Adhyaya 76: Description of Svarga: Amarāvatī, the Sudharmā Assembly Hall, and the Directional Cities
Svarga-lokasya Amarāvatī-dharmasabhā ca (Sudharmā): digpura-varṇanam
Ancient-Geography (Purāṇic Cosmography)
वराह–पृथिवीसंवादे अस्याध्याये रुद्रः मेरुपर्वतस्य पूर्वदिशि स्थितं तेजोमयं प्रदेशं वर्णयति, यः चक्रवाटाख्येन वृत्तपर्वतप्राकारैः परिवृतः नानारत्नधातुसम्पन्नश्च। तत्र दिव्यनगरी अमरावती जाम्बूनदस्वर्णप्राकारैः सुरक्षिताः, बहुविमानैः, महाह्रदैः, ध्वजपताकाभिः, पुष्पालङ्कारैश्च शोभिता; देवैः यक्षैः अप्सरोभिः ऋषिभिश्च परिपूर्णा। तस्यां मध्यभागे रत्नमयी सुधर्मा सभा, यत्र शचीपतिः सहस्राक्ष इन्द्रः सिद्धैः सह उपविश्य राज्यं करोति। अनन्तरं अग्नि-यम-निरृति-वरुण-वायु-कुबेर-ईशानादिदेवतानां दिक्पुराणि निर्दिश्य स्वर्गलोकस्य सुव्यवस्थितं बहुप्रदेशात्मकं स्वरूपं प्रतिपाद्यते।
Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 76
Verse 1
रुद्र उवाच । तस्यैव मेरोः पूर्वे तु देशे परमवर्चसे । चक्रवाटपरिक्षिप्ते नानाधातुविराजिते ॥ ७६.१ ॥
रुद्र उवाच—तस्यैव मेरोः पूर्वदेशे परमवर्चसे, चक्रवाटपरिक्षिप्ते, नानाधातुविराजिते देशोऽस्ति।
Verse 2
तत्र सर्वामरपुरं चक्रवातसमुद्धतम् । दुर्धर्षं बलदृप्तानां देवदानवरक्षसाम् । तत्र जाम्बूनदमयः सुप्राकारः सुतोरणः ॥ ७६.२ ॥
तत्र सर्वामरपुरं चक्रवातसमुद्धतमिव स्थितम्; बलदृप्तानां देवदानवरक्षसामपि दुर्धर्षम्। तत्र जाम्बूनदमयः सुप्राकारः सुतोरणश्च आसीत्।
Verse 3
तस्याप्युत्तरपूर्वे तु देशे परमवर्चसे । आलोकजनसंपूर्णा विमानशतसंकुला ॥ ७६.३ ॥
तस्यापि नगरस्य उत्तरपूर्वदेशे परमवर्चसे, आलोकजनसंपूर्णा, विमानशतसंकुला भूमिरस्ति।
Verse 4
महावापीसमायुक्ता नित्यं प्रमुदिता शुभा । शोभिता पुष्पशबलैः पताकाध्वजमालिनी ॥ ७६.४ ॥
महावापीसमन्विता नित्यं प्रमुदिता शुभा । पुष्पशबलैः सुशोभिता पताकाध्वजमालिनी ॥
Verse 5
देवैर्यक्षोप्सरोभिश्च ऋषिभिश्च सुषोभिता । पुरन्दरपुरी रम्या समृद्धा त्वमरावती ॥ ७६.५ ॥
देवैः यक्षोप्सरोभिश्च ऋषिभिश्च सुषोभिता । पुरन्दरपुरी रम्या समृद्धा त्वमरावती ॥
Verse 6
तस्या मध्येऽमरावत्यां वज्रवैडूर्यवेदिका । त्रैलोक्यगुणविख्याता सुधर्मा नाम वै सभा ॥ ७६.६ ॥
तस्या मध्येऽमरावत्यां वज्रवैडूर्यवेदिका । त्रैलोक्यगुणविख्याता सुधर्मा नाम वै सभा ॥
Verse 7
तत्रास्ते श्रीपतेः श्रीमान् सहस्राक्षः शचीपतिः । सिद्धादिभिः परिवृतः सर्वाभिर्देवयोनिभिः ॥ ७६.७ ॥
तत्रास्ते श्रीपतेः श्रीमान् सहस्राक्षः शचीपतिः । सिद्धादिभिः परिवृतः सर्वाभिर्देवयोनिभिः ॥
Verse 8
तत्र चैव सुवंशः स्याद् भास्करस्य महात्मनः । साक्षात् तत्र सुराध्यक्षः सर्वदेवनमस्कृतः ॥ ७६.८ ॥
तत्र चैव सुवंशः स्याद् भास्करस्य महात्मनः । साक्षात् तत्र सुराध्यक्षः सर्वदेवनमस्कृतः ॥
Verse 9
तस्याश्च दिक्षु विस्तीर्णा तत्तद्गुणसमन्विता । तेजोवती नाम पुरी हुताशस्य महात्मनः ॥ ७६.९ ॥
तस्याश्च दिक्षु विस्तीर्णा तत्तद्गुणसमन्विता । तेजोवती नाम पुरी हुताशस्य महात्मनः ॥
Verse 10
तत्तद्गुणवती रम्या पुरी वैवस्वतस्य च । नाम्ना संयमनी नाम पुरी त्रैलोक्यविश्रुता ॥ ७६.१० ॥
तत्तद्गुणवती रम्या पुरी वैवस्वतस्य च । नाम्ना संयमनी नाम पुरी त्रैलोक्यविश्रुता ॥
Verse 11
तथा चतुर्थे दिग्भागे नैर्ऋताधिपतेः शुभा । नाम्ना कृष्णावती नाम विरूपाक्षस्य धीमतः ॥ ७६.११ ॥
तथा चतुर्थे दिग्भागे नैर्ऋताधिपतेः शुभा । नाम्ना कृष्णावती नाम विरूपाक्षस्य धीमतः ॥
Verse 12
पञ्चमे ह्युत्तरपुटे नाम्ना शुद्धवती पुरी । उदकाधिपतेः ख्याता वरुणस्य महात्मनः ॥ ७६.१२ ॥
पञ्चमे ह्युत्तरपुटे नाम्ना शुद्धवती पुरी । उदकाधिपतेः ख्याता वरुणस्य महात्मनः ॥
Verse 13
तथा पञ्चोत्तरे देवस्वस्योत्तरपुटे पुरी । वायोर्गन्धवती नाम ख्याता सर्वगुणोत्तरा ॥ ७६.१३ ॥
तथा पञ्चोत्तरे देवस्वस्योत्तरपुटे पुरी । वायोर्गन्धवती नाम ख्याता सर्वगुणोत्तरा ॥
Verse 14
तस्योत्तरपुटे रम्या गुह्यकाधिपतेः पुरी । नाम्ना महोदया नाम शुभा वैदूर्यवेदिका ॥ ७६.१४ ॥
तस्योत्तरपुटे रम्या गुह्यकाधिपतेः पुरी अस्ति। सा नाम्ना महोदया शुभा, वैदूर्यरत्नवेदिकाभिः समलङ्कृता॥
Verse 15
तथाष्टमेऽन्तरपुटे ईशानस्य महात्मनः । पुरी मनोहरा नाम भूतैर्नानाविधैर्युता । पुष्पैर्धन्यैश्च विविधैर्वनैराश्रमसंस्थितैः ॥ ७६.१५ ॥
तथैव अष्टमेऽन्तरपुटे महात्मन ईशानस्य मनोहरा नाम पुरी अस्ति। सा नानाविधैर्भूतैः युता, पुष्पैर्धन्यैश्च विविधैर्वनैश्च आश्रमसंस्थितैः समृद्धा॥
Verse 16
प्रार्थ्यते देवलोकोऽयं स स्वर्ग इति कीर्तितः ॥ ७६.१६ ॥
अयं देवलोकः प्रार्थ्यते; अत एव ‘स्वर्गः’ इति कीर्तितः॥
Inside Adhyaya 76
How it unfolds
- Where it opens
Within the Varāha–Pṛthivī dialogue frame, the discourse shifts to cosmography: a luminous region to the east of Mount Meru is introduced, bounded by a circular rampart-mountain (cakravāṭa) and distinguished by abundant minerals and radiance.
- Central event
Rudra’s descriptive mapping of svarga’s eastern sector culminates in the portrayal of Amarāvatī—its golden fortifications, aerial vimānas, reservoirs, banners, floral ornamentation, and its inhabitants (devas, yakṣas, apsarases, ṛṣis, siddhas).
- Climax resolution
The narrative peaks at the Sudharmā sabhā: a jewel-like assembly hall at Amarāvatī’s center where Indra (Śacīpati/Sahasrākṣa) presides among perfected beings, embodying ordered divine governance; it then resolves by extending the same order outward into a directional grid of deity-linked cities.
Geographical context
Mount Meru (Meru); meror pūrva-deśa (the eastern region of Meru); cakravāṭa-parikṣipta (encircling mountain/rampart); Amarāvatī; Sudharmā sabhā; Tejovatī (city of Hutāśa/Agni); Saṃyamanī (city of Vaivasvata/Yama); Kṛṣṇāvatī (city of Nirṛti/Virūpākṣa); Śuddhavatī (city of Varuṇa); Gandhavatī (city of Vāyu); Mahodayā (city of Guhyakādhipati/Kubera); Manoharā (city of Īśāna).
The narrative frame
- Rudra (as presented within the Varāha–Pṛthivī dialogue framework)Pṛthivī (Earth), within the broader Varāha–Pṛthivī frame · Didactic and cartographic (cosmographic exposition), emphasizing ordered description over exhortation
The emotional journey
- Dominant RasaAdbhuta (wonder)
- Emotional ProgressionFrom awe at the radiant, mineral-rich Meru-adjacent landscape → heightened marvel at Amarāvatī’s opulence and celestial populace → reverential wonder at Sudharmā where Indra presides → intellectual satisfaction as the cosmos is completed through the directional city-system.
Planning a pilgrimage
- Visit FeasibilityPrimarily cosmographic/mythic geography centered on Meru and svarga; not directly visitable as a terrestrial itinerary. For practice, one may pair study with visits to Indra/Deva-related temples or Meru-symbolic sacred mountains in one’s region, but the chapter itself does not anchor to a single identifiable earthly tīrtha.
Frequently Asked Questions
The chapter primarily instructs through cosmographic ordering: it presents svarga as a structured, directionally organized environment centered on Meru, where civic splendor, assembly space (Sudharmā), and deity-linked regions model an ideal of regulated cosmic governance rather than a direct code of social ethics.
No explicit chronological markers (tithi, nakṣatra, māsa, or seasonal observances) appear in this passage; the content is descriptive geography/cosmography rather than ritual timing.
Environmental balance is implied via spatial design: the realm is depicted as enclosed (cakravāṭa-parikṣipta), resource-rich (nānā-dhātu-virājita), and systematically partitioned into directional cities. This models a stable, managed cosmos that can be read as an analogue for terrestrial stewardship—order, containment, and resource awareness—within the broader Varāha–Pṛthivī Earth-centered narrative tradition.
The passage references primarily deity figures rather than human lineages: Indra (Sahasrākṣa, Śacīpati), Agni (Hutāśa), Yama (Vaivasvata), Nirṛti (associated here with Virūpākṣa), Varuṇa, Vāyu, Kubera (Guhyakādhipati), and Īśāna, along with classes of beings (deva, yakṣa, apsaras, ṛṣi, siddha).
Ask anything about Adhyaya 76 of the Varaha Purana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
