Previous Verse
Next Verse

Agni Purana — Avatara-lila, Shloka 8

Śrīrāmāvatāra-varṇana

Description of the Incarnation of Sri Rama

शैलूषं दुष्टगन्धर्वं सिन्धुतीरनिवासिनम् तक्षञ्च पुष्करं पुत्रं स्थापयित्वाथ देशयोः

śailūṣaṃ duṣṭagandharvaṃ sindhutīranivāsinam takṣañca puṣkaraṃ putraṃ sthāpayitvātha deśayoḥ

சிந்து நதிக்கரையில் வாழ்ந்த தீய கந்தர்வன் சைலூஷனைவும், தக்ஷன் மற்றும் புஷ்கரன் எனும் புதல்வர்களையும் தத்தம் நாடுகளில் நிறுவி, அவர் மேலும் முன்னே சென்றார்.

śailūṣamthe actor/performer (Śailūṣa)
śailūṣam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśailūṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन
duṣṭa-gandharvamthe wicked Gandharva
duṣṭa-gandharvam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootduṣṭa (प्रातिपदिक) + gandharva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समास (विशेषण-विशेष्य)
sindhu-tīra-nivāsinamdwelling on the river-bank of Sindhu
sindhu-tīra-nivāsinam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsindhu (प्रातिपदिक) + tīra (प्रातिपदिक) + nivāsin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी/सप्तमी-तत्पुरुषार्थः (सिन्धोः तीरे निवसति इति)
takṣamTakṣa (name)
takṣam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottakṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
puṣkaramPuṣkara (name)
puṣkaram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpuṣkara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
putramson
putram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootputra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
sthāpayitvāhaving स्थापित/installed
sthāpayitvā:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√sthā (स्था) + ṇic (णिच्) → sthāpaya; ktvā (क्त्वा)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund), पूर्वकाल (having caused to be established)
athathen
atha:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (then/thereupon)
deśayoḥin/of the two regions
deśayoḥ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootdeśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी/सप्तमी-विभक्ति (Genitive/Locative), द्विवचन

Lord Agni (narrating to Sage Vasiṣṭha)

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Type: River

Sandhi Resolution Notes: takṣañca → takṣam + ca; sthāpayitvātha → sthāpayitvā + atha.

Ś
Śailūṣa
G
Gandharva
S
Sindhu (Indus River)
T
Takṣa
P
Puṣkara

FAQs

This verse conveys administrative-royal practice: the appointment/installation (sthāpana) of persons as regional rulers or founders in specified lands.

Alongside ritual and doctrine, the Agni Purana preserves Itihāsa-style material—names, lineages, and the founding/assignment of territories—functioning as a cultural and political record.

By depicting orderly establishment of rulers and regions, the verse reflects the Purāṇic ideal of dharmic governance—stability of realms is treated as a support for dharma, sacrifice, and social well-being.