Adhyaya 182: Installation of a Stone Image (Ritual Procedure for Consecration)

Verse 1

अथ शैलार्चास्थापनम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ यथा तिष्ठामि शैलेषु प्रतिमायामितस्ततः ॥

अथ शैलार्चास्थापनम्। श्रीवराह उवाच— पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि, तच्छृणुष्व वसुन्धरे; यथा तिष्ठामि शैलेषु प्रतिमायामितस्ततः।

Verse 2

सुरूपां च शिलां दृष्ट्वा निःशल्यां सुपरिक्षिताम् ॥ तत्र दक्षं रूपकारं शीघ्रं च विनियोजयेत् ॥

सुरूपां च शिलां दृष्ट्वा निःशल्यां सुपरिक्षिताम् । तत्र दक्षं रूपकारं शीघ्रं च विनियोजयेत् ॥

Verse 3

शीघ्रमालिख्य तं तत्र श्वेतवर्तिकया नरः ॥ प्रदक्षिणां ततः कृत्वा पूजयेदक्षतादिभिः ॥

शीघ्रमालिख्य तं तत्र श्वेतवर्तिकया नरः । प्रदक्षिणां ततः कृत्वा पूजयेदक्षतादिभिः ॥

Verse 4

दीपकं च ततो दद्याद्बलिं दध्योदनेन च ॥ नमो नारायणायेति उक्त्वा मन्त्रमुदीरयेत् ॥

दीपकं च ततो दद्याद्बलिं दध्योदनेन च । नमो नारायणायेति उक्त्वा मन्त्रमुदीरयेत् ॥

Verse 5

मन्त्रः— योऽसौ भवान्सर्वजनप्रवीरः सोमाग्नितेजाः सुमतिप्रधानः ॥ एतेन मन्त्रेण तु वासुदेव प्रतिष्ठितो वर्धय कीर्तिराशिम् ॥

मन्त्रः— योऽसौ भवान्सर्वजनप्रवीरः सोमाग्नितेजाः सुमतिप्रधानः । एतेन मन्त्रेण तु वासुदेव प्रतिष्ठितो वर्धय कीर्तिराशिम् ॥

Verse 6

प्रवर अयुतवराह जय जय वर्धस्व ॥ अनेनैव तु मन्त्रेण कर्तव्यं यस्य यादृशम् ॥ एवंरूपं ततः कृत्वा देवं नारायणं प्रभुम् ॥

प्रवर अयुतवराह जय जय वर्धस्व । अनेनैव तु मन्त्रेण कर्तव्यं यस्य यादृशम् । एवंरूपं ततः कृत्वा देवं नारायणं प्रभुम् ॥

Verse 7

ततो वै स्थापयेत् तत्र पूर्वाभिमुखमेव तु ॥ अहोरात्रमुषित्वैवं शुक्लवस्त्रेण भूषितः ॥

ततो वै तत्र पूर्वाभिमुखमेव तु स्थापयेत्। एवं अहोरात्रम् उषित्वा शुक्लवस्त्रेण भूषितः॥

Verse 8

शुक्लयज्ञोपवीती च कृत्वा वै दन्तधावनम् ॥ सर्वगन्धोदकं गृह्य इमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥

शुक्लयज्ञोपवीती च कृत्वा वै दन्तधावनम्। सर्वगन्धोदकं गृह्य इमं मन्त्रमुदाहरेत्॥

Verse 9

मन्त्रः— योऽसौ भवांस्तिष्ठति सर्वरूपं मायाबलं सर्वजगत्स्वरूपम् ॥ एतेन मन्त्रेण जगत्स्वरूप सम्पूजितस्तिष्ठसि लोकनाथ ॥

मन्त्रः— योऽसौ भवांस्तिष्ठति सर्वरूपं मायाबलं सर्वजगत्स्वरूपम्। एतेन मन्त्रेण जगत्स्वरूप सम्पूजितस्तिष्ठसि लोकनाथ॥

Verse 10

यो मां संस्थापयेद्भूमे मम कर्मपरायणः ॥ स याति वैष्णवं लोकं नात्र कार्या विचारणा ॥

यो मां संस्थापयेद्भूमे मम कर्मपरायणः। स याति वैष्णवं लोकं नात्र कार्या विचारणा॥

Verse 11

यावकं पायसं भुक्त्वा अहोरात्रं समापयेत् ॥ ततः पश्चिमसन्ध्यायां दद्याच्चत्वारि दीपकान् ॥

यावकं पायसं भुक्त्वा अहोरात्रं समापयेत्। ततः पश्चिमसन्ध्यायां दद्याच्चत्वारि दीपकान्॥

Verse 12

पञ्चगव्यं च गन्धं च वारिणा सह मिश्रयेत् ॥ चतुरः कलशांश्चैव स्थापयेत्पादमूलतः ॥

पञ्चगव्यं च गन्धान् च वारिणा सह सम्यग् मिश्रयेत् । चतुरः कलशांश्चैव देवपादमूलतः स्थापयेत् ॥

Verse 13

गीतवादित्रघोषेण उत्सवं तत्र कारयेत् ॥ ब्राह्मणैः सामगैस्तत्र वेदघोषं तु कारयेत् ॥

गीतवादित्रघोषेण तत्रोत्सवं कारयेत् । ब्राह्मणैः सामगैस्तत्र वेदघोषं तु कारयेत् ॥

Verse 14

ब्रह्माक्षरसहस्राणि पठतां ब्रह्मवादिनाम् ॥ येषां पठितशब्देन शुभगीतस्वरेण च ॥

ब्रह्माक्षरसहस्राणि पठतां ब्रह्मवादिनाम् । येषां पठितशब्देन शुभगीतस्वरेण च ॥

Verse 15

पुनरावाहनं कुर्यान्मन्त्रेणानेन सुव्रतः ॥ आगच्छ हे देव सुमन्त्रयुक्तः पञ्चेन्द्रियैः षट्सु तथा प्रधानः ॥

पुनरावाहनं कुर्यान्मन्त्रेणानेन सुव्रतः । आगच्छ हे देव सुमन्त्रयुक्तः पञ्चेन्द्रियैः षट्सु तथा प्रधानः ॥

Verse 16

एतेषु भूतेषु च संविधाता आवासितस्तिष्ठति लोकनाथ ॥

एतेषु भूतेषु च संविधाता आवासितस्तिष्ठति लोकनाथः ।

Verse 17

अनेनैव तु मन्त्रेण समित्तिलघृतेन च ॥ मधुना चैव होतव्यमष्टोत्तरशताहुतिः ॥

अनेनैव मन्त्रेण समिद्भिः तिलैः घृतेन च तथा मधुना च अष्टोत्तरशतसंख्यकाः आहुतयः होतव्याः।

Verse 18

पञ्चगव्यं ततः प्राश्य मन्त्रेण विधिपूर्वकम् ॥ सर्वगन्धैश्च लाजैश्च पञ्चगव्यजलं तथा ॥

ततः मन्त्रेण विधिपूर्वकं पञ्चगव्यं प्राश्य, सर्वगन्धैः लाजैः च, तथा पञ्चगव्यजलेनापि कर्म प्रवर्तयेत्।

Verse 19

ततः प्रासादे स्थाप्योऽहं गीतवादित्रमङ्गलैः ॥ सर्वगन्धान्स्ततो गृहीत्वा इमं मन्त्रं उदाहरेत् ॥

ततः गीतवादित्रमङ्गलैः सह प्रासादे अहं स्थापनीयः। ततः सर्वगन्धान् गृहीत्वा इमं मन्त्रं उदाहरेत्।

Verse 20

मन्त्रश्च — योऽसौ भवान्लक्षणलक्षितश्च लक्ष्म्या च युक्तः सततं पुराणः ॥ अत्र प्रासादे सुसमिद्धतेजाः प्रवेशमायाहि नमो नमस्ते ॥

मन्त्रः— योऽसौ भवान् लक्षणलक्षितः लक्ष्म्या च सततं युक्तः पुराणः। अत्र प्रासादे सुसमिद्धतेजाः प्रवेशमायाहि, नमो नमस्ते।

Verse 21

तत एतेन मन्त्रेण प्रासादं संप्रवेशयेत् ॥ प्रतिमा स्थापितव्या मे मध्ये न तु विपार्श्वतः ॥

ततः एतेन मन्त्रेण प्रासादं संप्रवेशयेत्। प्रतिमा मे मध्ये स्थापनीया, न तु विपार्श्वयोः।

Verse 22

एवं संस्थापनं कृत्वा दद्यादुद्वर्तनं विभोः ॥ चन्दनं कुङ्कुमं चैव मिश्रं कालेयकेन च ॥

एवं संस्थापनं कृत्वा विभोः उद्वर्तनं दद्यात्। चन्दनं कुङ्कुमं चैव कालेयकेन मिश्रितम्॥

Verse 23

एवं चोद्वर्तनं कृत्वा इमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥ योऽसौ भवान्सर्वजगत्प्रधानः सम्पूजितो ब्रह्मबृहस्पतिभ्याम् ॥ प्रवन्दितः कारणं मन्त्रयुक्तः सुस्वागतं तिष्ठ सुलोकनाथ ॥

एवं चोद्वर्तनं कृत्वा इमं मन्त्रमुदाहरेत्। योऽसौ भवान् सर्वजगत्प्रधानः सम्पूजितो ब्रह्मबृहस्पतिभ्याम्॥ प्रवन्दितः कारणं मन्त्रयुक्तः सुस्वागतं तिष्ठ सुलोकनाथ॥

Verse 24

एवं संस्थापनं कृत्वा गन्धमाल्यैश्च पूजयेत् ॥ शुक्लवस्त्राणि मे दद्यादिमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥

एवं संस्थापनं कृत्वा गन्धमाल्यैश्च पूजयेत्। शुक्लवस्त्राणि मे दद्याद् इमं मन्त्रमुदाहरेत्॥

Verse 25

मन्त्रः— वस्त्राणि देवेश गृहाण तानि मया सुभक्त्या रचितानि यानि ॥ इमानि सन्धारय विश्वमूर्त्ते प्रसीद मह्यं च नमो नमस्ते ॥

मन्त्रः— वस्त्राणि देवेश गृहाण तानि मया सुभक्त्या रचितानि यानि। इमानि सन्धारय विश्वमूर्त्ते प्रसीद मह्यं च नमो नमस्ते॥

Verse 26

एवं वस्त्राणि मे दद्याद्विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ धूपनं मे ततो दद्यात्कुङ्कुमागुरुमिश्रितम् ॥ एवं च धूपनं दद्यादिमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥

एवं वस्त्राणि मे दद्याद् विधिदृष्टेन कर्मणा। धूपनं मे ततो दद्यात् कुङ्कुमागुरुमिश्रितम्। एवं च धूपनं दद्याद् इमं मन्त्रमुदीरयेत्॥

Verse 27

एवं पूजां ततः कृत्वा प्रापणं च निवेदयेत् ॥ पूर्वोक्तेन विधानेन प्रापणं चोपकल्प्य च ॥

एवं पूजां ततः कृत्वा प्रापणं च निवेदयेत् । पूर्वोक्तेन विधानेन प्रापणं चोपकल्प्य च ॥

Verse 28

पूर्वोक्तेनैव मन्त्रेण दद्यत्प्रापणकं बुधः ॥ प्रापणान्ते चाचमनं दद्याद्देहविशुद्धये ॥

पूर्वोक्तेनैव मन्त्रेण दद्यत्प्रापणकं बुधः । प्रापणान्ते चाचमनं दद्याद्देहविशुद्धये ॥

Verse 29

शान्तिजापस्ततः कार्यः सर्वकार्यर्थसिद्धिदः ॥ मन्त्रः— त्वं वै सुशान्तिं कुरु लोकनाथ राज्ञः सराष्ट्रस्य च ब्राह्मणानाम् ॥ बालेषु वृद्धेषु गवाङ्गणेषु कन्यासु शान्तिं च पतिव्रतासु ॥

शान्तिजापस्ततः कार्यः सर्वकार्यर्थसिद्धिदः । मन्त्रः— त्वं वै सुशान्तिं कुरु लोकनाथ राज्ञः सराष्ट्रस्य च ब्राह्मणानाम् । बालेषु वृद्धेषु गवाङ्गणेषु कन्यासु शान्तिं च पतिव्रतासु ॥

Verse 30

रोगा विनश्यन्तु च सर्वतश्च कृषीवलानां च कृषिः सदा स्यात् ॥ सुभिक्षयुक्ताश्च सदा हि लोकाः काले सुवृष्टिर्भविता च शान्तिः ॥

रोगा विनश्यन्तु च सर्वतश्च कृषीवलानां च कृषिः सदा स्यात् । सुभिक्षयुक्ताश्च सदा हि लोकाः काले सुवृष्टिर्भविता च शान्तिः ॥

Verse 31

आगमिष्याम्यहं देवि मन्त्रपाठो मम प्रियः ॥ निःशब्दं च ततः कृत्वा स्थाप्यो भागवतैः सह

आगमिष्याम्यहं देवि मन्त्रपाठो मम प्रियः । निःशब्दं च ततः कृत्वा स्थाप्यो भागवतैः सह ॥

Verse 32

एवं विधिं ततः कृत्वा विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ सम्पूज्य तत्र देवेशं ब्राह्मणान्भोजयेद्व्रती

एवं विधिं ततः कृत्वा विधिदृष्टेन कर्मणा । तत्र देवेशं सम्पूज्य व्रती ब्राह्मणान् भोजयेत् ॥

Verse 33

दीनानाथान्प्रतर्प्याथ यथाविभवशक्तितः ॥ य एतेन विधानेन कुर्यात्संस्थापनं मम

दीनानाथान् प्रतर्प्याथ यथाविभवशक्तितः । य एतेन विधानेन कुर्यात् संस्थापनं मम ॥

Verse 34

यावन्तो मम गात्रेषु जायन्ते जलबिन्दवः ॥ तावद्वर्षसहस्राणि मम लोकेषु तिष्ठति

यावन्तो मम गात्रेषु जायन्ते जलबिन्दवः । तावद् वर्षसहस्राणि मम लोकेषु तिष्ठति ॥

Verse 35

यो मां संस्थापयेद्भूमे सर्वाहङ्कारवर्जितः ॥ तारितं च कुलं तेन सप्त सप्त च सप्ततिः

यो मां संस्थापयेद् भूमौ सर्वाहङ्कारवर्जितः । तारितं च कुलं तेन सप्त सप्त च सप्ततिः ॥

Verse 36

एतत्ते कथितं भद्रे शैलिकास्थापनं मम ॥ धर्मसन्धारणार्थाय मम भक्तसुखाय च

एतत् ते कथितं भद्रे शैलिकास्थापनं मम । धर्मसन्धारणार्थाय मम भक्तसुखाय च ॥

Verse 37

करणधारणप्रवध्यं उदाहरणम् अपराजितम् अजारामर । सम्पूज्य स्नापयात्मानम् अनेन मन्त्रेण ॐ नमो वासुदेवाय ॥ एवं तु स्थापनं कृत्वा शिलायां मम सुन्दरि ॥ ततोऽधिवासनं कार्यं पूर्वप्रोष्ठपदासु च

करणधारणप्रवध्यं उदाहरणम् अपराजितम् अजारामर । सम्पूज्य स्नापयात्मानम् अनेन मन्त्रेण—ॐ नमो वासुदेवाय । एवं तु स्थापनं कृत्वा शिलायां मम सुन्दरि, ततोऽधिवासनं कार्यं पूर्वप्रोष्ठपदासु च।

Verse 38

एवं कृते विधाने भवामि सन्निहितः स्वयम् ॥ व्यतीतायां तु शर्वर्यां प्रभाते विमले ततः

एवं कृते विधाने भवामि सन्निहितः स्वयम् । व्यतीतायां तु शर्वर्यां प्रभाते विमले ततः।

Verse 39

मन्त्रः — असावनादिः पुरुषः पुराणो नारायणः सर्वजगत्प्रधानः ॥ गन्धं च माल्यानि च धूपदीपौ गृहाण देवेश नमो नमस्ते

मन्त्रः—असावनादिः पुरुषः पुराणो नारायणः सर्वजगत्प्रधानः । गन्धं च माल्यानि च धूपदीपौ गृहाण देवेश नमो नमस्ते।