Previous Verse
Next Verse

Agni Purana — Raja-dharma, Shloka 14

Chapter 242 — पुरुषलक्षणं

Purusha-Lakshana): Marks of a Man (Physiognomy

अङ्गुल्यो हृदयं पृष्ठं कटिः शस्तं चतुःसमं षण्णवत्यङ्गुलोत्सेधश् चतुष्किष्कुप्रमाणतः

aṅgulyo hṛdayaṃ pṛṣṭhaṃ kaṭiḥ śastaṃ catuḥsamaṃ ṣaṇṇavatyaṅgulotsedhaś catuṣkiṣkupramāṇataḥ

விரல்கள், இதயப் பகுதி, முதுகு, இடுப்பு ஆகியவற்றின் அளவுகள் நான்கு-சமமாக (சமவிகிதமாக) கூறப்பட்டுள்ளன. மொத்த உயரம் தொண்ணூற்று ஆறு அங்குலம்; அது நான்கு கிஷ்கு அளவின்படி கணக்கிடப்படுகிறது।

aṅgulyaḥfingers
aṅgulyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootaṅguli (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
hṛdayamheart
hṛdayam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roothṛdaya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
pṛṣṭhamback
pṛṣṭham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpṛṣṭha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
kaṭiḥwaist/hip
kaṭiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkaṭi (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
śastamcommended/excellent
śastam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśasta (कृदन्त; √śās, क्त)
Formभूतकृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
catuḥ-samamequal in four (measures)/fourfold-proportioned
catuḥ-samam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootcatur (प्रातिपदिक) + sama (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (‘चतुर्भिः समम्’), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
ṣaṇṇavati-aṅgula-utsedhaḥheight of ninety-six aṅgulas
ṣaṇṇavati-aṅgula-utsedhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootṣaṇṇavati (संख्या-प्रातिपदिक) + aṅgula (प्रातिपदिक) + utsedha (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (‘षट्-नवतिः अङ्गुलाः यस्य/परिमाणम्’), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
catuṣ-kiṣku-pramāṇataḥaccording to the measure of four kiṣkus
catuṣ-kiṣku-pramāṇataḥ:
Hetu/Pramāṇa (हेतु/प्रमाण)
TypeIndeclinable
Rootcatuṣ (प्रातिपदिक) + kiṣku (प्रातिपदिक) + pramāṇa (प्रातिपदिक) + tas (अव्यय-प्रत्यय)
Formतत्पुरुष-समास + तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb): ‘चतुष्किष्कुप्रमाणात्/प्रमाणेन’

Lord Agni (teaching the sage Vasiṣṭha in the Agni Purāṇa’s instructional dialogue)

Vidya Category: {"primary_vidya":"Shilpa","secondary_vidya":"Vastu","practical_application":"Iconometric measurement for constructing proportionate images: equalized fourfold proportions for key body regions and total height standardization (96 angulas / 4 kiskus).","sutra_style":true}

Encyclopedic Reference: {"reference_type":"Formula","entry_title":"Pratima-pramana: 96 aṅgulas total height and fourfold-equal proportions","lookup_keywords":["pramana","angula","kisku","pratima-mana","iconometry"],"quick_summary":"Sets a canonical scale: total icon height is 96 aṅgulas (4 kiṣkus) with specified regions (fingers/heart-back-waist) maintained in fourfold-equal proportionality for visual harmony and ritual correctness."}

Concept: Pramana (measure) is a bridge between idea and embodiment; correct proportion is treated as dharmic order expressed in form.

Application: Use as a baseline module when scaling icons; maintain consistent unit conversion (aṅgula↔kiṣku) across workshop teams to avoid distortion.

Khanda Section: Vāstu-Śilpa / Pratimā-Lakṣaṇa (Iconometry and measurements)

Primary Rasa: adbhuta

Visual Art Cues: {"scene_description":"A measurement board and a standing icon outline marked in aṅgulas; a master craftsman demonstrates that total height equals 96 aṅgulas (4 kiṣkus) and shows equal proportional divisions for chest/back/waist and finger measures.","kerala_mural_prompt":"Kerala mural, artisan with measuring cord and marked staff, icon outline with red measurement ticks, palm-leaf manual open, warm temple hues and stylized geometry.","tanjore_prompt":"Tanjore painting, central icon silhouette with gold-embossed measurement grid, side panel showing ‘96 aṅgula = 4 kiṣku’ in decorative script, rich reds and gold borders.","mysore_prompt":"Mysore painting, clean instructional diagram: vertical scale labeled 96 aṅgulas, inset showing kiṣku unit, proportional bands for hṛdaya/pṛṣṭha/kaṭi, fine linework and pastel wash.","mughal_miniature_prompt":"Mughal miniature, workshop scene with ruler, calipers, and measuring cord; master and apprentice annotate an icon drawing with numbers and divisions, detailed textiles and tools."}

Audio Atmosphere: {"recitation_mood":"instructional","suggested_raga":null,"pace":"medium","voice_tone":"instructional"}

Sandhi Resolution Notes: ṣaṇṇavatyaṅgulotsedhaḥ → ṣaṇṇavati-aṅgula-utsedhaḥ; catuṣkiṣkupramāṇataḥ → catuṣ-kiṣku-pramāṇataḥ.

Related Themes: Agni Purana 242 (Vastu-Śilpa / Pratimā-Lakṣaṇa measurements)

A
Agni Purana
V
Vāstu-Śilpa
P
Pratimā-lakṣaṇa
A
Aṅgula
K
Kiṣku

FAQs

It teaches pratimā-māna (iconometric proportion): how key body regions (chest/heart, back, waist) are proportioned and how total height is standardized as 96 aṅgulas, equivalently expressed as 4 kiṣkus.

Beyond myth and devotion, the Agni Purāṇa preserves applied technical sciences—here, Vāstu-Śilpa and Śilpaśāstra—by specifying standardized measurement units and proportional rules used in temple construction and image-making.

Correct proportion in sacred images is treated as essential for proper consecration and worship; accuracy in māna is traditionally linked with producing a ritually valid icon that supports auspiciousness and the intended devotional merit.