
Pāpasamūhānukrama-varṇanam
Ethical-Discourse (Karmic Retribution and Social Harm)
अस्मिन्नध्याये वराहः पृथिवीं प्रति पुराणोपदेशरूपेण पूर्वोक्तसूचीनामनुवर्तनं कृत्वा पापसमूहानां क्रमशो गणनां फलवर्णनं च करोति। चित्रगुप्तेन निवेदितमिव पापानां प्रशासनिकं विवरणं प्रदर्श्य आत्मसंयमाभावः, हिंसा, मृषावाक्यं, परद्रव्यापहारः, कपटव्यवहारः, बलात्कारादयश्च विभागशः कथ्यन्ते। प्रत्येकस्य पापस्य नरकयातना, ततः पुनर्जन्मलक्षणानि—रोगाः, विकलाङ्गता, सामाजिकबहिष्कारः, असुरक्षा, नित्यभीतिः—इति पुनःपुनः निरूप्यन्ते। वनदाहकरणं पशुवधश्च पर्यावरणविरोधिनः समाजविघातकाः कर्मदोषा इति विशेषेणोक्ताः।
Verse 1
अथ पापसमूहानुक्रमवर्णनम् ॥ ऋषिपुत्र उवाच ॥ अन्यान्यपि च पापानि चित्रगुप्तो दिदेश ह ॥ व्यामिश्रान्कथ्यमानांश्च शृणुध्वं तान्महौजसः
अथ पापसमूहानां क्रमशोऽनुक्रमवर्णनं प्रवर्तते। ऋषिपुत्र उवाच—चित्रगुप्तोऽन्यान्यपि पापानि निर्दिदेश; ये च व्यामिश्रस्वभावाः कथ्यन्ते, तान् शृणुध्वं हे महौजसः।
Verse 2
शीलसंयमहीनानां कृष्णपक्षानुगामिनाम् ॥ महापापैरुपेतानां कथ्यतां तत्पराभवम्
शीलसंयमविहीनानां कृष्णपक्षानुगामिनाम्। महापापसमायुक्तानां तेषां पराभवः कथ्यताम्॥
Verse 3
राजद्विष्टा गुरुद्विष्टाः सर्वे ते वै विगर्हिताः ॥ अविश्वास्या ह्यसम्भाष्याः कुक्षिमात्रपरायणाः
राजद्विष्टा गुरुद्विष्टाः सर्वे ते वै विगर्हिताः। अविश्वास्या ह्यसम्भाष्याः कुक्षिमात्रपरायणाः॥
Verse 4
हिंसाविहारिणः क्रूराः सूचकाः कार्यदूषकाः ॥ गवेडकस्य वधकाः महिषाजादिकस्य च
हिंसाविहारिणः क्रूराः सूचकाः कार्यदूषकाः। गवेडकस्य वधकाः महिषाजादिकस्य च॥
Verse 5
दावाग्निं ये च मुञ्चन्ति ये च सौकरिकास्तथा ॥ तत्र कालमसंख्येयं पच्यन्ते पापकािरिणः ॥
दावाग्निं ये च मुञ्चन्ति ये च सौकरिकास्तथा। तत्र कालमसंख्येयं पच्यन्ते पापकर्मिणः॥
Verse 6
कर्मक्षयाद्यदा भूयो मानुष्यं प्राप्नुवन्ति ते ॥ अल्पायुषो भवन्तीह व्याधिग्रस्ताश्च नित्यशः ॥
कर्मक्षयात् यदा ते पुनर्मानुष्यं प्राप्नुवन्ति, तदा इह अल्पायुषो भवन्ति, नित्यं व्याधिभिः पीडिताश्च भवन्ति।
Verse 7
गर्भ एव विपद्यन्ते म्रियन्ते बालकास्तथा ॥ परिरिङ्गरताः केचिन्म्रियन्ते पुरुषाधमाः ॥
केचित् गर्भ एव विनश्यन्ति, तथा केचित् बालकाः म्रियन्ते; केचित् परिरिङ्गरताः पुरुषाधमाः अपि म्रियन्ते।
Verse 8
काष्ठवंशे च शस्त्रे च वायुनाज्वलनेन च ॥ तोयेन वा पाशबन्धैः पतनेन विषेण वा ॥
काष्ठवंशैः शस्त्रैः वायुनाऽग्निना च, तोयेन वा पाशबन्धैः पतनेन विषेण वा—एवं नानाप्रकारैः विनाशं प्राप्नुवन्ति।
Verse 9
मातापितृवधं कष्टं मित्रसम्बन्धिबन्धुजम् ॥ बहुशः प्राप्नुवन्त्येते विद्रवं चाप्यभीक्ष्णशः ॥
मातापितृवधं घोरं मित्रसम्बन्धिबन्धुजनवधं च, एते बहुशः प्राप्नुवन्ति; विद्रवं च दुःखं चापि पुनः पुनः अनुभवन्ति।
Verse 10
मूलकर्मकरा ये च गरदाः पुरदाहकाः ॥ ये च पञ्जरकर्त्तारो ये च शूलोपघातकाः ॥
ये मूलकर्मकराः, गरदाः, पुरदाहकाः; ये च पञ्जरकर्त्तारः, ये च शूलोपघातकाः—एते (पापिनः) निर्दिश्यन्ते।
Verse 11
पिशुनाः कलहाश्चैव ये च मिथ्याविदूषकाः ॥ गोकुञ्जरखरोष्ट्राणां चर्मका मांसभेदकाः ॥
पिशुनाः कलहकारिणश्च ये च मिथ्याविदूषकाः; गोकुञ्जरखरोष्ट्राणां चर्मकारा मांसच्छेदकाश्च।
Verse 12
उद्वेजनकराश्चण्डाः पच्यन्ते नरकेषु ते ॥ तत्र कालं तु सम्प्राप्य यातनाश्च सुदुःसहाः ॥
उद्वेजनकराश्चण्डा ये ते नरकेषु पच्यन्ते; तत्र स्वकालं सम्प्राप्य सुदुःसहा यातनाः अनुभवन्ति।
Verse 13
कर्मक्षयो यदा भूयो मानुष्यं प्राप्नुवन्ति ते ॥ हीनाङ्गाः सुदरिद्राश्च भवन्ति पुरुषाधमाः ॥
कर्मक्षये यदा भूयो मानुष्यं प्राप्नुवन्ति ते; तदा हीनाङ्गाः सुदरिद्राश्च भवन्ति पुरुषाधमाः।
Verse 14
श्रवणच्छेदनं चैव नासाच्छेदनमेव च ॥ छेदनं हस्तपादानां प्राप्नुवन्ति स्वकर्मणा ॥
श्रवणच्छेदनं नासाच्छेदनं तथा; हस्तपादच्छेदनं च स्वकर्मणा प्राप्नुवन्ति।
Verse 15
शारीरं मानसिकं दुःखं प्राप्नुवन्ति पुनःपुनः ॥ गलवेदनास्तथोग्राश्च तथा मस्तकवेदनाः
शारीरं मानसिकं दुःखं प्राप्नुवन्ति पुनःपुनः; गलवेदनाः उग्राश्च तथा मस्तकवेदनाश्च।
Verse 16
कुक्ष्यामयं तथा तीव्रं प्राप्नुवन्ति नराधमाः ॥ जडान्ध बधिरा मूका पङ्गवः पादसर्पिणः
तथैव नराधमाः तीव्रं कुक्ष्यामयं प्राप्नुवन्ति। ते जडाः अन्धाः बधिराः मूकाः पङ्गवः च, पादैः सर्पन्तोऽपि भवन्ति।
Verse 17
एकपक्षहताः काणाः कुनखाश्चामयाविनः ॥ कुब्जाः खञ्जास्तथा हीना विकलाश्च घटोदराः
एकपक्षहताः काणाः कुनखाः चामयाविनः भवन्ति। कुब्जाः खञ्जाः तथा हीनाः विकलाः च घटोदराः।
Verse 18
गलत्कुष्ठाः श्वित्रकुष्ठा भवन्ति स्वैश्च कर्मभिः ॥ वाताण्डाश्चाण्डहीनाश्च प्रमेहमधुमेहिनः
स्वैः कर्मभिः गलत्कुष्ठाः श्वित्रकुष्ठाः च भवन्ति। वाताण्डाः चाण्डहीनाः च, प्रमेहमधुमेहिनः च जायन्ते।
Verse 19
बहुभिर्दारुणैर्घोरैर्व्याधिभिः समनुद्गताः ॥ इत्येतान्हिंसकान्क्रूरान्घातयन्तु सुदारुणान्
बहुभिः दारुणैः घोरैः व्याधिभिः समनुद्गताः। इति—एतान् हिंसकान् क्रूरान् सुदारुणान् घातयन्तु।
Verse 20
मिथ्याप्रलापिनो दूतान्पाचयन्तु यथाक्रमम् ॥ कर्कशाः पुरुषाः सत्याः ये च योषानिरर्थकाः
मिथ्याप्रलापिनः दूतान् यथाक्रमं पाचयन्तु। कर्कशाः पुरुषाः तथा, ये च योषासु निरर्थकं वदन्ति।
Verse 21
एषां चतुर्विधा भाषा या मिथ्याप्यभिधीयते ॥ हास्यरूपेण या भाषा चित्ररूपेण वा पुनः
एषां वाक् चतुर्विधा; सा मिथ्येति कथ्यते—हास्यरूपा भाषा, पुनश्च चित्ररूपा (कपटविलासयुक्ता) भाषा।
Verse 22
अरहस्यं रहस्यं वा पैशुन्येन तु निन्दनात् ॥ उद्वेगजनना वापि कटुका लोकगर्हिताः
अरहस्यं रहस्यं वा, पैशुन्येन निन्द्यं भवति; अथवा या वाक् उद्वेगजननी, कटुका, लोकगर्हिता च।
Verse 23
स्नेहक्षयकरां रूक्षां भिन्नवृत्तविभूषिताम् ॥ कदलीगर्भनिस्सारां मर्मस्पृक्कटुकाक्षराम्
या वाक् स्नेहक्षयकरी, रूक्षा, भिन्नवृत्तविभूषिता; कदलीगर्भनिस्सारा, मर्मस्पृक्, कटुकाक्षरमयी च।
Verse 24
स्वरहीनामसंख्येयां भाषन्ते च निरर्थकम् ॥ अयन्त्रितमुखा ये च ये निबद्धाः प्रलापिनः
स्वरहीनामसंख्येयां निरर्थकां वाचं भाषन्ते; अयन्त्रितमुखा ये, ये च निबद्धाः प्रलापिनश्च।
Verse 25
दूषयन्ति हि जल्पन्तोऽनृजवो निष्ठुराः शठाः ॥ निर्दया गतलज्जाश्च मूर्खा मर्मविभेदिनः
जल्पन्तोऽनृजवो निष्ठुराः शठाश्च दूषयन्ति; निर्दया गतलज्जाश्च मूर्खा मर्मविभेदिनश्च।
Verse 26
न मर्षयन्ति येऽन्येषां कीर्त्यमानाञ्छुभान्गुणान् ॥ दुर्वाचः परुषांश्चण्डान्बन्धयध्वं नराधमान्
येऽन्येषां कीर्त्यमानान् शुभान् गुणान् न मर्षयन्ति, दुर्वाचः परुषाश्चण्डाश्च ते नराधमान् बन्धयध्वम् (निगृह्णीत)।
Verse 27
ततस्तिर्यक्प्रजायन्ते बहुधा कीटपक्षिणः ॥ लोके दोषकराश्चैव लोकद्विष्टास्तथा परे ॥
ततः ते तिर्यक् बहुधा प्रजायन्ते—कीटपक्षिणो भवन्ति; लोके दोषकराश्च, लोकद्विष्टाश्च तथा परे।
Verse 28
परिभूताऽविज्ञाता नष्टचित्ता अकीर्त्तयः ॥ अनर्च्याश्चाप्यनर्हाश्च स्वपक्षे ह्यवमानिताः
परिभूताः, अविज्ञाताः, नष्टचित्ताः, अकीर्तयः; अनर्च्याश्चानर्हाश्च, स्वपक्षेऽपि ह्यवमानिताः भवन्ति।
Verse 29
त्यक्त्वा मित्राणि मित्रेषु ज्ञातिभिश्च निराकृताः ॥ लोकदोषकराश्चैव लोकद्वेष्याश्च ये नराः
मित्राणि त्यक्त्वा, मित्रेष्वपि; ज्ञातिभिश्च निराकृताः; ये नराः लोकदोषकराश्चैव लोकद्वेष्याश्च भवन्ति।
Verse 30
अन्यैरपि कृतं पापं तेषां पतति मस्तके ॥ वज्रं शस्त्रं विषं वापि देहाद्देहनिपातनम्
अन्यैरपि कृतं पापं तेषां मस्तके पतति; वज्रेण शस्त्रेण विषेण वा—देहाद् देहनिपातनं (हिंसामृत्युः) भवति।
Verse 31
मिथ्याप्रलापिनामेषामुक्ता क्लेशपरम्परा ॥ स्तेयहारं प्रहारं च नीतिहारं तथैव च
मिथ्याप्रलापिनामेषां क्लेशपरम्परा प्रोक्ता—स्तेयहारः प्रहारश्च तथा नीतिहानिश्च।
Verse 32
स्तेयकर्माणि कुर्वन्ति प्रसह्य हरणानि च ॥ करचण्डाशिनो ये च राजशब्दोपजीविनः
स्तेयकर्माणि कुर्वन्ति प्रसह्य हरणानि च—करचण्डाशिनो ये च राजशब्दोपजीविनः।
Verse 33
पीडयन्ति जनान्सर्वान्कृपणान्ग्रामकूटकान् ॥ सुवर्णमणिमुक्तानां कूटकर्मानुकारकाः
पीडयन्ति जनान् सर्वान् कृपणान् ग्रामकूटकान्—सुवर्णमणिमुक्तानां कूटकर्मानुकारकाः।
Verse 34
समये कृतहर्त्तारो लोकपीडाकरा नराः ॥ अनादिबुद्धयश्चान्ये स्वार्थातिशयकारिणः
समये कृतहर्त्तारो लोकपीडाकरा नराः—अनादिबुद्धयश्चान्ये स्वार्थातिशयकारिणः।
Verse 35
भूतनिष्ठाभियोगज्ञा व्यवहारेष्वनर्थकाः ॥ भेदकाराश्च धातूनां रजतस्य च कारकाः
भूतनिष्ठाभियोगज्ञा व्यवहारेष्वनर्थकाः—भेदकाराश्च धातूनां रजतस्य च कारकाः।
Verse 36
न्यासार्थहारका ये च सम्मोहनकराश्च ये ॥ ये तथोपाधिकाः क्षुद्राः पच्यन्ते तेषु तेष्वथ
न्यासार्थहारकाः ये च सम्मोहनकराश्च ये । ये तथोपाधिकाः क्षुद्राः पच्यन्ते तेषु तेष्वथ ॥
Verse 37
कर्मक्षयो यदा तेषां मानुष्यं प्राप्नुवन्ति ते ॥ तत्र तत्रोपपद्यन्ते यत्र यत्र महद्भयम्
कर्मक्षयो यदा तेषां मानुष्यं प्राप्नुवन्ति ते । तत्र तत्रोपपद्यन्ते यत्र यत्र महद्भयम् ॥
Verse 38
यस्मिंश्चौरभयं देशे क्षुद्भयं राजतो भयम् ॥ आपद्भ्योऽपि भयं यत्र व्याधिमृत्युभयं तथा
यस्मिंश्चौरभयं देशे क्षुद्भयं राजतो भयम् । आपद्भ्योऽपि भयं यत्र व्याधिमृत्युभयं तथा ॥
Verse 39
इतयो यत्र देशेषु लुब्धेषु नगरेषु च ॥ क्षयाः कालोपसर्गा वा जायन्ते तत्र ते नराः
इतयो यत्र देशेषु लुब्धेषु नगरेषु च । क्षयाः कालोपसर्गा वा जायन्ते तत्र ते नराः ॥
Verse 40
बहुदुःखपरिक्लिष्टा गर्भवासेन पीडिताः ॥ एकहस्ता द्विहस्ता वा कूटाश्च विकृतोदराः
बहुदुःखपरिक्लिष्टा गर्भवासेन पीडिताः । एकहस्ता द्विहस्ता वा कूटाश्च विकृतोदराः ॥
Verse 41
तेषामपत्यं न भवेत् तद्रूपं च सुलक्षणम् ॥ अतिह्रस्वं विवर्णं च विकृतं भ्रान्तलोचनम्
तेषामपत्यं तद्रूपं न भवति सुलक्षणं च न; अतिह्रस्वं विवर्णं विकृतं च भ्रान्तलोचनं भवति।
Verse 42
संसारे च यथा पक्वं कृपणं भैरवस्वनम् ॥ महतः परिवारस्य तुष्टश्चोच्छिष्टभोजकः
संसारे च यथा पक्वं तेषां दशा भवति—कृपणो भैरवस्वनः; महतः परिवाराश्रितः, उच्छिष्टभोजक इव तुष्टो भवति।
Verse 43
रूपतो गुणतो हीनो बलतः शीलतस्तथा ॥ राजभृत्या भवन्त्येते पृथिवीपरिचारकाः
रूपतो गुणतो हीनाः बलतः शीलतस्तथा; एते राजभृत्या भवन्ति, पृथिवीपरिचारकाः।
Verse 44
शिराविवृतगात्राश्च हीनाङ्गा वातरोगिणः ॥ अश्रुपातितनेत्राश्च भार्या न प्राप्नुवन्ति ते
शिराविवृतगात्राश्च हीनाङ्गा वातरोगिणः; अश्रुपातितनेत्राश्च ते भार्यां न प्राप्नुवन्ति।
Verse 45
अनालयाः निरामर्षाः वेदनाभिः सुसंवृताः ॥ समकार्यसजात्यानां मित्रसम्बन्धिनां तथा
अनालयाः निरामर्षाः वेदनाभिः सुसंवृताः; समकार्यसजात्यानां मित्रसम्बन्धिनां तथा (वियोगं यान्ति)।
Verse 46
कर्मकल्याणकृच्छ्रेषु भृशं चापि विमुह्यति ॥ कर्षकाः पशुपालाश्च वाणिज्यस्योपजीवकाः
कर्मकल्याणकृच्छ्रेषु भृशं चापि विमुह्यन्ति—कर्षकाः पशुपालाश्च वाणिज्योपजीविनश्च।
Verse 47
यद्यत्कुर्वन्ति ते कर्म सर्वत्र क्षयभागिनः ॥ सत्यमन्विष्यमाणाश्च नैव ते कीर्त्तिभागिनः
यद्यत्कुर्वन्ति ते कर्म सर्वत्र क्षयभागिनः; सत्यमन्विष्यमाणाश्च नैव ते कीर्तिभागिनः।
Verse 48
यत्किञ्चिदशुभं कर्म तस्मिन्देशे समुच्छ्रितम् ॥ तस्य देशस्य नैवास्ति वर्जयित्वातुरान्नरान्
यत्किञ्चिदशुभं कर्म तस्मिन्देशे समुच्छ्रितं, तस्य देशस्य नैवास्ति (कल्याणं) वर्जयित्वातुरान्नरान्।
Verse 49
सुवृष्ट्यामपि तेषां वै क्षेत्रं तं तु विवर्जयेत् ॥ अशनिर्वा पतत्तत्र क्षेत्रं वापि विनश्यति
सुवृष्ट्यामपि तेषां वै क्षेत्रं तं तु विवर्जयेत्; अशनिर्वा पतत्तत्र क्षेत्रं वापि विनश्यति।
Verse 50
न सुखं नापि निर्वाणं तेषां मानुषता भवेत् ॥ उत्पद्यते नृशंसानां तीव्रः क्लेशः सुदारुणः
न सुखं नापि निर्वाणं तेषां मानुषता भवेत्; उत्पद्यते नृशंसानां तीव्रः क्लेशः सुदारुणः।
Verse 51
स्तेयकर्मप्रयुक्तानां मुक्त्वा क्लेशपरम्पराम् ॥ परदारप्रसक्तानामिमां शृणुत यातनाम्
स्तेयकर्मप्रयुक्तानां क्लेशपरम्परां मुक्त्वा, परदारप्रसक्तानां इमां यातनां शृणुत।
Verse 52
तिर्यङ्मानुषदेहेषु यान्ति विक्षिप्तमानसाः ॥ विहरन्ति ह्यधर्मेषु धर्मचारित्रदूषकाः
विक्षिप्तमानसाः तिर्यङ्मानुषदेहेषु यान्ति; अधर्मेषु हि विहरन्ति, धर्मचारित्रदूषकाः।
Verse 53
तांस्तेनैव प्रदानेंन संग्रहेत्तु ग्रहेण वा ॥ मूलकर्मप्रयोगेण राष्ट्रस्यातिक्रमेन वा
तांस्तेनैव प्रदानेन संग्रहेत्तु ग्रहेण वा; मूलकर्मप्रयोगेण राष्ट्रस्यातिक्रमेन वा।
Verse 54
प्रसह्य वा प्रकृत्या वै ये चरन्ति कुलाङ्गनाः ॥ वर्णसङ्करकर्त्तारः कुलधर्मादिदूषकाः
प्रसह्य वा प्रकृत्या वै ये चरन्ति कुलाङ्गनाः; वर्णसङ्करकर्त्तारः कुलधर्मादिदूषकाः।
Verse 55
निरयं पापभूयिष्ठा अनुभूय महाभयम् ॥ बहुवर्षसहस्राणि कर्मणा तेन दुष्कृताः
पापभूयिष्ठा दुष्कृताः महाभयं निरयमनुभूय, तेन कर्मणा बहुवर्षसहस्राणि तत्र तिष्ठन्ति।
Verse 56
कर्मक्षये यदा भूयो मानुष्यं यान्ति दारुणम् ॥ सङ्कीर्णयोनिजाः क्षुद्रा भवन्ति पुरुषाधमाः
कर्मक्षये यदा भूयो दारुणं मानुष्यं यान्ति, तदा ते सङ्कीर्णयोनिजाः क्षुद्राः पुरुषाधमाश्च भवन्ति।
Verse 57
वेश्यालङ्घककूटानां शौण्डिकानां तथैव च ॥ दुष्टपाषण्डनारीणां नैकमैथुनगामिनाम्
वेश्यालङ्घककूटानां शौण्डिकानां तथैव च; दुष्टपाषण्डनारीणां नैकमैथुनगामिनाम्—एतेषां फलमिदं कथ्यते।
Verse 58
निर्लज्जपुण्ड्रकाः केचिद्बद्धपौरुषगण्डकाः ॥ स्त्रीबन्धकाः स्त्रीविनाशाः स्त्रीवेषाः स्त्रीविहारिणः
केचिद् निर्लज्जपुण्ड्रकाः, केचिद् बद्धपौरुषगण्डकाः; स्त्रीबन्धकाः, स्त्रीविनाशाः, स्त्रीवेषाः, स्त्रीविहारिणश्च भवन्ति।
Verse 59
स्त्रीणां चानुप्रवृद्धा ये स्त्रीभोगपरिभोगिनः ॥ तद्दैवतास्तन्नियमास्तद्वेषास्तत्प्रभाषिताः
ये च स्त्रीणाम् अनुप्रवृद्धाः स्त्रीभोगपरिभोगिनः, ते तां देवतां नियमं वेशं च भाषितं च मन्यन्ते।
Verse 60
तद्भावास्तत्कथालापास्तद्भोगाः परिभोगिनः ॥ विप्रलोभं च दानेषु प्राप्नुवन्ति नराधमाः
तद्भावास्तत्कथालापास्तद्भोगाः परिभोगिनः; दानेषु च विप्रलोभं प्राप्नुवन्ति नराधमाः।
Verse 61
सौभाग्यपरमासक्ता नरा बीभत्सदर्शनाः ॥ अबुद्धैः सह संवासं प्रियं चाविप्रियं तथा
सौभाग्ये परमासक्ताः पुरुषा बीभत्सदर्शनाः भवन्ति; अबुद्धैः सह संवासं प्राप्नुवन्ति, प्रियाप्रिययोः समभावेन।
Verse 62
शारीरं मानसं दुःखं प्राप्नुवन्ति नराधमाः ॥ कृमिभिर्भक्षणं चैव तप्ततैलोपसेचनम्
शारीरं मानसं च दुःखं नराधमाः प्राप्नुवन्ति; कृमिभिर्भक्षणं च, तप्ततैलोपसेचनं च।
Verse 63
अग्निक्षारनदीभ्यां तु प्राप्नुवन्ति न संशयः ॥ परदारप्रसक्तानां भयं भवति निग्रहः
अग्निक्षारनदीभ्यां तु प्राप्नुवन्ति न संशयः; परदारप्रसक्तानां भयं भवति, निग्रहश्च जायते।
Verse 64
प्राणातिपातनं ते वै प्राप्नुवन्ति यथा तथा ॥ लोहकाः कारुकाश्चैव गर्भाणां विनिहिंसकाः
ते वै प्राणातिपातनं प्राप्नुवन्ति यथा तथा; लोहकाः कारुकाश्चैव ये गर्भाणां विनिहिंसकाः।
Verse 65
योनिśūलाक्षिśūलाश्च श्वासहृद्गुह्यśūलिनः ॥ पिण्डकावर्त्तभेदैश्च प्लीहगुल्मादिरोगिणः ॥
योनिśūलाक्षिśūलाश्च श्वासहृद्गुह्यśūलिनः; पिण्डकावर्त्तभेदैश्च प्लीहगुल्मादिरोगिणः।
Verse 66
तत्र कालं चिरं घोरं पच्यन्ते पापकािरणः ॥ कर्मक्षयो यदा भूयो मानुष्यं प्राप्नुवन्ति ते ॥
तत्र चिरं घोरं कालं पापकर्मकारिणः पच्यन्ते। कर्मक्षये पुनस्ते मानुष्यं प्राप्नुवन्ति॥
Verse 67
निरयेष्वप्रतिष्ठेषु दारुणेषु ततस्ततः ॥ तत्र कालं तु सुचिरं पच्यन्तां पापकािरणः ॥
निरयेष्वप्रतिष्ठेषु दारुणेषु ततस्ततः। तत्र तु सुचिरं कालं पच्यन्तां पापकर्मकारिणः॥
Verse 68
कर्मान्तकारका ह्येते तृणीभूता भवन्ति ते ॥ अनर्थो राजदण्डो वा नित्यमुत्पाद्यते वधः ॥
कर्मान्तकारका ह्येते तृणीभूता भवन्ति ते। अनर्थो राजदण्डो वा नित्यमुत्पाद्यते वधः॥
Verse 69
शीलशौचादिसम्पन्नं ये जनं धर्मलक्षणम् ॥ धर्षयन्ति च ये पापाः श्रूयतां तत्पराभवः ॥
शीलशौचादिसम्पन्नं धर्मलक्षणं जनं ये धर्षयन्ति पापाः, तत्पराभवः श्रूयताम्॥
Verse 70
सर्वं च निखिलं कार्यं यन्मया समुदाहृतम् ।
यन्मया समुदाहृतं निखिलं कार्यं सर्वं च प्रोक्तम्।
The text constructs an ethical taxonomy in which specific harms—violence toward beings, deceitful and injurious speech, theft and fraud, abuse of power, and sexual coercion—are presented as causal factors producing (a) prolonged punitive experiences (naraka-yātanā) and (b) observable rebirth consequences such as disease, disability, social dishonor, and persistent insecurity. The internal logic emphasizes that antisocial actions destabilize both the individual body and the social order across lifetimes.
No tithi, pakṣa, seasonal (ṛtu), or calendrical observances are prescribed. The only temporal motif is karmakṣaya—after an unspecified duration of suffering, beings return to human birth, often with shortened lifespan (alpāyu) and chronic illness.
While not a systematic ecological treatise, the chapter explicitly treats environmentally destructive acts—especially dāvāgni (setting a forest fire) and forms of animal-killing (e.g., hunters and slaughterers)—as serious moral disruptions with extended consequences. In a Pṛthivī-centered Purāṇic frame, these acts can be read as violations of terrestrial well-being: harm to habitats and non-human life is integrated into the same karmic accountability system that governs social violence and fraud.
The chapter does not cite dynasties or named royal lineages. The principal cultural figure invoked is Citragupta, presented as the recorder/administrator who ‘indicates’ or enumerates categories of wrongdoing. Social types are referenced (e.g., those living off royal authority, counterfeiters, informers, arsonists), but without specific historical personages.