HomeVaraha PuranaAdhyaya 39Shloka 14
Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

Discrimination of the Three Bodies and the Dharaṇī Vow: A Manual for Dvādaśī Observance

अनाममसगोत्रं च अमूर्तं मूर्तिवर्जितम् । कथं स ज्ञायते ब्रह्म संज्ञानामविवर्जितम् । तस्य संज्ञां कथय मे वेदमागविवस्थिताम् ॥ ३९.१४ ॥

anāmamasagotraṃ ca amūrtaṃ mūrtivarjitam | kathaṃ sa jñāyate brahma saṃjñānāmavivarjitam | tasya saṃjñāṃ kathaya me vedamārgavyavasthitām || 39.14 ||

अनाममसगोत्रं च अमूर्तं मूर्तिवर्जितम्। कथं स ज्ञायते ब्रह्म संज्ञानामविवर्जितम्। तस्य संज्ञां कथय मे वेदमार्गविवस्थिताम्॥

अनामम्nameless
अनामम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनाम (प्रातिपदिक; अ- + नाम)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; नञ्-समास/निषेधार्थ
असगोत्रम्without lineage/gotra
असगोत्रम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअसगोत्र (प्रातिपदिक; अ- + सगोत्र)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; नञ्-समास (not of the same lineage / without gotra)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
अमूर्तम्formless
अमूर्तम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअमूर्त (प्रातिपदिक; अ- + मूर्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; नञ्-समास
मूर्तिवर्जितम्devoid of embodiment
मूर्तिवर्जितम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमूर्तिवर्जित (प्रातिपदिक; मूर्ति + वर्जित)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (मूर्त्या वर्जितम्)
कथम्how
कथम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नार्थक (how)
सःhe/that (Brahman)
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
ज्ञायतेis known
ज्ञायते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; कर्मणि/भावे (is known)
ब्रह्मBrahman
ब्रह्म:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
संज्ञानामविवर्जितम्not devoid of name and designation
संज्ञानामविवर्जितम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसंज्ञानामविवर्जित (प्रातिपदिक; संज्ञा + नाम + अविवर्जित)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः (संज्ञा-नामभ्यां अविवर्जितम् = not devoid of designation and name)
तस्यof that
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th), एकवचन
संज्ञाम्designation/name
संज्ञाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसंज्ञा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
कथयtell
कथय:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootकथ् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन
मेto me
मे:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी (6th/4th), एकवचन; enclitic (to me/of me)
वेदमार्गव्यवस्थिताम्established in the path of the Veda
वेदमार्गव्यवस्थिताम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवेदमार्गव्यवस्थित (प्रातिपदिक; वेद + मार्ग + व्यवस्थित)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (वेदमार्गे व्यवस्थिताम्)

Pṛthivī (defaulted by dialogue framework: inquirer)

Varaha Avatara Context: {"is_varaha_focus":false,"aspect_highlighted":"None","boar_form_detail":"None","earth_interaction":"None"}

Bhu Devi Dialogue: {"is_dialogue":true,"speaker_role":"questioner","bhu_devi_state":"जिज्ञासु/संशयाकुल","key_question":"अनाम-अगोत्र-अमूर्त ब्रह्म कथं ज्ञायते? वेदमार्गे तस्य ‘संज्ञा/उपाधि’ का?"}

Mathura Mandala: {"is_mathura_related":false,"specific_site":"None","parikrama_context":"None","krishna_connection":"None"}

Dharma Shastra: {"has_dharma_rule":false,"topic":"None","instruction_summary":"None","karmic_consequence":"None"}

Vrata Mahatmya: {"has_vrata":false,"vrata_name":"None","tithi_month":"None","promised_fruit":"None"}

Cosmic Boar Symbolism: {"has_symbolism":true,"symbolic_interpretation":"निर्गुण-ब्रह्म नाम-रूपातीतं; तथापि वेदोपासनायां सगुण-नाम-रूप-आश्रयः ‘अधिकारिभेदेन’ उपासना-सोपानम्।","yajna_varaha_imagery":"यज्ञ-प्रतिमानं अप्रत्यक्षम्: ‘संज्ञा’ इति मन्त्र-नाम-आश्रयः, ‘अमूर्त’ इति परमार्थ-तत्त्व; उपासना-यज्ञे नाम-रूपं आलम्बनम्।","vedantic_connection":"निर्गुण-परमार्थ बनाम सगुण-व्यवहार; नाम-रूपं उपाधि, ब्रह्म तु तदतीतम्—उपासना-क्रमेण निरुपाधिक-ज्ञानम्।"}

Philosophical Teaching: {"has_teaching":true,"teaching_type":"प्रमाण-मीमांसा/उपासना-एपिस्टेमोलॉजी","core_concept":"यत् नाम-गोत्र-रूप-रहितं तत्त्वं, तत् प्रत्यक्षेण न; वेद-शब्द-प्रमाणेन, उपासनालम्बनेन, ततः ज्ञान-परिपाकेन ज्ञायते।","practical_application":"वेदवाक्य-आश्रयः, ईश्वर-नाम-ध्यान/जप, सगुणोपासनया चित्तशुद्धिः; ततः तत्त्वविचारः।"}

Subject Matter: ["Philosophy","Epistemology","Vedic Hermeneutics"]

Primary Rasa: शान्त

Secondary Rasa: विचार

Type: None

Related Themes: Varaha Purana 39.39.15 (संज्ञा: नारायण/पुण्डरीकाक्ष)

Visual Art Cues: {"scene_description":"पृथिवी (भूदेवी) प्रश्नं पृच्छति—हस्ते कमल/भूमण्डल-चिह्न; समक्षं उपदेशकः वेद-ग्रन्थं दर्शयन्, ‘अनाम-अमूर्त’ तत्त्वचिन्तन-क्षणम्।","item_prompts":["भूदेवी (पृथिवी-देवी)","कमलासन/भूमण्डल-चिह्न","अञ्जलि/प्रश्न-मुद्रा","वेदपुस्तक/मन्त्रपट्टिका","ध्यानमग्न-आचार्यः"],"kerala_mural_prompt":"केरल-म्यूरल; भूदेवी-लक्षणैः (हरित-वस्त्र, भूमण्डल-चिह्न), उपदेशकः वेदपुस्तकधारी, शान्त-गम्भीर-रङ्गयोजना।","tanjore_prompt":"तंजावूर; भूदेवी स्वर्णाभरण-समृद्धा, उपदेशकस्य प्रभामण्डलम्, वेदग्रन्थः, स्वर्णपत्र-उज्ज्वलता।","mysore_prompt":"मैसूर; कोमल-रङ्ग, सूक्ष्म-भाव-चित्रण, भूदेवी-करुण/जिज्ञासु मुखाभिव्यक्ति।","pahari_prompt":"पाहाड़ी; प्रकृति-पृष्ठभूमिः, भूदेवी-सरल-रूप, संवाद-क्षणं, हल्का-रङ्गविन्यासः।"}

Audio Atmosphere: {"recitation_mood":"गम्भीर-चिन्तनात्मक","suggested_raga":"तोड़ी","pace":"मन्द","voice_tone":"गूढार्थ-उच्चारणयुक्त, प्रश्नात्मक-दीर्घस्वर"}

C
Classical Literature
P
Purāṇic Discourse
V
Vaishnavism
S
Sanskrit Philosophy

FAQs

It reflects a common Purāṇic strategy of framing metaphysical inquiry (Brahman’s knowability) through Vedic categories such as nāma (name) and saṃjñā (designation), aligning devotional-philosophical discussion with inherited exegetical vocabulary.

No geographic location is named in this verse; the focus is conceptual (how Brahman is designated/known) rather than topographical.

The verse foregrounds intellectual discipline: seeking knowledge through an established method (the Vedic path) rather than speculation, emphasizing structured inquiry and careful terminology in approaching ultimate reality.