Adhyaya 165: The Glory of Mathurā: The Account of Piṇḍa-Offering at the Catuḥsāmudrika Well
Mathurā-māhātmya: Catuḥsāmudrika-kūpa-piṇḍadāna-kathā
Tīrtha-Māhātmya and Ethical-Discourse (dāna, śrāddha, post-mortem consequence)
वराहः पृथिवीं प्रति दक्षिणापथे प्रतिष्ठाने दृष्टान्तं कथयति। वैश्यः सुशीलो गृहव्यापारपरः स्नानदानजपहोमदेवार्चादि ब्राह्मणदेवभक्तिं च परित्यज्य मृतः प्रेतत्वं गतः, निर्जलेषु शुष्कदेशेषु भ्रमति। पथिकवणिक् विभुं भीषयित्वा भक्षयितुमिच्छन्निव, शर्तं दत्ते—मथुरां गत्वा चतुḥसामुद्रिककूपे स्नानं कृत्वा तस्य नाम्ना पिण्डदानं कुर्यात्। स प्रेतः कथयति—विष्णोर्मन्दिरे कदाचित् अनिच्छया दत्तः स्वर्णमाषकः अपि तं धारयति; अतः दानं तीर्थकर्म च पापशमनं दुःखनिवारणं च भवति।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 165
Verse 1
श्रीवराह उवाच ॥ अतः परं प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ यथावृत्तं प्रतिष्ठाने दक्षिणापथमण्डले ॥
श्रीवराह उवाच—अतः परं प्रवक्ष्यामि; तच्छृणुष्व वसुन्धरे। दक्षिणापथमण्डले प्रतिष्ठाने यथावृत्तं कथयामि॥
Verse 2
सुशीलो नाम वैश्यस्तु तस्मिन्वसति पत्तने ॥ धनधान्यसमृद्धस्तु बहुपुत्रः कुटुम्बवान् ॥
तस्मिन्पत्तने सुशीलो नाम वैश्यः वसति स्म। स धनधान्यसमृद्धो बहुपुत्रः कुटुम्बवान् चासीत्॥
Verse 3
कुटुम्बभरणासक्तो नित्यकालं हि तिष्ठति ॥ स्नानं दानं जपं होमं देवार्चां न करोति सः ॥
स कुटुम्बभरणासक्तो नित्यं तिष्ठति स्म। स्नानं दानं जपं होमं देवार्चां च न करोति सः॥
Verse 4
क्रयविक्रयसक्तस्य कालो दीर्घो गतस्तदा ॥ कदाचिदपि पापोऽसौ न साधु गमनं गतः ॥
क्रयविक्रयसक्तस्य तदा कालो दीर्घो व्यतीतः। कदाचिदपि स पापः साधुगमनं न गतवान्॥
Verse 5
न तेन धर्मश्रवणं कदाचिदपि संश्रुतम् ॥ देवानां ब्राह्मणानां च भक्तिस्तस्य न विद्यते ॥
न तेन कदाचिदपि धर्मश्रवणं कृतम्। देवानां ब्राह्मणानां च भक्तिः तस्य न विद्यते॥
Verse 6
आत्मोदरनिमित्तं हि पापं च कुरुते सदा ॥ गच्छन्तं बहुकालं च न तं बुध्यति पापकृत् ॥
आत्मोदरपूरणहेतोः स नित्यं पापं समाचरति स्म। बहुकालं गच्छन्नपि स पापकृत् तद् न बुबोध॥
Verse 7
न तस्य जायते बुद्धिर्दानं दातुं कदाचन ॥ तस्यैवं वसतस्तत्र प्रतिष्ठाने पुरोत्तमे ॥
तस्य कदाचन दानं दातुं बुद्धिर्न जायते स्म। एवं तत्र वसतः प्रतिष्ठाने पुरोत्तमे॥
Verse 8
धनयुक्तोऽपि पापोऽसौ न ददाति कदाचन ॥ नैवान्यमतिदातारं शक्नोति च निरीक्षितुम् ॥
धनयुक्तोऽपि स पापो न कदाचन ददाति स्म। अन्यं महादातारं च द्रष्टुमपि नाशक्नोत्॥
Verse 9
स तु कालेन महता कुटुम्बासक्तमानसः ॥ कदाचिद्दैवयोगेन साध्वीं भार्यां प्रियान्सुतान् ॥
स तु महता कालेन कुटुम्बासक्तमानसः। कदाचिद्दैवयोगेन साध्वीं भार्यां प्रियान्सुतान्…॥
Verse 10
परिभ्रमन्क्षुधाविष्टो मरुदेशं गतोऽपि सः ॥ तत्रैव च कृतावासो बहुकालं स वै वणिक् ॥
परिभ्रमन् क्षुधाविष्टः स मरुदेशं गतोऽपि। तत्रैव कृतावासो बहुकालं स वै वणिक्॥
Verse 11
कदाचिद्दैवयोगेन तत्र सार्थ उपागतः ॥ तस्य मध्ये तु वणिजो मथुरायां विनिःसृताः ॥
कदाचिद् दैवयोगेन तत्र सार्थः समुपागतः । तस्य मध्ये तु वणिजो मथुरायां विनिःसृताः ॥
Verse 12
गते सार्थे तु स वणिक् तं वृक्षं समुपाश्रितः ॥ तत्रैव वसति प्रेतो रौद्ररूपो भयानकः ॥
गते सार्थे तु स वणिक् तं वृक्षं समुपाश्रितः । तत्रैव वसति प्रेतो रौद्ररूपो भयानकः ॥
Verse 13
दीर्घदंष्ट्रः सुविकटो ह्रस्वबाहुर्विभीषणः ॥ महाहनुर्विशालाक्षो बिडालसदृशाननः ॥
दीर्घदंष्ट्रः सुविकटो ह्रस्वबाहुर्विभीषणः । महाहनुर्विशालाक्षो बिडालसदृशाननः ॥
Verse 14
अथ कालेन बहुना दैवयोगेन भामिनि ॥ तत्राजगाम कश्चित्तु क्रयविक्रयकारकः ॥
अथ कालेन बहुना दैवयोगेन भामिनि । तत्राजगाम कश्चित्तु क्रयविक्रयकारकः ॥
Verse 15
तं दृष्ट्वा दूरतः प्रेतश्चातिहर्षेण संयुतः ॥ तत्राजगाम नृत्यन् स इदं वचनमब्रवीत् ॥
तं दृष्ट्वा दूरतः प्रेतश्चातिहर्षेण संयुतः । तत्राजगाम नृत्यन् स इदं वचनमब्रवीत् ॥
Verse 16
भक्ष्यभूतो ममाद्यत्वं क्व भवान्यातुमिच्छति ॥ प्रेतस्य वचनं श्रुत्वा सोऽतिभीतो द्रुतं गतः ॥
अद्य मम भक्ष्यभूतोऽसि; क्व भवान् गन्तुमिच्छति? प्रेतस्य वचनं श्रुत्वा स अतिभीतः शीघ्रं पलायितवान्।
Verse 17
गच्छन्तं तं गृहीत्वा स प्रेतो वचनमब्रवीत् ॥ मम त्वं विहितो भक्ष्यः स्वयं प्राप्तोऽसि मानव ॥
गच्छन्तं तं गृहीत्वा स प्रेतो वचनमब्रवीत्— मम त्वं विहितो भक्ष्यः; स्वयं प्राप्तोऽसि मानव।
Verse 18
मांसं ते भक्षयिष्यामि पिबामि तव शोणितम् ॥ इत्याकर्ण्य वचस्तस्य स वणिग्वाक्यमब्रवीत् ॥
मांसं ते भक्षयिष्यामि, पिबामि तव शोणितम्— इत्याकर्ण्य तस्य वचः स वणिग् वाक्यमब्रवीत्।
Verse 19
मयि संभक्षिते रक्षः कुटुम्बं हि मरिष्यति ॥ ततो वचनमाकर्ण्य प्रेतो वचनमब्रवीत् ॥
मयि संभक्षिते रक्षः कुटुम्बं हि मरिष्यति। तद्वचनं श्रुत्वा प्रेतो प्रत्युवाच।
Verse 20
कस्मात्स्थानात्समायातः सत्यं ब्रूहि महामते ।
कस्मात् स्थानात् समायातः? सत्यं ब्रूहि महामते।
Verse 21
विभुरुवाच ॥ गोवर्ध्धनो गिरिवरो यमुना च महानदी ॥ तयोर्मध्ये पुरी रम्या मथुरा लोकविश्रुता ।
विभुरुवाच— गोवर्ध्धनो गिरिवरः, यमुना च महानदी। तयोर्मध्ये पुरी रम्या मथुरा लोकविश्रुता॥
Verse 22
तस्यां वसाम्यहं प्रेत पितृपैतामहे गृहे ॥ तत्र मे वसतो नित्यं यद्द्रव्यं पूर्वसञ्चितम् ।
तस्यां वसाम्यहं प्रेतः पितृपैतामहे गृहे। तत्र मे वसतो नित्यं यद्द्रव्यं पूर्वसञ्चितम्॥
Verse 23
तत्सर्वं तस्करैर्नीतं क्षीणवित्तोऽभवं तदा ॥ स्वल्पं वित्तं गृहीत्वाहं समायातो मरुस्थलम् ।
तत्सर्वं तस्करैर्नीतं क्षीणवित्तोऽभवं तदा। स्वल्पं वित्तं गृहीत्वाहं समायातो मरुस्थलम्॥
Verse 24
तव दृष्टिपथं यातो यत्कार्यं तत्कुरुष्व मे ।
तव दृष्टिपथं यातः; यत्कार्यं तत्कुरुष्व मे॥
Verse 25
प्रेत उवाच ॥ न त्वां खादितुमिच्छामि कृपा मे जायते त्वयि ॥ समयेन हि मोक्ष्यामि कुरुष्व वचनं मम ।
प्रेत उवाच— न त्वां खादितुमिच्छामि; कृपा मे जायते त्वयि। समयेन हि मोक्ष्यामि; कुरुष्व वचनं मम॥
Verse 26
निर्वृत्य गच्छ मथुरां मम कार्यार्थसाधकः ॥ तत्र गत्वा त्वया कार्यं यत्कर्तव्यं वदामि तत् ।
निर्वृत्य त्वं मथुरां गच्छ मम कार्यार्थसाधकः। तत्र गत्वा त्वया कर्तव्यं यत्, तत् अहं वदामि॥
Verse 27
स्नानं कृत्वा तु विधिवत्कूपे चातुःसामुद्रिके ॥ पिण्डदानं कुरुष्व त्वं मम नाम्ना प्रयत्नतः ।
विधिवत् स्नानं कृत्वा चातुःसामुद्रिके कूपे। मम नाम्ना प्रयत्नतः पिण्डदानं कुरुष्व त्वम्॥
Verse 28
नाहं यास्यामि मथुरां द्रव्याभावे कथंचन ॥ भक्षयस्व शरीरं मे ततस्तृप्तिमवाप्स्यसि ।
द्रव्याभावे कथंचन नाहं मथुरां यास्यामि। भक्षयस्व शरीरं मे ततः तृप्तिमवाप्स्यसि॥
Verse 29
प्रेत उवाच ॥ गृहे बहुधनं तेऽस्ति त्वं गच्छ मम सत्कुरु ॥ आस्ते धनमपर्याप्तं गच्छ त्वं मा विलम्बय ।
प्रेत उवाच—गृहे बहुधनं तेऽस्ति, गच्छ मम सत्कुरु। आस्ते धनमपर्याप्तं, गच्छ त्वं मा विलम्बय॥
Verse 30
विभुरुवाच ॥ गृहे मम धनं नास्ति यत्त्वया समुदीरितम् ॥ गृहे शेषं मम धनं न चान्यत्तत्र विद्यते ॥
विभुरुवाच—गृहे मम धनं नास्ति यत्त्वया समुदीरितम्। गृहे शेषं मम धनं, न चान्यत्तत्र विद्यते॥
Verse 31
पितृपैतामही कीर्तिरविक्रेया हि सा मया ॥ प्रेतः प्रहस्य सानन्दमिदं वचनमब्रवीत् ॥
पितृपैतामही कीर्तिर्मया न विक्रेयैव; इति प्रेतः प्रहस्य सानन्दमिदं वचनमब्रवीत्।
Verse 32
अस्ति चैव धनं प्रोक्तं यन्मया त्वद्गृहे विभो ॥ सुवर्णभारो गर्तस्थो गृहे तिष्ठति सञ्चितः ॥
अस्ति च धनं मया प्रोक्तं तव गृहे विभो; सुवर्णभारो गर्तस्थो गृहे सञ्चितस्तिष्ठति।
Verse 33
निवर्त गच्छ सन्तुष्टः सुहृदां प्रीतिवर्धनः ॥ एवं द्रक्ष्यामि ते मार्गं मथुरा येन गम्यते ॥
निवर्त गच्छ सन्तुष्टः सुहृदां प्रीतिवर्धनः; एवं ते मार्गं दर्शयामि येन मथुरा गम्यते।
Verse 34
सूता उवाच ॥ वणिग्घृष्टमना भूत्वा पुनर्वचनमब्रवीत् ॥ इमामवस्थां सम्प्राप्य कथं ज्ञानसमुद्भवः ॥
सूता उवाच—वणिग्घृष्टमना भूत्वा पुनर्वचनमब्रवीत्: इमामवस्थां सम्प्राप्य कथं ज्ञानसमुद्भवः?
Verse 35
ततः स कथयामास यद्वृत्तं हि पुरातनम् ॥ प्रतिष्ठाने पुरवरे विष्णोरायतनं महत् ॥
ततः स कथयामास यद्वृत्तं पुरातनम्; प्रतिष्ठाने पुरवरे विष्णोरायतनं महत् आसीत्।
Verse 36
प्रभातसमये तत्र विष्णोरायतने शुभे ॥ ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रास्तत्र समागताः ॥
प्रभातसमये तत्र विष्णोरायतने शुभे । ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्च तत्र समागताः ॥
Verse 37
तस्मिन्काले तु मित्रेण नीतोऽहं विष्णुमन्दिरम् । अत्यादरेण महता सन्तोष्य च पुनः पुनः ॥
तस्मिन्काले तु मित्रेण नीतोऽहं विष्णुमन्दिरम् । अत्यादरेण महता सन्तोष्य च पुनः पुनः ॥
Verse 38
मित्रेण सह तत्रैव तस्य पार्श्वे व्यवस्थितः ॥ श्रुतो मया ततः कूपः पुण्योऽयं पापनाशनः ॥
मित्रेण सह तत्रैव तस्य पार्श्वे व्यवस्थितः । श्रुतो मया ततः कूपः पुण्योऽयं पापनाशनः ॥
Verse 39
समुद्राः किल तिष्ठन्ति चत्वारोऽत्र समागताः ॥ तस्य कूपस्य माहात्म्यं श्रुतं तत्र महत्फलम् ॥
समुद्राः किल तिष्ठन्ति चत्वारोऽत्र समागताः । तस्य कूपस्य माहात्म्यं श्रुतं तत्र महत्फलम् ॥
Verse 40
वाचकाय ततो दानं दत्तं सर्वैर्महाजनैः ॥ मित्रेण प्रेरितो दाने मया मौनं समाश्रितम्
वाचकाय ततो दानं दत्तं सर्वैर्महाजनैः । मित्रेण प्रेरितो दाने मया मौनं समाश्रितम् ॥
Verse 41
मित्रेण च पुनः प्रोक्तं यथाशक्त्या प्रदीयताम् ॥ तदा मित्रमसङ्गेन दत्तो वै स्वर्णमाषकः
मित्रेण पुनः प्रोक्तं—“यथाशक्त्या प्रदीयताम्” इति। तदा स मित्रोऽसङ्गेन स्वर्णमाषकं वै ददौ।
Verse 42
ततः कालेन महता गतो वैवस्वतक्षयम् ॥ वैवस्वतनियोगेन ततोऽहं पूर्वकर्मभिः
ततः कालेन महता वैवस्वतक्षयं गतोऽहम्। वैवस्वतनियोगेन पूर्वकर्मभिरनन्तरम् अहं तथाभवम्।
Verse 43
प्रेतत्वं समनुप्राप्तो दुस्तरं दुर्गमं महत् ॥ न दत्तं न हुतं चापि तीर्थं नैवावगाहितम्
प्रेतत्वं समनुप्राप्तो दुस्तरं दुर्गमं महत्। न दत्तं न हुतं चापि तीर्थं नैवावगाहितम्।
Verse 44
न तर्पितास्तु पितरः प्राप्तोऽहं प्रेततां ततः ॥ इत्येत्कथितं सर्वं यन्मां त्वं परिपृच्छसि
न तर्पिताः पितरः; ततोऽहं प्रेततां प्राप्तः। इत्येतत् कथितं सर्वं यन्मां त्वं परिपृच्छसि।
Verse 45
गच्छ त्वं सम्मुखस्तत्र यत्र सा मथुरा पुरी ॥ प्रेतस्य वचनं श्रुत्वा विभुर्वचनमब्रवीत्
“गच्छ त्वं सम्मुखस्तत्र यत्र सा मथुरा पुरी” इति। प्रेतवाक्यं श्रुत्वा विभुस्तदुत्तरं वचनमब्रवीत्।
Verse 46
प्रेत उवाच ॥ कथितं हि मया पूर्वं यद्वृत्तं हि पुरातनम् ॥ वाचकाय तु यद्दत्तं सुवर्णस्य च माषकम्
प्रेत उवाच—मया पूर्वमेव पुरातनं यद्वृत्तं कथितम्; वाचकाय सुवर्णस्य माषक एको दत्त इति।
Verse 47
तद्दानस्य प्रभावेण नित्यं तृप्तोऽस्मि वै विभो ॥ अकामेन मया दत्तं तस्येदं कर्मणः फलम्
तस्य दानस्य प्रभावेण अहं नित्यं तृप्तोऽस्मि, हे विभो; अकामेन मया दत्तं, तस्य कर्मण इदं फलम्।
Verse 48
प्रेतभावं गतस्यापि न मे ज्ञानस्य विभ्रमः ॥ ततश्च स वणिक्श्रेष्ठ आगत्य मथुरां पुरीम्
प्रेतभावं गतस्यापि मे ज्ञानस्य न विभ्रमः; ततश्च स वणिक्श्रेष्ठो मथुरां पुरीम् आगत्य (अग्रे जगाम)।
Verse 49
कृतं तेन च तत्सर्वं यथा प्रेतेन भाषितम् ॥ प्रेतोऽसौ तेन कृत्येन मुक्तिं प्राप्य दिवं गतः
तेन तत्सर्वं प्रेतेन यथा भाषितं तथा कृतम्; तेन कृत्येनासौ प्रेतो मुक्तिं प्राप्य दिवं गतः।
Verse 50
तीर्थे चैव गृहे वापि देवस्थानेऽपि चत्वरे ॥ यत्र तत्र मृता देवि मुक्तिं यान्ति न चान्यथा ॥
तीर्थे वा गृहे वापि देवस्थानेऽपि चत्वरे वा—यत्र तत्र मृता, हे देवि, मुक्तिं यान्ति; न चान्यथा।
Verse 51
अन्यत्र हि कृतं पापं तीर्थमासाद्य गच्छति ॥ तीर्थे तु यत्कृतं पापं वज्रलेपो भविष्यति ॥
अन्यत्र कृतं पापं तीर्थमासाद्य नश्यति; तीर्थे तु यत्कृतं पापं वज्रलेप इव दृढं भवति।
Verse 52
मथुरायां कृतं पापं तत्रैव च विनश्यति ॥ एषा पुरी महापुण्या यस्यां पापं न विद्यते ॥
मथुरायां कृतं पापं तत्रैव विनश्यति; एषा पुरी महापुण्या यस्यां पापस्य स्थितिर्नास्ति।
Verse 53
कृतघ्नश्च सुरापश्च चौरॊ भग्नव्रतस्तथा ॥ मथुरां प्राप्य मनुजो मुच्यते सर्वकिल्बिषैः ॥
कृतघ्नः सुरापश्च चौरः भग्नव्रतस्तथा; मथुरां प्राप्य मनुजः सर्वकिल्बिषैः प्रमुच्यते।
Verse 54
परदाररता ये च ये नरा अजितेन्द्रियाः ॥ मथुरावासिनः सर्वे ते देवा नरविग्रहाः ॥
परदाररता ये च ये नरा अजितेन्द्रियाः; मथुरावासिनः सर्वे ते देवा नरविग्रहाः।
Verse 55
बलिभिक्षाप्रदातारस्ते मृताः क्रोधवर्जिताः ॥ तीर्थस्नानरता ये च देवास्ते नरमूर्तयः ॥
बलिभिक्षाप्रदातारो ये मृताः क्रोधवर्जिताः; तीर्थस्नानरता ये च ते देवा नरमूर्तयः।
Verse 56
यदन्येषां सहस्रेण ब्राह्मणानां महात्मनाम् ॥ एकेन पूजितेन स्यान्माथुरेणाखिलं हि तत् ॥
यदन्येषां स्थलेषु सहस्रेण महात्मब्राह्मणानां पूजनात् फलं सिध्यति, तत्सर्वं हि एकेनैव माथुरेण पूजितेन स्यात्।
Verse 57
अनृग्वै माथुरो यत्र चतुर्वेदस्तथापरः ॥ न च वेदैश्चतुर्भिः स्यान्माथुरेण समः क्वचित् ॥
यत्र अनृग्वै अपि माथुरः, अपरश्च चतुर्वेदविद्; तथापि चतुर्भिर्वेदैः सहापि क्वचित् न माथुरेण समता भवति।
Verse 58
भवन्ति सर्वतीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च ॥ मङ्गलानि च सर्वाणि यत्र तिष्ठन्ति माथुराः ॥
यत्र माथुराः तिष्ठन्ति, तत्र सर्वतीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च, सर्वाणि मङ्गलानि च भवन्ति।
Verse 59
चतुर्वेदं परित्यज्य माथुरं पूजयेत्सदा ॥ सिद्धा भूतगणाः सर्वे ये च देवगणा भुवि ॥
चतुर्वेदं परित्यज्यापि माथुरं सदा पूजयेत्; यतः सिद्धा भूतगणाः सर्वे देवगणाश्च भुवि तेन सह सम्बद्धाः।
Verse 60
मथुरावासिनो लोकान्पश्यन्ति च चतुर्भुजान् ॥ मथुरायां ये वसन्ति विष्णुरूपा हि ते नराः
मथुरावासिनो लोकाः चतुर्भुजान् दिव्यरूपान् पश्यन्ति; ये मथुरायां वसन्ति ते नराः विष्णुरूपा हि।
Verse 61
ज्ञानिनस्तान्हि पश्यन्ति अज्ञानाः पश्यन्ति तान्न च
ज्ञानिनस्तान् हि पश्यन्ति; अज्ञानाः तान् न पश्यन्ति कदाचन।
Verse 62
एतत्ते कथितं भूमे माहात्म्यं मथुराभवम् ॥ चतुःसामुद्रिके कूपे पिण्डदाने परां गतिम्
एतत् ते कथितं भूमे मथुराभवं माहात्म्यम्—चतुःसामुद्रिके कूपे पिण्डदाने परा गतिः।
Verse 63
त्यक्त्वा जगाम निधनं प्रेतत्वं समुपागतः ॥ निरुदकेषु देशेषु विच्छायेषु वनेषु च
त्यक्त्वा जगाम निधनं प्रेतत्वं समुपागतः; निरुदकेषु देशेषु विच्छायेषु वनेषु च।
Verse 64
कुटुम्बभरणार्थाय सम्प्राप्तो दुर्गमाटवीम् ॥ वृद्धः पिता मम गृहे माता पत्नी पतिव्रता
कुटुम्बभरणार्थाय सम्प्राप्तो दुर्गमाटवीम्; वृद्धः पिता मम गृहे माता पत्नी पतिव्रता।
Verse 65
स्नानस्य च फलं देहि ततो गच्छ यथासुखम् ॥ प्रेतवाक्यं ततः श्रुत्वा विभुर्वचनमब्रवीत्
स्नानस्य च फलं देहि ततो गच्छ यथासुखम्; प्रेतवाक्यं ततः श्रुत्वा विभुर्वचनमब्रवीत्।
Verse 66
वाचकस्तत्र पठति कथां पौराणिकीं शुभाम् ॥ मम मित्रं च तत्रैव नित्यकालं च गच्छति
तत्र वाचकः शुभां पौराणिकीं कथां पठति। मम मित्रं च तत्रैव नित्यं सर्वदा गच्छति॥
Verse 67
कथं धारयसॆ प्राणान्वृक्षमूलं समाश्रितः
वृक्षमूलं समाश्रित्य प्राणान् कथं धारयसि?
Verse 68
तिष्ठेद्युगसहस्रं तु पादेनैकेन यः पुमान् ॥ तस्याधिकं भवेत्पुण्यं मथुरायां निवासिनः
यः पुमान् पादेनैकेन युगसहस्रं तिष्ठेत्, तस्यापि पुण्यादधिकं मथुरायां निवासिनः पुण्यं भवेत्॥
Frequently Asked Questions
The text frames ethical instruction through consequence: sustained neglect of snāna, dāna, and devotion (including respect for brāhmaṇas and devas) leads to preta-bhāva, while even small acts of giving and properly directed rites (notably piṇḍadāna at a recognized tīrtha) are presented as capable of restoring moral order and relieving post-mortem distress.
No explicit tithi, pakṣa, māsa, or seasonal marker is specified in the provided passage. The narrative uses general temporal cues such as prabhāta-samaya (morning time) for temple gathering and recitation, and “kālena mahatā” (after a long time) to indicate moral causality unfolding over extended duration.
Within the Varāha–Pṛthivī pedagogical frame, the chapter links moral conduct to landscape: the preta’s suffering is described through ecologies of deprivation (nirudaka-deśa, maru-deśa, vichchhāya-vana), while Mathurā is depicted as a regulated sacred environment where harmful residues (pāpa) are said to be neutralized. This contrast can be read as an early ethical geography in which human practice (dāna, tīrtha-snāna, piṇḍadāna) is mapped onto sustainable social-ritual order and the health of inhabited places.
No royal dynasties or named sage lineages are cited in the excerpt. The narrative references social and institutional actors—vaiśya householders, merchants (vaṇij), brāhmaṇas and other varṇas assembled at a Viṣṇu-āyatana, and a vācaka (public reciter) of paurāṇikī kathā—indicating an urban civic-religious setting rather than a genealogical history.