Adhyaya 189: Section on the Origin and Procedure of Piṇḍa-Rites (Funerary Offerings) and Donor–Recipient Purification
Piṇḍakalpotpatti-prakaraṇa
Ritual-Manual and Ethical-Discourse
पृथिवी वराहं पृच्छति—श्राद्धे प्रेतभोज्यं ब्राह्मणैर्भुक्तं चेत् तस्य शुद्धिः कथं, तथा दाता कथं रक्ष्यते यदि प्रतिग्राही अशुद्धोऽधर्मशीलो वा। वराहः प्रायश्चित्तक्रमं निर्दिशति—उपवासः, सन्ध्योपासनम्, अग्नितर्पणम्, तिलहोमः, नदीस्नानम्, पञ्चगव्यसेवनं, गृहप्रोक्षणं, देवभूतादिभ्यः बलिदानं च, अन्ते गोदानम्। ततः प्रतिग्राहकनिर्णयस्य नीतिं वदति—कुण्डगोलकादयः अयोग्याः पिण्डफलनाशकाः, पितॄणां हितं बाधन्ते। अवन्त्यां मेधातिथिराज्ञः आख्यानेन दर्श्यते—दुष्टप्रतिग्राहकात् पितृव्यथा जायते; परीक्षितब्राह्मणभोजनादिना दोषशमनं कृत्वा पितृसन्तोषः, पृथिव्याधारितो यज्ञधर्मः च पुनः स्थिरो भवति।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 189
Verse 1
अथ पिण्डकल्पोत्पत्तिप्रकरणम्॥ धरन्युवाच॥ श्रुतं श्राद्धं यथावृत्तं शौचाशौचांश्च सर्वशः॥ चतुर्णामपि वर्णानां प्रेतभोज्यं यथाविधि॥
अथ पिण्डकल्पोत्पत्तिप्रकरणम्। धरन्युवाच—यथावृत्तं श्राद्धं श्रुतं मया, शौचाशौचं च सर्वशः। चतुर्णामपि वर्णानां प्रेतभोज्यं यथाविधि॥
Verse 2
उत्पन्नं संशयं मेऽद्य भगवन् वक्तुमर्हसि॥ चातुर्वर्ण्येषु सर्वेषु दद्याद्दानं द्विजोत्तमे॥
अद्य मे संशय उत्पन्नो भगवन् वक्तुमर्हसि। चातुर्वर्ण्येषु सर्वेषु कस्मै दानं दद्यात्, द्विजोत्तम॥
Verse 3
प्रतिगृह्णन्ति ये तत्र प्रेतभागं विशेषतः ॥ अनिष्टं गर्हितं तत्र प्रेतेन सह भोजनम्
ये तत्र प्रतिगृह्णन्ति प्रेतभागं विशेषतः। तत्र प्रेतेन सह भोजनम् अनिष्टं गर्हितं मतम्॥
Verse 4
भुक्त्वा तेषां द्विजो देव मुच्यते केन कर्मणा ॥ कथं ते तारयिष्यन्ति दातारं पुरुषोत्तम
तत् भुक्त्वा द्विजो देव केन कर्मणा दोषात् मुच्यते? ते च दातारं पुरुषोत्तम कथं तारयिष्यन्ति?
Verse 5
प्रणयात् स्त्रीस्वभावेन पृच्छामि त्वां जनार्दन ॥ एवमुक्तोऽपि भूम्या असौ शङ्खदुन्दुभिनिःस्वनः
प्रणयात् स्त्रीस्वभावेन पृच्छामि त्वां जनार्दन। एवमुक्तोऽपि भूम्या असौ शङ्खदुन्दुभिनिःस्वनः।
Verse 6
वराहरूपी भगवान् प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ साधु भूमे वरारोहे यन्मां त्वं परिपृच्छसि
वराहरूपी भगवान् प्रत्युवाच वसुन्धराम्। श्रीवराह उवाच— साधु भूमे वरारोहे यन्मां त्वं परिपृच्छसि।
Verse 7
कथयिष्यामि ते देवि तारयन्ति यथा द्विजाः ॥ भुक्त्वा तु प्रेतभोज्यानि ब्राह्मणो ज्ञानदुर्बलः
कथयिष्यामि ते देवि तारयन्ति यथा द्विजाः। भुक्त्वा तु प्रेतभोज्यानि ब्राह्मणो ज्ञानदुर्बलः।
Verse 8
विशोधनार्थं देहस्य उपवासं तु कारयेत् ॥ अहोरात्रोषितो भूत्वा विप्रो ज्ञानेन संयुतः
विशोधनार्थं देहस्य उपवासं तु कारयेत्। अहोरात्रोषितो भूत्वा विप्रो ज्ञानेन संयुतः।
Verse 9
पूर्वसन्ध्यां विनिर्वर्त्य कृत्वा चैवाग्नितर्पणम् ॥ तिलोहोमं प्रकुर्वीत शान्तिमङ्गलपाठकः
पूर्वसन्ध्यां सम्यगनुष्ठाय तथा चाग्नौ तर्पणं कृत्वा, शान्तिमङ्गलमन्त्रपाठकः तिलोहोमं प्रकुर्वीत।
Verse 10
औदुम्बरे च पात्रे च कृत्वा शान्त्युदकानि च ॥ प्रोक्षयेच्च गृहं सर्वं यत्रातिष्ठत्स्वयं द्विजः
औदुम्बरनिर्मिते पात्रे शान्त्युदकानि कृत्वा, यत्र स्वयं द्विजः अतिष्ठत् तद्गृहं सर्वं प्रोक्षयेत्।
Verse 11
देवाश्चाग्निमुखाः सर्वे तर्पयित्वा विभागशः ॥ भूतानां च बलिं दद्याद् ब्राह्मणेभ्यश्च भोजनम्
अग्निमुखान् सर्वान् देवान् विभागशः तर्पयित्वा, भूतानां बलिं दद्यात्, ब्राह्मणेभ्यश्च भोजनं दद्यात्।
Verse 12
एका गास्तु प्रदातव्या पापक्शयकरी तदा ॥ एवं तु कुरुते यश्च स याति परमां गतिम्
तदा पापक्शयकरी एका गौः प्रदातव्या; एवं यः करोति स परमां गतिं याति।
Verse 13
प्रेतान्ने चोदरस्थे तु कालधर्ममुपागतः ॥ आकल्पं नरके घोरं वसमानः सुदुःखितः ॥
प्रेतान्नं यदा उदरस्थं भवति, तदा स कालधर्ममुपागच्छति; स आकल्पं घोरनरके वसन् सुदुःखितो भवति।
Verse 14
प्राप्नोति राक्षसत्वं वै ततो मुच्येत किल्बिषात् ॥ प्रायश्चित्तं तु कर्त्तव्यं दातृभोक्तृसुखावहम् ॥
प्राप्नोति राक्षसत्वं वै, ततः किल्बिषात् मुच्येत। प्रायश्चित्तं तु कर्तव्यं, दातृभोक्तृसुखावहम्॥
Verse 15
गोहस्त्यश्वधनादीनि सागरान्तानि माधवि ॥ प्रतिगृह्णन्ति ये विप्रा मन्त्रेण विधिपूर्वकम् ॥
गोहस्त्यश्वधनादीनि सागरान्तानि माधवि। प्रतिगृह्णन्ति ये विप्रा मन्त्रेण विधिपूर्वकम्॥
Verse 16
प्रायश्चित्तं चरेद्यस्तु स तारयति निश्चितम् । द्विजो ज्ञानॆन सम्पन्नो वेदाभ्यासरतः सदा ॥
प्रायश्चित्तं चरेद्यस्तु स तारयति निश्चितम्। द्विजो ज्ञानेन सम्पन्नो वेदाभ्यासरतः सदा॥
Verse 17
स तारयति चात्मानं दातारं नैव संशयः ॥ ब्राह्मणो नावमन्तव्यस्त्रिभिर्वर्णैर्धराधरे ॥
स तारयति चात्मानं दातारं नैव संशयः। ब्राह्मणो नावमन्तव्यस्त्रिभिर्वर्णैर्धराधरे॥
Verse 18
दैवे च जन्मनक्षत्रे श्राद्धकाले च पर्वसु ॥ प्रेतकार्येषु सर्वेषु परीक्ष्य निपुणं द्विजम् ॥
दैवे च जन्मनक्षत्रे श्राद्धकाले च पर्वसु। प्रेतकार्येषु सर्वेषु परीक्ष्य निपुणं द्विजम्॥
Verse 19
क्षमायुक्तं च शास्त्रज्ञमहिंसायां रतं तथा ॥ एभिर्गुणैस्तु संयुक्तं ब्राह्मणं प्राप्य सत्वरः ॥
क्षमायुक्तं शास्त्रज्ञम् अहिंसायां रतं च, एभिर्गुणैः संयुक्तं ब्राह्मणं सत्वरं प्राप्य (कर्म कुर्यात्)।
Verse 20
दद्याद्दानानि विप्राय स वै तारयितुं क्षमः ॥ कुण्डगोलेषु यद्दत्तं निष्फलं तत्तु जायते ॥
विप्राय दानानि दद्यात्; स एव तारयितुं क्षमः। कुण्डगोलेषु यद्दत्तं तु निष्फलं जायते।
Verse 21
कुण्डगोलं प्रतिग्राही दातारं चाप्यधो नयेत् ॥ पित्र्ये कर्मणि चैकेन तु कुण्डं वा गोलकं तथा ॥
कुण्डगोलः प्रतिग्राही दातारं चाप्यधो नयेत्। पित्र्ये कर्मणि चैकेनापि कुण्डेन वा गोलकेन तथा (कर्म हन्यते)।
Verse 22
दृष्ट्वा तं पितरो यान्ति निराशा निरयं द्रुतम् ॥ दैवे कर्मणि चैवं तु तेषां दत्तं सुनिष्फलम् ॥
तं दृष्ट्वा पितरो निराशा द्रुतं निरयं यान्ति। दैवे कर्मणि च एवं तेषां दत्तं सुनिष्फलम्।
Verse 23
तस्माद्दानं न दातव्यमपात्राय यशस्विनि ॥ अत्रार्थे यत्पुरा वृत्तं तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥
तस्माद् अपात्राय दानं न दातव्यम्, यशस्विनि। अत्रार्थे यत् पुरा वृत्तं तच्छृणुष्व वसुन्धरे।
Verse 24
अवन्तीविषये कश्चिद्राजा ह्यत्यन्तधार्मिकः ॥ नाम्ना मेधातिथिश्चैव मनुवंशविवर्धनः ॥
अवन्तीविषये कश्चिद्राजा ह्यत्यन्तधार्मिकः। नाम्ना मेधातिथिश्चैव मनुवंशविवर्धनः॥
Verse 25
राज्ञः पुरोहितश्चासीच्छन्द्रशर्मा द्विजोत्तमः ॥ आत्रेयगोत्रे चोत्पन्नो वेदवादरतः सदा ॥
राज्ञः पुरोहितश्चासीच्छन्द्रशर्मा द्विजोत्तमः। आत्रेयगोत्रे चोत्पन्नो वेदवादरतः सदा॥
Verse 26
स राजा ब्राह्मणेभ्यश्च गा ददाति दिने दिने ॥ शतं दत्त्वा विधानॆन पृष्ठाद्भुङ्क्ते नराधिपः ॥
स राजा ब्राह्मणेभ्यश्च गा ददाति दिने दिने। शतं दत्त्वा विधानेन पृष्ठाद्भुङ्क्ते नराधिपः॥
Verse 27
गते बहुतिथे काले राज्ञो मेधातिथेः पितुः ॥ श्राद्धस्य दिवसः प्राप्तो वैशाखे वरवर्णिनि ॥ विप्रानाह्वापयामास पितुर्वै श्राद्धकारणात् ॥
गते बहुतिथे काले राज्ञो मेधातिथेः पितुः। श्राद्धस्य दिवसः प्राप्तो वैशाखे वरवर्णिनि॥ विप्रानाह्वापयामास पितुर्वै श्राद्धकारणात्॥
Verse 28
श्राद्धं कृत्वा तु विधिवत्पिण्डान्निर्वाप्य यत्नतः ॥ श्राद्धसंकल्पितं चान्नं विप्रेभ्यः प्रददौ बहु ॥
श्राद्धं कृत्वा तु विधिवत्पिण्डान्निर्वाप्य यत्नतः। श्राद्धसंकल्पितं चान्नं विप्रेभ्यः प्रददौ बहु॥
Verse 29
तन्मध्ये ब्राह्मणः कश्चिद्गोलकोऽवस्थितस्तदा ॥ श्राद्धे संकल्पितं चान्नं तस्मै दत्तं विधानतः ॥
तन्मध्ये ब्राह्मणः कश्चिद्गोलकोऽवस्थितस्तदा । श्राद्धे संकल्पितं चान्नं तस्मै दत्तं विधानतः ॥
Verse 30
तेनैव श्राद्धदोषेण राज्ञस्तु पितरस्तदा ॥ स्वर्गाद्भ्रष्टावलम्बन्ते वने कण्टकसंयुते ॥
तेनैव श्राद्धदोषेण राज्ञस्तु पितरस्तदा । स्वर्गाद्भ्रष्टावलम्बन्ते वने कण्टकसंयुते ॥
Verse 31
क्षुत्पिपासार्दिता नित्यं क्रन्दन्ते च पुनः पुनः ॥ कदाचिद्दैवयोगेन राजा मेधातिथिः स्वयम् ॥
क्षुत्पिपासार्दिता नित्यं क्रन्दन्ते च पुनः पुनः । कदाचिद्दैवयोगेन राजा मेधातिथिः स्वयम् ॥
Verse 32
मृगयार्थं गतस्तत्र द्वित्रैः परिजनैर्वृतः ॥ तत्रावलम्बतो दृष्ट्वा तानपृच्छद्द्विजप्रियः ॥
मृगयार्थं गतस्तत्र द्वित्रैः परिजनैर्वृतः । तत्रावलम्बतो दृष्ट्वा तानपृच्छद्द्विजप्रियः ॥
Verse 33
के भवन्तोऽत्र सम्प्राप्ता दशामेतां सुदुःखिताः ॥ केन कर्मविपाकेन भवन्तः कथयन्तु मे ॥
के भवन्तोऽत्र सम्प्राप्ता दशामेतां सुदुःखिताः । केन कर्मविपाकेन भवन्तः कथयन्तु मे ॥
Verse 34
पितर ऊचुः ॥ अस्मद्वंशकरो नित्यं नाम्ना मेधातिथिः प्रभुः ॥ वयं तस्यैव पितरो नरकं गन्तुमुद्यताः ॥
पितर ऊचुः—अस्मद्वंशकरो नित्यं नाम्ना मेधातिथिः प्रभुः। वयं तस्यैव पितरो नरकं गन्तुमुद्यताः॥
Verse 35
तेषां तु वचनं श्रुत्वा राजा दुःखसमन्वितः ॥ उवाच तान्पितॄन्सर्वान्सान्त्वपूर्वमिदं वचः ॥
तेषां तु वचनं श्रुत्वा राजा दुःखसमन्वितः। उवाच तान्पितॄन्सर्वान्सान्त्वपूर्वमिदं वचः॥
Verse 36
मेधातिथिरुवाच ॥ मेधातिथिरहं नाम्ना भवन्तः पितरो मम ॥ केन वै कर्मदोषेण निरयं गन्तुमुद्यताः ॥
मेधातिथिरुवाच—मेधातिथिरहं नाम्ना भवन्तः पितरो मम। केन वै कर्मदोषेण निरयं गन्तुमुद्यताः॥
Verse 37
तत्र दुःखं महद्भुक्त्वा पुनर्गच्छामहे दिवम् ॥ पुत्र त्वं चैव दाता च सर्वलोकहिते रतः ॥
तत्र दुःखं महद्भुक्त्वा पुनर्गच्छामहे दिवम्। पुत्र त्वं चैव दाता च सर्वलोकहिते रतः॥
Verse 38
असंख्यातास्त्वया दत्ता गावः सुबहुदक्षिणाः ॥ तेन पुण्येन गच्छामः स्वर्गं ह्यतिसुखप्रदम् ॥
असंख्यातास्त्वया दत्ता गावः सुबहुदक्षिणाः। तेन पुण्येन गच्छामः स्वर्गं ह्यतिसुखप्रदम्॥
Verse 39
तत्र चान्नं न विद्येत येन तृप्तिर्भविष्यति ॥ पुनः श्राद्धं त्वया कार्यं पितॄणां तृप्तिदायकम् ॥
तत्र तु येन तृप्तिर्भवेत् तादृशमन्नं न विद्यते। अतः पितॄणां तृप्तिदायकं श्राद्धं त्वया पुनः कर्तव्यम्॥
Verse 40
तेषां तु वचनं श्रुत्वा मेधातिथिरगाद्गृहम् ॥ आहूय चन्द्रशर्माणं गुरुं वचनमब्रवीत् ॥
तेषां वचनं श्रुत्वा मेधातिथिर्गृहं जगाम। गुरुम् चन्द्रशर्माणम् आहूय वचनमिदमब्रवीत्॥
Verse 41
इत्युक्तमात्रे वचने चन्द्रशर्मा पुरोहितः ॥ आहूतवान्द्विजान्सर्वान्वेदपाठकृतश्रमान् ॥
इत्युक्तमात्रे वचने चन्द्रशर्मा पुरोहितः। सर्वान् द्विजान् वेदपाठकृतश्रमान् आहूतवान्॥
Verse 42
साधून्क्षान्तान्कुलीनांश्च सुशीलान्मानवर्जितान् ॥ राज्ञा तु कारयामास श्राद्धं विधिविदां वरः ॥
साधून् क्षान्तान् कुलीनांश्च सुशीलान् मानवर्जितान्। विधिविदां वरः स राज्ञा श्राद्धं कारयामास॥
Verse 43
कृते श्राद्धे ततः पश्चात्पिण्डान्निर्वाप्य यत्नतः ॥ ब्राह्मणान्भोजयामास दक्षिणाभिः प्रपूज्य च ॥
कृते श्राद्धे ततः पश्चात् पिण्डान् निर्वाप्य यत्नतः। ब्राह्मणान् भोजयामास दक्षिणाभिः प्रपूज्य च॥
Verse 44
मेधातिथिरुवाच ॥ चन्द्रशर्मन् पुनः श्राद्धं करिष्ये पितुरद्य वै ॥ आहूयन्तां द्विजाः सर्वे कुण्डगोलकवर्जिताः ॥
मेधातिथिरुवाच— चन्द्रशर्मन्, अद्य वै पितुः श्राद्धं पुनः करिष्ये। कुण्डगोलकवर्जिताः सर्वे द्विजाः समाहूयन्ताम्॥
Verse 45
पश्चाद्विसर्जयामास स्वयं तु बुभुजे नृपः ॥ भुक्त्वा पुनर्वनं गत्वा दृष्टवांश्च स्वकान्पितॄन् ॥
पश्चात् स विसर्जयामास; स्वयं तु नृपो बुभुजे। भुक्त्वा पुनर्वनं गत्वा स्वकान् पितॄन् दृष्टवान्॥
Verse 46
ऊचुर्विनयसंपन्नाः प्रीतिपूर्वमिदं वचः ॥ स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामः स्वर्गलोकं प्रति प्रभो ॥
ऊचुः विनयसंपन्नाः प्रीतिपूर्वमिदं वचः— स्वस्ति तेऽस्तु; गमिष्यामः स्वर्गलोकं प्रति, प्रभो॥
Verse 47
तयोर् दत्तं तु यच्छ्राद्धं निष्फलं तत्स्मृतं बुधैः ॥ दैवे कर्मणि दिव्ये च ब्राह्मणो नैव लभ्यते ॥
तयोर्दत्तं यच्छ्राद्धं तु निष्फलं तत्स्मृतं बुधैः। दैवे कर्मणि दिव्ये च ब्राह्मणो नैव लभ्यते॥
Verse 48
सङ्कल्पयित्वा चान्नं तु गोभ्यो देयं यथाविधि ॥ गवामभावे नद्यां वा क्षिपेदन्नं प्रयत्नतः ॥
सङ्कल्पयित्वा चान्नं तु गोभ्यो देयं यथाविधि। गवामभावे नद्यां वा क्षिपेदन्नं प्रयत्नतः॥
Verse 49
अपात्राय न दातव्यं नास्तिकाय गुरुद्रुहे ॥ गोलकाय न दातव्यं कुण्डाय च विशेषतः ॥
अपात्राय न दातव्यं नास्तिकाय गुरुद्रुहे । गोलकाय न दातव्यं कुण्डाय च विशेषतः ॥
Verse 50
इत्युक्त्वा पितरः सर्वे गताः स्वर्गाय भामिनि ॥ मेधातिथिरपि प्रायात्स्वपुरं ब्राह्मणैर्वृतः ॥
इत्युक्त्वा पितरः सर्वे गताः स्वर्गाय भामिनि । मेधातिथिरपि प्रायात्स्वपुरं ब्राह्मणैर्वृतः ॥
Verse 51
यदुक्तं पितृभिः सर्वं तच्छकार मुदायुतः ॥ तस्मात्ते कथितं देवि एकोऽपि ब्राह्मणोत्तमः ॥
यदुक्तं पितृभिः सर्वं तच्छकार मुदायुतः । तस्मात्ते कथितं देवि एकोऽपि ब्राह्मणोत्तमः ॥
Verse 52
संतारयति दुर्गेभ्यो विषमेभ्यो न संशयः ॥ एकोऽपि तारितुं शक्तो यथा नावा महज्जलम् ॥
संतारयति दुर्गेभ्यो विषमेभ्यो न संशयः । एकोऽपि तारितुं शक्तो यथा नावा महज्जलम् ॥
Verse 53
तस्माद्दानं प्रदातव्यं ब्राह्मणाय वसुन्धरे ॥ देवासुरमनुष्याणां गन्धर्वोरगरक्षसाम्
तस्माद्दानं प्रदातव्यं ब्राह्मणाय वसुन्धरे । देवासुरमनुष्याणां गन्धर्वोरगरक्षसाम् ॥
Verse 54
इदानीं च त्वया कार्यमस्मद्धितमनुत्तमम् ॥ गोलकाय न दातव्यं दैवं पित्र्यमथापि वा
इदानीं त्वया अस्माकं हिताय परमं कार्यं कर्तव्यम्। देवपितृकार्यं यद् दानं तत् गोलकाय न दातव्यम्।
Verse 55
प्राक्स्रोतसं नदीं गत्वा स्नानं कृत्वा विधानतः ॥ पञ्चगव्यं ततः पीत्वा मधुपर्केण संयुतम्
प्राक्स्रोतसं नदीं गत्वा विधिवत् स्नानं कृत्वा, ततः मधुपर्कसंयुक्तं पञ्चगव्यं पीत्वा।
Verse 56
वेदविद्याव्रतस्नातं बहुधर्मनिरन्तरम् ॥ शीलयुक्तं सुसन्तुष्टं धर्मज्ञं सत्यवादिनम्
वेदविद्याव्रतस्नातं बहुधर्मनिरन्तरम्। शीलयुक्तं सुसन्तुष्टं धर्मज्ञं सत्यवादिनम्।
Verse 57
आगतान्ब्राह्मणान्दृष्ट्वा मेधातिथिरकल्मषः ॥ विप्रान्नत्वा गुरुं चैव श्राद्धारम्भमथाकरोत्
आगतान् ब्राह्मणान् दृष्ट्वा मेधातिथिरकल्मषः। विप्रान् नत्वा गुरुं चैव श्राद्धारम्भमथाकरोत्।
Verse 58
पितर ऊचुः ॥ श्राद्धं संकल्पितं चान्नं दत्तं तद्गोलकाय वै ॥ तेनैव कर्मदोषेण नरकं गन्तुमुद्यताः
पितर ऊचुः—श्राद्धं संकल्पितं चान्नं दत्तं, तद् गोलकाय वै। तेनैव कर्मदोषेण वयं नरकं गन्तुमुद्यताः।
Verse 59
हृष्टान्पुष्टान्बलैर्युक्तान्राजा तु मुमुदे भृशम् ॥ दृष्ट्वा तु पितरश्चैव राजानं पितृवत्सलम्
हृष्टान् पुष्टान् बलैर्युक्तान् दृष्ट्वा राजा तु भृशं मुमुदे। पितरश्चापि पितृवत्सलं राजानं दृष्ट्वा हृष्टा बभूवुः॥
Verse 60
सर्वे श्राद्धं करिष्यन्ति निमिप्रभृतयो धरे ॥ मासे मासे च वै पश्चात्पितृपक्षे तपोधनाः
धरे, सर्वे निमिप्रभृतयः श्राद्धं करिष्यन्ति। ततः परं तपोधनाः मासे मासे पितृपक्षे च श्राद्धं करिष्यन्ति॥
Frequently Asked Questions
The text instructs that śrāddha efficacy depends on both correct ritual procedure and ethical recipient selection: consumption of preta-bhojya requires formal purification, and gifts given to unfit recipients (apātra, especially kuṇḍa/golaka) become fruitless and may destabilize ancestral welfare. The chapter frames ritual giving as a regulated social ecology that must be maintained to preserve intergenerational order sustained by Pṛthivī.
The narrative mentions śrāddha timing in relation to daiva-kāla, janma-nakṣatra, śrāddha-kāla, and parvan days; it also references performance in Vaiśākha for the exemplar story, and notes recurring observance “māse māse” and specifically during pitṛ-pakṣa.
Through Pṛthivī’s inquiry and Varāha’s response, the chapter links human ritual conduct to a broader terrestrial order: river bathing, controlled offerings, and regulated distribution of food and gifts are presented as practices that align society with a stable, Earth-supported moral economy. Improper giving is portrayed as producing disorder (ancestral distress in a forest), while corrected practice restores equilibrium.
The chapter references King Medhātithi, described as a highly dhārmika ruler of Avantī-viṣaya and connected to the Manu-vaṃśa; it also names his purohita Candrāśarman of the Ātreya-gotra. These figures serve as exemplars for governance, priestly authority, and the social regulation of śrāddha.