Adhyaya 107: The Glorification of Donating a Butter-Cow (Navanīta-Dhenu)
Navanīta-dhenu-dāna-māhātmya
Ritual-Manual (Dāna-vidhi) with Soteriological Phalaśruti
अस्मिन्नध्याये वराहः पृथिवीं प्रति पुराणोपदेशरूपेण नवनीतेन निर्मिताया धेनोः निर्माण‑दानविधिं निरूपयति। गोमयलेपनयुक्ते मण्डपे चर्म‑पात्रादिसंस्थापनं, धेनोः अङ्गानां धातु‑रत्न‑शर्करा‑पुष्प‑फल‑वस्त्र‑दर्भैः कल्पनं, दिक्षु दीपप्रदीपनं च कथ्यते। ब्राह्मणगृहस्थाय गो‑मन्त्रैः सह दानसमर्पणं, समुद्रमन्थनसमुत्थितामृतरूपेण नवनीतस्य देवत्वप्रतिपादकः मन्त्रश्च निर्दिश्यते। फलश्रुतौ दातृ‑द्रष्टृ‑पाठकानां पापशुद्धिः, विष्णुलोकप्राप्तिः तथा शिवसायुज्यं च प्रतिज्ञायते।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 107
Verse 1
अथ नवनीतधेनुदानमाहात्म्यम् ॥ होतोवाच ॥ नवनीतमयीं धेनुं शृणु राजन् प्रयत्नतः ॥ यां श्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः
अथ नवनीतधेनुदानमाहात्म्यं प्रवक्ष्यामि। होतोवाच—राजन् प्रयत्नतः शृणु नवनीतमयीं धेनुम्; यां श्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते, नात्र संशयः।
Verse 2
गोमयेनानुलिप्तायां भूमौ गोचर्ममाणतः ॥ चर्म कृष्णमृगस्येव तस्योपरि च धारयेत्
गोमयेनानुलिप्तायां भूमौ गोचर्ममाणतः। चर्म कृष्णमृगस्येव तस्योपरि च धारयेत्॥
Verse 3
कुम्भं तु नवनीतस्य प्रस्थमात्रस्य धारयेत् ॥ वत्सं चतुर्थभागस्य तस्यामुत्तरतो न्यसेत्
कुम्भं तु नवनीतस्य प्रस्थमात्रस्य धारयेत्। वत्सं चतुर्थभागस्य तस्यामुत्तरतो न्यसेत्॥
Verse 4
कृत्वा विधाननेन च राजसिंह सुवर्णशृङ्गी सुमुखा च कार्या ॥ नेत्रे च तस्या मणिमौक्तिकैस्तु कृत्वा तथान्यच्च गुडेन जिह्वाम्
कृत्वा विधाननेन च राजसिंह सुवर्णशृङ्गी सुमुखा च कार्या। नेत्रे च तस्या मणिमौक्तिकैस्तु कृत्वा तथान्यच्च गुडेन जिह्वाम्॥
Verse 5
ओष्ठौ च पुष्पैश्च फलैश्च दन्ताः प्रकल्प्य सास्नां च सितैश्च सूत्रैः ।। जिह्वां तथा शर्करया प्रकल्प्य फलानि दन्ताः कम्बलं पट्टसूत्रम् ॥
ओष्ठौ च पुष्पैश्च फलैश्च दन्ताः प्रकल्प्य सास्नां च सितैश्च सूत्रैः। जिह्वां तथा शर्करया प्रकल्प्य फलानि दन्ताः कम्बलं पट्टसूत्रम्॥
Verse 6
नवनीतस्तनीं राजन् इक्षुपादां प्रकल्पयेत् ।। ताम्रपृष्ठां रौप्यखुरां दर्भरोमकृतच्छविम् ॥
राजन्, नवनीतस्तनीं धेनुम् इक्षुपादां च प्रकल्पयेत्। ताम्रपृष्ठां रौप्यखुरां दर्भरोमकृतच्छविं च कुर्यात्॥
Verse 7
स्वर्णशृङ्गीं रौप्यखुरां पञ्चरत्नसमन्विताम् ।। चतुर्भिस्तिलपात्रैश्च संवृतां सर्वतो दिशि ॥
स्वर्णशृङ्गीं रौप्यखुरां पञ्चरत्नसमन्विताम्। चतुर्भिस्तिलपात्रैश्च सर्वतो दिशि संवृतां कुर्यात्॥
Verse 8
आच्छाद्य वस्त्रयुग्मेन गन्धपुष्पैरलङ्कृताम् ।। दीपांश्च दिक्षु प्रज्वाल्य ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥
वस्त्रयुग्मेन ताम् आच्छाद्य गन्धपुष्पैरलङ्कृताम्। दिक्षु दीपान् प्रज्वाल्य ब्राह्मणाय निवेदयेत्॥
Verse 9
मन्त्रास्त एव जप्तव्याः सर्वधेनुषु ये स्मृताः ।। पुरा देवासुरैः सर्वैः सागरस्य तु मन्थने ॥
सर्वधेनुषु ये मन्त्राः स्मृताः, त एव जप्तव्याः। पुरा देवासुरैः सर्वैः सागरमन्थने यथा॥
Verse 10
एवमुच्चार्य तां दद्याद्ब्राह्मणाय कुटुम्बिने ।। धेनुं च दत्त्वा सुदुघां सोपधानां नयेद्गृहम् ॥
एवम् उच्चार्य तां धेनुं कुटुम्बिने ब्राह्मणाय दद्यात्। सुदुघां सोपधानां धेनुं दत्त्वा तस्य गृहं नयेत्॥
Verse 11
हविर् एवं रसं चैव विप्रवर्यस्य भूपते ।। भुक्त्वा तिष्ठेद्दिनं राजन् धेनुदस्त्रीणि वै द्विजः ॥
हे भूपते, विप्रवर्याय हविर्भोजनं रसं च प्रदद्यात्। भुक्त्वा तिष्ठेद्दिनं राजन् द्विजो धेनुदानव्रतानुष्ठानपरः॥
Verse 12
यः प्रपश्यति तां धेनुं दीयमानां नरोत्तम ।। सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवसायुज्यतां व्रजेत् ॥
हे नरोत्तम, यः तां धेनुं दीयमानां प्रपश्यति स सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवसायुज्यतां व्रजेत्॥
Verse 13
पितृभिः पूर्वजैः सार्द्धं भविष्यद्भिश्च मानवः ।। विष्णुलोकं व्रजत्याशु यावदाभूतसम्प्लवम् ॥
पितृभिः पूर्वजैः सार्द्धं भविष्यद्भिश्च मानवः। विष्णुलोकं व्रजत्याशु यावदाभूतसम्प्लवम्॥
Verse 14
य इदं शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वापि मानवः ।। सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोके महीयते ॥
य इदं शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वापि मानवः। सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोके महीयते॥
Verse 15
उत्पन्नं दिव्यममृतं नवनीतमिदं शुभम् ॥ आप्यायनं तु भूतानां नवनीत नमोऽस्तु ते ॥
उत्पन्नं दिव्यममृतं नवनीतमिदं शुभम्। आप्यायनं तु भूतानां नवनीत नमोऽस्तु ते॥
Frequently Asked Questions
The text foregrounds dāna (ritualized generosity) as a discipline of social reciprocity and moral purification: it prescribes a carefully constructed gift to a brāhmaṇa householder and frames the act of giving (and even witnessing or transmitting the instruction) as a means of pāpa-śuddhi and ordered social conduct.
No explicit tithi, nakṣatra, month, or seasonal timing is stated in the transmitted passage for Adhyāya 107; the instructions focus on materials, spatial arrangement, mantra-recitation, and the recipient protocol rather than calendrical scheduling.
Direct ecological regulation is not articulated, but the chapter’s earth-oriented ethic can be read through its terrestrial ritual grammar: preparation of the ground with gomaya and darbha, and the cow-as-abundance symbol, positions agricultural substrates and bovine-derived materials as mediators of purity, continuity, and responsible stewardship of household resources within a terrestrial (Pṛthivī-centered) worldview.
No royal genealogies or named historical lineages appear here; the passage references social roles (rājan as addressee, brāhmaṇa gṛhastha as recipient, hotṛ as ritual voice) and invokes a pan-mythic collective (deva–asura) in connection with sāgara-manthana and the emergence of amṛta/navanīta.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.