீலைகளும் குணங்களும் பற்றிய கதைகள் அனைத்தும் மங்களகரமானவை; உலகைத் தூய்மைப்படுத்துவன. நம்பிக்கையுள்ளவன் அவற்றை இடையறாது கேட்டு, பாடி, நினைத்து, என் அவதாரத் தோற்றம் முதலான லீலைகளை நாடகமாக மீண்டும் மீண்டும் நிகழ்த்தி அனுபவித்து, என்னையே சரணடைந்து, தர்மம்-காமம்-அர்த்தம் சார்ந்த செயல்களையும் என் திருப்திக்காகச் செய்தால்—அவன் நித்திய பரமபுருஷனான என்னில் அசையாத பக்தியை அடைவான்।
Verse 24
श्रद्धालुर्मत्कथा: शृण्वन् सुभद्रा लोकपावनी: । गायन्ननुस्मरन् कर्म जन्म चाभिनयन् मुहु: ॥ २३ ॥ मदर्थे धर्मकामार्थानाचरन् मदपाश्रय: । लभते निश्चलां भक्तिं मय्युद्धव सनातने ॥ २४ ॥
உத்தவா! என் லீலைகளும் குணங்களும் பற்றிய கதைகள் அனைத்தும் மங்களகரமானவை; உலகைத் தூய்மைப்படுத்துவன. நம்பிக்கையுள்ளவன் அவற்றை இடையறாது கேட்டு, பாடி, நினைத்து, என் அவதாரத் தோற்றம் முதலான லீலைகளை நாடகமாக மீண்டும் மீண்டும் நிகழ்த்தி அனுபவித்து, என்னையே சரணடைந்து, தர்மம்-காமம்-அர்த்தம் சார்ந்த செயல்களையும் என் திருப்திக்காகச் செய்தால்—அவன் நித்திய பரமபுருஷனான என்னில் அசையாத பக்தியை அடைவான்।
Verse 25
सत्सङ्गलब्धया भक्त्या मयि मां स उपासिता । स वै मे दर्शितं सद्भिरञ्जसा विन्दते पदम् ॥ २५ ॥
என் பக்தர்களின் சத்சங்கத்தால் தூய பக்தியைப் பெற்று எப்போதும் என்னை வழிபடுகிறவன், சத்பக்தர்கள் வெளிப்படுத்திய என் திருத்தாமத்தை மிக எளிதில் அடைகிறான்।
Verse 26
श्रीउद्धव उवाच साधुस्तवोत्तमश्लोक मत: कीदृग्विध: प्रभो । भक्तिस्त्वय्युपयुज्येत कीदृशी सद्भिरादृता ॥ २६ ॥ एतन्मे पुरुषाध्यक्ष लोकाध्यक्ष जगत्प्रभो । प्रणतायानुरक्ताय प्रपन्नाय च कथ्यताम् ॥ २७ ॥
ஸ்ரீ உத்தவர் கூறினார்: ஓ உத்தமச்லோகப் பிரபுவே! நீங்கள் எத்தகையவரை சாதுவான பக்தன் எனக் கருதுகிறீர்? மேலும் சத்பக்தர்கள் மதித்து, உமக்கு அர்ப்பணிக்கத் தகுந்த பக்திசேவை எத்தகையது?
Verse 27
श्रीउद्धव उवाच साधुस्तवोत्तमश्लोक मत: कीदृग्विध: प्रभो । भक्तिस्त्वय्युपयुज्येत कीदृशी सद्भिरादृता ॥ २६ ॥ एतन्मे पुरुषाध्यक्ष लोकाध्यक्ष जगत्प्रभो । प्रणतायानुरक्ताय प्रपन्नाय च कथ्यताम् ॥ २७ ॥
ஓ புருஷாத்யக்ஷா, லோகாத்யக்ஷா, ஜகத்ப்ரபுவே! நான் உம் திருவடிகளில் பணிந்து, உம்மேல் அன்புற்று, முழுமையாகச் சரணடைந்தவன்; தயை செய்து இதை எனக்கு விளக்குங்கள்।
Verse 28
त्वं ब्रह्म परमं व्योम पुरुष: प्रकृते: पर: । अवतीर्णोऽसि भगवन् स्वेच्छोपात्तपृथग्वपु: ॥ २८ ॥
ஓ பகவானே! நீர் பரப்ரஹ்மம்; ஆகாயம்போல் எவ்விதப் பற்றுமின்றி, பிரகிருதியைத் தாண்டிய புருஷன். ஆயினும் பக்தர்களின் அன்பால் கட்டுப்பட்டு, அவர்களின் விருப்பத்திற்கேற்ப பல வடிவங்களை ஏற்று அவதரிக்கிறீர்।
Verse 29
श्रीभगवानुवाच कृपालुरकृतद्रोहस्तितिक्षु: सर्वदेहिनाम् । सत्यसारोऽनवद्यात्मा सम: सर्वोपकारक: ॥ २९ ॥ कामैरहतधीर्दान्तो मृदु: शुचिरकिञ्चन: । अनीहो मितभुक् शान्त: स्थिरो मच्छरणो मुनि: ॥ ३० ॥ अप्रमत्तो गभीरात्मा धृतिमाञ्जितषड्गुण: । अमानी मानद: कल्यो मैत्र: कारुणिक: कवि: ॥ ३१ ॥ आज्ञायैवं गुणान् दोषान् मयादिष्टानपि स्वकान् । धर्मान् सन्त्यज्य य: सर्वान् मां भजेत स तु सत्तम: ॥ ३२ ॥
ஸ்ரீபகவான் கூறினார்: ஓ உத்தவா! சாதுவன் கருணையுள்ளவன்; எவருக்கும் தீங்கு செய்யான்; எல்லா உயிர்களிடமும் பொறுமையுடையவன். சத்தியமே அவன் சாரம்; குற்றமற்ற உள்ளம்; இன்ப-துன்பங்களில் சமநிலை; அனைவரின் நலனுக்கே உழைப்பவன். ஆசைகள் அவன் புத்தியை மயக்காது; அவன் இంద్రியங்களை அடக்கியவன்; மென்மையானவன்; தூயவன்; பற்றற்றவன். உலகியலான வீண் முயற்சிகளில் ஈடுபடான்; அளவோடு உண்பவன்; அமைதியானவன்; நிலையானவன்; என்னையே சரணமாகக் கொண்ட முனிவன். அவன் கவனமுடன் இருப்பவன்; ஆழ்ந்த மனம் கொண்டவன்; திடமுள்ளவன்; பசி, தாகம், சோகம், மாயை, முதுமை, மரணம் எனும் ஆறு விகாரங்களை வென்றவன். புகழ் வேண்டான்; பிறருக்கு மரியாதை அளிப்பான்; நன்மை செய்பவன்; நட்புடையவன்; இரக்கமுள்ளவன்; கவிஞன் போன்ற உள்ளம் கொண்டவன். நான் கூறிய இவ்வகை குண-தோஷங்களை அறிந்து, என் தாமரைத் திருவடிகளில் முழுச் சரணடைந்து, இறுதியில் சாதாரண வேதக் கடமைகளைத் துறந்து என்னையே வழிபடுகிறவன்—அவனே சிறந்தவன்।
Verse 30
श्रीभगवानुवाच कृपालुरकृतद्रोहस्तितिक्षु: सर्वदेहिनाम् । सत्यसारोऽनवद्यात्मा सम: सर्वोपकारक: ॥ २९ ॥ कामैरहतधीर्दान्तो मृदु: शुचिरकिञ्चन: । अनीहो मितभुक् शान्त: स्थिरो मच्छरणो मुनि: ॥ ३० ॥ अप्रमत्तो गभीरात्मा धृतिमाञ्जितषड्गुण: । अमानी मानद: कल्यो मैत्र: कारुणिक: कवि: ॥ ३१ ॥ आज्ञायैवं गुणान् दोषान् मयादिष्टानपि स्वकान् । धर्मान् सन्त्यज्य य: सर्वान् मां भजेत स तु सत्तम: ॥ ३२ ॥
ஸ்ரீபகவான் கூறினார்—ஓ உத்தவா, சாதுவன் கருணையுடையவன்; எவருக்கும் துரோகம் செய்யான்; எல்லா ஜீவர்களிடமும் பொறுமையுடையவன். அவன் சத்தியத்தில் நிலைபெற்றவன், குற்றமற்ற மனம் உடையவன், இன்ப-துன்பத்தில் சமன், அனைவரின் நலனுக்காக உழைப்பவன்; ஆசைகளால் மயங்காத புத்தி, இந்திரியக் கட்டுப்பாடு, மிருதுவான நடத்தை, தூய்மை, பற்றின்மை, மித உணவு, அமைதி, நிலைத்தன்மை, என்னையே சரணமாகக் கொள்ளும் முனிவன்.
Verse 31
श्रीभगवानुवाच कृपालुरकृतद्रोहस्तितिक्षु: सर्वदेहिनाम् । सत्यसारोऽनवद्यात्मा सम: सर्वोपकारक: ॥ २९ ॥ कामैरहतधीर्दान्तो मृदु: शुचिरकिञ्चन: । अनीहो मितभुक् शान्त: स्थिरो मच्छरणो मुनि: ॥ ३० ॥ अप्रमत्तो गभीरात्मा धृतिमाञ्जितषड्गुण: । अमानी मानद: कल्यो मैत्र: कारुणिक: कवि: ॥ ३१ ॥ आज्ञायैवं गुणान् दोषान् मयादिष्टानपि स्वकान् । धर्मान् सन्त्यज्य य: सर्वान् मां भजेत स तु सत्तम: ॥ ३२ ॥
அவன் எப்போதும் விழிப்புடன், ஆழ்ந்த உள்ளத்துடன், திடமுடையவன்; பசி, தாகம், சோகம், மயக்கம், முதுமை, மரணம்—இவ்வாறு ஆறு விகாரங்களை வென்றவன். புகழ்/மரியாதை வேண்டாதவன்; பிறருக்கு மரியாதை அளிப்பவன்; நன்மை செய்பவன், நட்புடையவன், கருணைமிகு ஞானி (கவி).
Verse 32
श्रीभगवानुवाच कृपालुरकृतद्रोहस्तितिक्षु: सर्वदेहिनाम् । सत्यसारोऽनवद्यात्मा सम: सर्वोपकारक: ॥ २९ ॥ कामैरहतधीर्दान्तो मृदु: शुचिरकिञ्चन: । अनीहो मितभुक् शान्त: स्थिरो मच्छरणो मुनि: ॥ ३० ॥ अप्रमत्तो गभीरात्मा धृतिमाञ्जितषड्गुण: । अमानी मानद: कल्यो मैत्र: कारुणिक: कवि: ॥ ३१ ॥ आज्ञायैवं गुणान् दोषान् मयादिष्टानपि स्वकान् । धर्मान् सन्त्यज्य य: सर्वान् मां भजेत स तु सत्तम: ॥ ३२ ॥
நான் கூறிய குண-தோஷங்களையும், தமக்கென விதிக்கப்பட்ட சாதாரண தர்மங்களையும் அறிந்திருந்தும், என் தாமரைத் திருவடிகளில் முழுச் சரணடைந்து அவை அனைத்தையும் விட்டு என்னையே ஒருமுகமாக வழிபடுகிறவன் தான் மிகச் சிறந்தவன்.
Verse 33
ज्ञात्वाज्ञात्वाथ ये वै मां यावान् यश्चास्मि यादृश: । भजन्त्यनन्यभावेन ते मे भक्ततमा मता: ॥ ३३ ॥
நான் யார், எவ்வாறு இருப்பவன் என்பதை அறிந்தோ அறியாமலோ, ஒருமுக அன்புடன் என்னை வழிபடுகிறவர்களே என் மிகச் சிறந்த பக்தர்கள் என நான் கருதுகிறேன்.
Frequently Asked Questions
The two birds symbolize the jīva and Paramātmā residing within the same ‘tree’ of the body. The fruit-eating bird represents the conditioned soul who experiences karma-phala (happiness and distress) and forgets his identity. The non-eating bird represents the Supreme Lord as the omniscient witness and controller, never entangled. The teaching is that bondage is due to ignorance and misidentification, while the Lord remains eternally liberated and can be known when the jīva turns from enjoyment to realization and devotion.
Kṛṣṇa explains that ‘bondage’ and ‘liberation’ are designations produced by māyā operating through the modes of nature. Like dream experiences, material happiness, distress, and bodily identification appear real to the conditioned mind but lack ultimate substance. The ātmā is intrinsically transcendental; liberation is the removal of ignorance and false doership, wherein one remains a witness and offers action to the Lord.
The chapter states that learning becomes barren when it does not culminate in fixing the mind on Bhagavān and hearing His glories (Hari-kathā). Such study is compared to maintaining a cow that gives no milk: the labor remains, but the essential fruit—purification, devotion, and realization—does not arise. The Bhāgavata’s criterion is transformation of consciousness toward the Lord, not mere textual mastery.
A true devotee is described through sādhu-lakṣaṇa: mercy and nonviolence, tolerance, truthfulness, freedom from envy, equanimity in happiness and distress, control of senses and eating, absence of possessiveness and prestige-seeking, honoring others, steadiness amid reversals, and compassionate work for others’ welfare. Most decisively, such a person takes exclusive shelter of the Lord’s lotus feet and worships Him alone, with unalloyed love, even if he may not articulate metaphysics perfectly.