Previous Verse
Next Verse

Agni Purana — Mantra-shastra, Shloka 10

Chapter 323 — The Six-Limbed Aghora Astras (षडङ्गान्यघोरस्त्राणि)

दुर्भिक्षमारीशान्त्यर्थे दुःस्वप्नहरणाय च बलादिराज्यप्राप्त्यर्थं रिपूणां नाशनाय च

durbhikṣamārīśāntyarthe duḥsvapnaharaṇāya ca balādirājyaprāptyarthaṃ ripūṇāṃ nāśanāya ca

பஞ்சமும் தொற்றுநோயும் சாந்தியடையவும், தீய கனவுகள் நீங்கவும்; வலமும் அரசாட்சியும் பெறவும், பகைவர்களை அழிக்கவும் (இது செய்யப்படுகிறது).

दुर्-भिक्ष-मारी-शान्ति-अर्थेfor pacifying famine and epidemic
दुर्-भिक्ष-मारी-शान्ति-अर्थे:
Prayojana (प्रयोजन/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootदुर् (उपसर्ग/अव्यय) + भिक्ष (प्रातिपदिक) + मारी (प्रातिपदिक) + शान्ति (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समासः; सप्तमी-एकवचनरूपेण अव्ययवत् (अर्थे = हेतु/प्रयोजन)
दुः-स्वप्न-हरणायfor removing bad dreams
दुः-स्वप्न-हरणाय:
Sampradana (सम्प्रदान/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootदुः (उपसर्ग/अव्यय) + स्वप्न (प्रातिपदिक) + हरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (हरण-शब्दः), चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (दुःस्वप्नस्य हरणम्)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)
बल-आदि-राज्य-प्राप्ति-अर्थम्for attaining power and sovereignty, etc.
बल-आदि-राज्य-प्राप्ति-अर्थम्:
Prayojana (प्रयोजन/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootबल (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक/अव्ययार्थ) + राज्य (प्रातिपदिक) + प्राप्ति (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समासः; अर्थम् = हेतु/प्रयोजन
रिपूणाम्of enemies
रिपूणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootरिपु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (genitive/सम्बन्ध), बहुवचन
नाशनायfor destruction
नाशनाय:
Sampradana (सम्प्रदान/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootनाशन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन (प्रयोजनार्थ)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

Lord Agni (narrating to Sage Vasiṣṭha)

Vidya Category: {"primary_vidya":"Vrata","secondary_vidya":"Arthashastra","practical_application":"Śānti rites applied to public calamities (famine/epidemic), personal omens (bad dreams), and political aims (sovereignty, enemy-destruction).","sutra_style":true}

Encyclopedic Reference: {"reference_type":"List","entry_title":"Śānti-kalpa: calamity, omen, and polity-oriented fruits","lookup_keywords":["durbhikṣa-śānti","mārī-śānti","duḥsvapna-haraṇa","rājya-prāpti","ripu-nāśa"],"quick_summary":"Enumerates practical motivations for pacificatory rites: avert famine and epidemics, remove ominous dreams, gain power/kingdom, and neutralize enemies."}

Concept: Ritual responsibility extends from private well-being to rāṣṭra-kṣema (welfare of the realm).

Application: Kings/householders deploy śānti as a dharmic response to collective crises and political instability, aiming at restoration of order.

Khanda Section: Puja-vidhi / Shanti-kalpa (Protective rites and pacificatory rituals)

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: vira

Visual Art Cues: {"scene_description":"A royal and civic śānti ceremony: priests conduct homa while townspeople seek relief from famine and epidemic; the king prays for sovereignty and protection from enemies.","kerala_mural_prompt":"Kerala mural, procession to temple for mārī-śānti, priests at fire altar, villagers with offerings, stylized palace/temple backdrop, strong outlines, traditional palette","tanjore_prompt":"Tanjore painting, king and queen before a deity with gold halo, priests performing śānti-homa for prosperity and protection, ornate jewelry and gold work","mysore_prompt":"Mysore painting, didactic scene: separate panels showing famine relief śānti, epidemic śānti, dream-omen appeasement, and royal consecration-like prayer, fine detailing","mughal_miniature_prompt":"Mughal miniature, court-sponsored ritual during epidemic, physicians and priests present, king seated on carpeted dais, cityscape hints, meticulous figures"}

Audio Atmosphere: {"recitation_mood":"solemn","suggested_raga":"Todi","pace":"medium","voice_tone":"epic"}

Sandhi Resolution Notes: दुर्भिक्षमारीशान्त्यर्थे = दुर्-भिक्ष-मारी-शान्ति-अर्थे; दुःस्वप्नहरणाय = दुः-स्वप्न-हरणाय; बलादिराज्यप्राप्त्यर्थं = बल-आदि-राज्य-प्राप्ति-अर्थम्.

Related Themes: Agni Purana 323 (Śānti-kalpa aims)

A
Agni
S
Shanti (pacificatory rites)
D
Durbhiksha (famine)
M
Mari (epidemic)
D
Duḥsvapna (evil dreams)
R
Ripu (enemies)

FAQs

It enumerates the practical aims (prayojana) of a Śānti-prayoga: pacifying famine and epidemics, removing ominous dreams, securing political strength/sovereignty, and neutralizing enemies.

By listing both public calamity-management (famine, epidemic), personal omens (bad dreams), and royal objectives (power, kingship, enemy suppression), it shows how the Agni Purana integrates ritual technology with governance and social welfare.

Śānti-oriented acts are framed as dharmic means to reduce collective and personal afflictions (upadrava), restore auspiciousness, and protect order (rājadharma) through sanctioned, purificatory ritual action.