Adhyaya 7: Prahlada’s Defeat by Nara-Narayana and Victory through Bhakti
प्रह्लादस्य नरा-नारायणयुद्धं भक्तिविजयश्च (Prahlādasya Narā-Nārāyaṇa-yuddhaṃ Bhakti-vijayaśca)
Defeat and Victory through Bhakti
अस्मिन्नध्याये पुलस्त्येन नारदाय कथिते वामनपुराणे दानवराजस्य प्रह्लादस्य नरा–नारायणाभ्यां सह दीर्घं युद्धं वर्ण्यते। नारायणः हरिः शार्ङ्गपाणिः पुरुषोत्तम इति स्पष्टं निरूप्यते, ‘धर्मज’ साध्यस्य अजेयत्वं च देवानां नभसि साक्षित्वं च प्रदर्श्यते। गदा, शरवृष्टि, धनूंषि, परिघः, मुद्गरः, प्रासः, शक्तिश्च इत्यादीनां शस्त्राणां विनिमये सर्वाणि प्रह्लादस्य प्रयत्नाः निष्फलाः; हृदि प्रहारेण स क्षणं मूर्च्छित इव पतति। ततः पीतवासाः (विष्णुनाम) उपदिशति—जयः न युद्धेन, किन्तु धर्मजेषु शुश्रूषया भक्त्या च। प्रह्लादः स्तोत्रं कृत्वा विष्णोः विश्वरूपाणि (वराह-नृसिंहादीनि) तथा सर्वदेवतत्त्वभूतानां तस्मिन्नेव नारायणे लयम् उपवर्णयति; वरदानि च लभते—पापक्षयः, विष्णुनिष्ठा बुद्धिः। अन्ते स राज्यं अन्धकाय समर्प्य बदरिकाश्रमं गन्तुमिच्छति, धातृणि मनः स्थिरीकृत्य भक्ति-युक्तं राजधर्मं योगशुद्धिं च आदर्शयति।
Divine Beings
Sacred Geography
Mortal & Asura Figures
Key Content Points
- Pulastya–Nārada narrative frame: Pulastya recounts Prahlāda’s prolonged combat with Nara–Nārāyaṇa, emphasizing the ‘Dharmaja’ Sādhya’s invincibility and the spectatorship of devas in the sky.
- Martial escalation and divine superiority: successive weapons (gadā, śara-vṛṣṭi, multiple bows, parigha, mudgara, prāsa, śakti) are neutralized; Prahlāda is struck in the heart and temporarily collapses, underscoring the futility of mere asura-valor against Puruṣottama.
- Bhakti as the decisive ‘victory’: Pītavāsā teaches that Prahlāda will ‘conquer’ by devotion, leading to Prahlāda’s stotra, the granting of boons (sin-dissolution; unwavering Viṣṇu-oriented buddhi), and Prahlāda’s ethical reorientation of daitya governance and personal renunciation.
Shlokas in Adhyaya 7
Verse 1
इति श्रीवामनपुराणे षष्ठो ऽध्यायः पुलस्त्य उवाच ततो ऽनङ्गं विभुर्द्दष्ट्वा ब्रह्मन् नारायणो मुनिः प्रहस्यैवं वचः प्राह कन्दर्व इह आस्यताम्
इति श्रीवामनपुराणे षष्ठोऽध्यायः। पुलस्त्य उवाच—ततोऽनङ्गं विभुर्दृष्ट्वा ब्रह्मन् नारायणो मुनिः प्रहस्यैवं वचः प्राह—‘कन्दर्प, इह आस्यताम्’ इति।
Verse 2
तदक्षुब्धत्वमीक्ष्यास्य कामो विस्मयमागतः वसन्तो ऽपि महाचिन्तां जगामाशु महामुने
तदक्षुब्धत्वमीक्ष्याऽस्य कामो विस्मयमागतः। वसन्तोऽपि महाचिन्तां जगामाशु महामुने॥
Verse 3
ततश्चाप्सरसो दृष्ट्वा स्वागतेनाभिपूज्य च वसन्तमाह भगवानेह्येहि स्थीयतामिति
ततश्चाप्सरसो दृष्ट्वा स्वागतेनाभिपूज्य च। वसन्तमाह भगवान्—‘एह्येहि, स्थीयताम्’ इति॥
Verse 4
ततो विहस्य भगवान् मञ्जरीं कुसुमावृताम् आदाय प्राक्सुवर्णाङ्गीमूर्वोर्बालां विनिर्ममे
ततो विहस्य भगवान् मञ्जरीं कुसुमावृताम्। आदाय प्राक्सुवर्णाङ्गीं ऊर्वोर्बालां विनिर्ममे॥
Verse 5
ऊरूद्भवां स कन्दर्पो दृष्ट्वा सर्वाङ्गसुन्दरीम् अमन्यत तदानङ्गः किमियं सा प्रिया रतिः
ऊरूद्भवां सर्वाङ्गसुन्दरीं कन्यां दृष्ट्वा स कन्दर्पोऽनङ्गः तदा मन्यत—“का एषा? किं सा मम प्रिया रतिः?”
Verse 6
तदेव वदनं चारु स्वक्षिभ्रूकुटिलालकम् सुनासावंशाधरोष्ठमालोकनपरायणम्
तदेव वदनं चारु स्वक्षिभ्रूकुटिलालकं सुनासावंशाधरोष्ठं च, दर्शनपरायणं सर्वथा मनोहरम्।
Verse 7
तावेवाहार्य विरलौ पीवरौ मग्नचूचुकौ राजेते ऽस्यः कुचौ पीनौ सज्जनावि संहतौ
तावेव कुचौ विरलौ सौन्दर्येण, पीवरौ मग्नचूचुकौ; पीनौ सुसंहतौ च, यथा हार्यौ युगलाविव राजेते।
Verse 8
तदेव तनु चार्वङ्ग्या वलित्रयविभूषितम् उदरं राजते श्लक्ष्णं रोमावलिविभूषितम्
तदेव चार्वङ्ग्याः तनु उदरं श्लक्ष्णं राजते; वलित्रयविभूषितं रोमावलिविभूषितं च।
Verse 9
रोमावलीच जघनाद् यान्ती स्तनतटं त्वियम् राजते भृङ्गमालेव पुलिनात् कमलाकरम्
रोमावली च जघनादारभ्य स्तनतटं यान्ती राजते—यथा भृङ्गमाला पुलिनात् कमलाकरं प्रति गच्छति।
Verse 10
जघनं त्वतिविस्तीर्ण भात्यस्या रशनावृतम् श्रीरोदमथने नद्धूं भूजङ्गेनेव मन्दरम्
जघनं तु अतिविस्तीर्णम् अस्याः रशनावृतं भाति; श्रीरोदमथने भूजङ्गेनेव मन्दरः नद्ध इति।
Verse 11
कदलीस्तम्भसदृशैरूर्ध्वमूलैरथोरुभिः विभाति सा सुचार्वङ्गी पद्मकिढ्जल्कसन्निभा
कदलीस्तम्भसदृशैः ऊर्ध्वमूलैः उरुभिः सा सुचार्वङ्गी विभाति, पद्मकिञ्जल्कसन्निभा।
Verse 12
जानुनी गूढगुल्फे च शुभे जङ्घे त्वरोमशे विभातो ऽस्यास्तथा पादावलक्तकसमत्विषौ
जानुनी गूढगुल्फे च शुभे जङ्घे त्वरोमशे; तथा पादौ अलक्तकसमत्विषौ विभातः।
Verse 13
इति संचिन्तयन् कामस्तामनिन्दितलोचनाम् कामातुरो ऽसौ संजातः किमुतान्यो जनो मुने
इति संचिन्तयन् कामः ताम् अनिन्दितलोचनाम्; कामातुरः असौ संजातः, किमु तु अन्यो जनो मुने।
Verse 14
माधवो ऽप्युर्वशीं दृष्ट्वा संचिन्तयत नारद किंस्वित् कामनरेन्द्रस्य राजधानी स्वयं स्थिता
माधवोऽपि उर्वशीं दृष्ट्वा संचिन्तयत् नारद—किंस्वित् कामनरेन्द्रस्य राजधानी स्वयं स्थिता इति।
Verse 15
आयाता शशिनो नूनमियं कान्तिर्निशाक्षये रविरश्मिप्रतापार्तिभीता शरणमागता
निशाक्षये नूनं शशिनः कान्तिरियं रविरश्मिप्रतापार्तिभीता शरणं प्राप्येहायाता।
Verse 16
इत्थं संचितयन्नेव अवष्टभाप्सरोगणम् तस्थौ मुनिरिव ध्यानमास्थितः स तु माधवः
एवं संचितयन्नेवाप्सरोगणमवष्टभ्य माधवः स मुनिरिव ध्यानमास्थितस्तस्थौ।
Verse 17
ततः स विस्मितान् सर्वान् कन्दर्पादीन् महामुने दृष्ट्वा प्रोवाच वचनं स्मितं कृत्वा शुभव्रतः
ततः सर्वान् विस्मितान् कन्दर्पादीन् दृष्ट्वा, हे महामुने, स शुभव्रतः स्मितं कृत्वा वचनं प्रोवाच।
Verse 18
इयं ममोरुसंभृता कामाप्सरस माधव नीयतां सुरलोकाय दीयतां वासवाय च
इयं ममोरुसंभृता कामाप्सरा, हे माधव, नीयतां सुरलोकाय; दीयतां वासवाय च।
Verse 19
इत्युक्ताः कम्पमानास्ते जग्मुर्गृह्योर्वशीं दिवम् सहस्राक्षाय तां प्रादाद् रूपयौवनशालिनीम्
इत्युक्ताः कम्पमानास्ते दिवं जग्मुः, उर्वशीं गृह्य; तां रूपयौवनशालिनीं सहस्राक्षाय प्राददुः।
Verse 20
आचक्षुश्चरितं ताभ्यां धर्मजाभ्यां महामुने देवाराजाय कामाद्यास्ततो ऽभृद् विस्मयः परः
महामुने, धर्मजौ तौ उभौ देवराजाय यद्वृत्तान्तं समभवत् तदाचक्षताम्; ततः कामादयः सर्वे परं विस्मयं जग्मुः।
Verse 21
एताद्शं हि चरितं ख्यातिमग्र्यां जगाम ह पातालेषु तथा मर्त्यै दिक्ष्वष्टासु जगाम च
एतादृशं हि चरितं ख्यातिमग्र्यां जगाम; पातालेषु तथा मर्त्येषु अष्टासु च दिक्षु सर्वत्र प्रससार।
Verse 22
एकदा निहते रौद्रो हिरण्यकशिपौ मुने अभिषिक्तस्तदा राज्ये प्रह्लादौ नाम दानवः
मुने, एकदा रौद्रे हिरण्यकशिपौ निहते सति, प्रह्लादो नाम दानवः तदा राज्येऽभिषिक्तः।
Verse 23
तस्मिञ्शासति दैत्येन्द्रे देवब्राह्मणपूजके मखानि भुवि राजानो यजन्ते विधिवत्तदा
तस्मिन् दैत्येन्द्रे शासति देवब्राह्मणपूजके, तदा भुवि राजानः मखान् विधिवद् अयजन्त।
Verse 24
ब्राह्मणाश्च तपो धर्मं तीर्थयात्राश्च कुर्वते वैश्याश्च पशुवृत्तिस्थाः शूद्राः शुश्रूषणे रताः
ब्राह्मणाः तपो धर्मं च तीर्थयात्राश्च कुर्वते; वैश्याः पशुवृत्तिस्थाः; शूद्राः शुश्रूषणे रताः।
Verse 25
चातुर्वर्ण्यं ततः स्वे स्वे आश्रमे धर्मकर्मणि आवर्त्तत ततो देवा वृत्त्या युक्ताभवान् मुने
ततः चातुर्वर्ण्यं स्वस्वाश्रमे धर्मकर्मणि पुनरावर्तत; अनन्तरं हे मुने, देवाः स्वस्ववृत्त्या युक्ताः सम्यगवस्थिताः।
Verse 26
ततस्तु च्यवनो नाम भार्गवेन्द्रो महातपाः जगाम नर्मदां स्नातुं तीर्थं चैवाकुलीश्वरम्
ततः च्यवनो नाम महातपाः भार्गवेन्द्रः नर्मदां स्नातुं जगाम, तीर्थं चाकुलीश्वरं च।
Verse 27
तत्र दृष्ट्वा महादेवं नदीं स्नातुमवातरत् अवतीर्णं प्रजग्राह नागः केकरलोहितः
तत्र महादेवं दृष्ट्वा नदीं स्नातुमवातरत्; अवतीर्णं तं केकरलोहितो नाम नागः प्रजग्राह।
Verse 28
गृहीतस्तेन नागेन सस्मार मनसा हरिम् संस्मृते पुण्डरीकाक्षे निर्विषो ऽभून्महोरगः
तेन नागेन गृहीतः स मनसा हरिं संस्मार; पुण्डरीकाक्षे संस्मृते महोरगः निर्विषोऽभूत्।
Verse 29
नीतस्तेनातिरौद्रेण पन्नगेन रसातलम् निर्विषश्चापि तत्याज च्यवनं भुजगोत्तमः
तेनातिरौद्रेण पन्नगेन रसातलं नीतः; निर्विषो भुजगोत्तमश्च्यवनं ततो मुमोच।
Verse 30
संत्यक्तमात्रो नागेन च्यवनो भार्गवोत्तमः चचार नागकन्याभिः पूज्यचमानः समन्ततः
सत्यक्तमात्रो नागेन च्यवनो भार्गवोत्तमः । चचार नागकन्याभिः समन्ततः पूज्यमानः ॥
Verse 31
विचारन् प्रविवेशाथ दानवानां महत् पुरम् संपूज्यमानो दैत्येन्द्रः प्रह्लादो ऽथ ददर्श तम्
विचारन् प्रविवेशाथ दानवानां महत्पुरम् । संपूज्यमानो दैत्येन्द्रः प्रह्लादोऽथ ददर्श तम् ॥
Verse 32
भृगुपुत्रे महातेजाः पूजां चक्रे यथार्हतः संपूजितोपविष्टश्च पृष्टश्चागमनं प्रति
भृगुपुत्रे महातेजाः पूजां चक्रे यथार्हतः । संपूजितोपविष्टश्च पृष्टश्चागमनं प्रति ॥
Verse 33
स चोवाच महाराज महातीर्थं महाफलम् स्नातुमेवागतो ऽस्म्यद्य द्रष्टुञ्चैवाकुलीश्वरम्
स चोवाच महाराज महातीर्थं महाफलम् । स्नातुमेवागतोऽस्म्यद्य द्रष्टुञ्चैवाकुलीश्वरम् ॥
Verse 34
नद्यामेवावतीर्णो ऽस्मि गृहीतश्चाहिना बलान् समानीतो ऽस्मि पाताले दृष्टश्चात्र भवानपि
नद्यामेवावतीर्णोऽस्मि गृहीतश्चाहिना बलात् । समानीतोऽस्मि पाताले दृष्टश्चात्र भवानपि ॥
Verse 35
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं च्यवनस्य दितीश्वरः प्रोवाच धर्मसंयुक्तं स वाक्यं वाक्यकोविदः
एतद्वचनं च्यवनस्य श्रुत्वा दितीश्वरः दैत्याधिपतिः वाक्यकोविदः धर्मसंयुक्तं वचनं प्रोवाच।
Verse 36
प्रह्लाद उवाच भगवन् कानि तीर्थानि पृथिव्यां कानि चाम्बरे रसातले च कानि स्युरेतद् वक्तुं ममार्हसि
प्रह्लाद उवाच— भगवन्, पृथिव्यां कानि तीर्थानि, अम्बरे कानि, रसातले च कानि स्युः? एतद् वक्तुं ममार्हसि।
Verse 37
च्यवन उवाच पृथिव्यां नैमिषं तीर्थमन्तरिक्षे च पुष्करम् चक्रतीर्थं महाबाहो रसातलतले विदुः
च्यवन उवाच— पृथिव्यां नैमिषं तीर्थम्, अन्तरिक्षे पुष्करम्; चक्रतीर्थं महाबाहो रसातलतले विदुः।
Verse 38
पुलस्त्य उवाच श्रुत्वा तद्भार्गववचो दैत्यराजो महामुने नेमिषै गन्तुकामस्तु दानवानितदब्रवीत्
पुलस्त्य उवाच— तद्भार्गववचः श्रुत्वा दैत्यराजो महामुने, नैमिषं गन्तुकामस्तु दानवान् इदं अब्रवीत्।
Verse 39
प्रह्लाद उवाच उत्तिष्ठध्वं गमिष्यामः स्नातुं तीर्थं हि नैमिषम् द्रक्ष्यामः पुण्डरीकाक्षं पीतवाससमच्युतम्
प्रह्लाद उवाच— उत्तिष्ठध्वं, गमिष्यामः स्नातुं नैमिषं तीर्थम्; द्रक्ष्यामः पुण्डरीकाक्षं पीतवाससम् अच्युतम्।
Verse 40
पुलस्त्य उवाच इत्युक्ता दानवेन्द्रेण सर्वे ते दैत्यदानवाः चक्रुरुद्योगमतुलं निर्जग्मुश्च रसातलात्
पुलस्त्य उवाच—दानवेन्द्रेणैवमुक्ताः सर्वे ते दैत्यदानवाः अतुलमुद्योगं चक्रुः रसातलाच्च निर्जग्मुः।
Verse 41
ते समभ्येत्य दैतेया दानवाश्च महाबलाः नेमिषारण्यमागत्य स्नानं चक्रुर्मुदान्विताः
ते दैतेया दानवाश्च महाबलाः समभ्येत्य नैमिषारण्यं प्राप्य मुदान्विताः स्नानं चक्रुः।
Verse 42
ततो दितीश्वरः श्रीमान् मृगव्यां स चचार ह चरन् सरस्वतीं पुण्यां ददर्श विमलोदकाम्
ततो दितीश्वरः श्रीमान् मृगव्यां विचचार ह; चरन् पुण्यां सरस्वतीं विमलोदकां ददर्श।
Verse 43
तस्यादूरे महाशाखं शलवृक्षं शरैश्चितम् ददर्श बाणानपरान् मुखे लग्नान् परस्परम्
तस्यादूरे महाशाखं शलवृक्षं शरैश्चितं ददर्श; बाणानपरान् च मुखे लग्नान् परस्परं ददर्श।
Verse 44
ततस्तानद्भुताकारान् बाणान् नागोपवीतकान् दृष्ट्वातुलं तदा चक्रे क्रोधं दैत्येश्वरः किल
ततस्तानद्भुताकारान् बाणान् नागोपवीतकान् दृष्ट्वा दैत्येश्वरः किल तदा अतुलं क्रोधं चक्रे।
Verse 45
स ददर्श ततो ऽदूरात्कृष्णाजिनधरौ मुनी समुन्नतजटाभारौ तपस्यासक्तमानसौ
स ततोऽदूरात् कृष्णाजिनधरौ मुनी ददर्श; समुन्नतजटाभारौ तपस्यासक्तमानसौ।
Verse 46
तयोश्च पार्श्वयोर्दिव्ये धनुषी लक्षणान्विते शार्ङ्गमागवं चैव अक्ष्य्यौ च महेषुधी
तयोः पार्श्वयोर्दिव्ये धनुषी लक्षणान्विते; शार्ङ्गमागवं चैव, अक्षय्यौ च महेषुधी।
Verse 47
तौ दृष्ट्वामन्यत तदा दामिबिकाविति दानवः ततः प्रोवाच वचनं तावुभौ पुरुषोत्तमौ
तौ दृष्ट्वा दानवस्तदा दाम्बिकाविति मन्यत; ततः स वचनं प्रोवाच तावुभौ पुरुषोत्तमौ।
Verse 48
किं भवद्भ्यां समारःधं दम्भं धर्मविनाशनम् क्व तपः क्व जटाभारः क्व चेमौ प्रवरायुधौ
किं भवद्भ्यां समारब्धं दम्भं धर्मविनाशनम्? क्व तपः क्व जटाभारः, क्व चेमौ प्रवरायुधौ?
Verse 49
अथोवाच नरो दैत्यं का ते चिन्ता दितीश्वर सामर्थ्ये सति यः कुर्यात् तत्संपद्येत तस्य हि
अथ नरो दैत्यं उवाच—का ते चिन्ता दितीश्वर? सामर्थ्ये सति यः कुर्यात्, तत्संपद्येत तस्य हि।
Verse 50
अथोवाच दितीशस्तौ का शक्तिर्युवयोरिह मयि तिष्ठति दैत्येन्द्रे धर्मसेतुप्रवर्तके
अथ दितीवंशेश्वरः तौ उवाच— “युवयोः इह का शक्तिः? मयि दैत्येन्द्रे धर्मसेतुप्रवर्तके समुपस्थिते।”
Verse 51
नरस्तं प्रत्युवाचाथ आवाभ्यां शक्तिरूर्जिता न कश्चिच्छक्नुयाद् योद्धुं नरनारायणौ युधि
अथ नरः तं प्रत्युवाच— “आवाभ्यां शक्तिरूर्जिता; युधि नरनारायणौ योद्धुं न कश्चित् शक्नुयात्।”
Verse 52
दैत्येश्वरस्तस्तः क्रुद्धः प्रतिज्ञामारुरोह च यथा कथञ्चिज्जेष्यामि नरनारायणौ रणे
ततः दैत्येश्वरः क्रुद्धः प्रतिज्ञामारुरोह— “यथा कथञ्चित् रणे नरनारायणौ जेष्यामि।”
Verse 53
इत्येवमुक्त्वा वचनं महात्मा दितीश्वरः स्थाप्य बलं वनान्ते वितत्य चापं गुणमाविकृष्य तलध्वनिं घोरतरं चकार
इत्युक्त्वा महात्मा दितीश्वरः वनान्ते बलं स्थापयामास; ततः चापं वितत्य गुणमाविकृष्य घोरतरं तलध्वनिं चकार।
Verse 54
ततो नरस्त्वाजगवं हि चापमानम्य बाणान् सुबहुञ्शिताग्रान् मुमोच तानप्रतिमैः पृषत्कैश्चिच्छेद दैत्यस्तपनीयपुङ्खैः
ततः नरः आजगवं चापं नमयित्वा शिताग्रान् बहून् बाणान् मुमोच; दैत्यस्तु तान् अप्रतिमैः तपनीयपुङ्खैः पृषत्कैः चिच्छेद।
Verse 55
छिन्नान् समीक्ष्याथ नरः पृषत्कान् दैत्येश्वरेणाप्रतिमेव संख्ये क्रुद्धः समानम्य महाधनुस्ततो मुमोच चान्यान् विविधान् पृषत्कान्
तदा दैत्येश्वरेण संख्ये छिन्नान् स्वपृषत्कान् समीक्ष्य नरः क्रुद्धः सन् महाधनुः समानम्य ततः पुनर्विविधप्रकारान् अन्यान् पृषत्कान् मुमोच।
Verse 56
एकं नरो द्वौ दितिजेश्वरश्च त्रीन् धर्मसूनुश्चतुरो दितीशः नरस्तु बाणान् प्रमुमोच पञ्च षड् द्रत्यनाथो निशितान् पृषत्कान्
नर एकं शरं मुमोच; दितिजेश्वरः द्वौ; धर्मसूनुः त्रीन्; दितीशः चतुरः। ततः नरः पञ्च बाणान् प्रमुमोच, दैत्यनाथः षड् निशितान् पृषत्कान् ससर्ज।
Verse 57
सप्तर्षिमुख्यो द्विचतुश्च दैत्यो नरस्तु षट् त्रीणि च दैत्यमुख्ये षट्त्रीणि चैकं च दितीश्वरेण मुक्तानि बाणानि नराय विप्र
विप्र, सप्तर्षिमुख्यः शरान् मुमोच; दैत्यः द्वौ चतुरश्च; नरः तु दैत्यमुख्ये षट् त्रीणि च मुमोच। दितीश्वरेण च नराय षट् त्रीणि चैकं च बाणाः मुक्ताः।
Verse 58
एकं च षट् पञ्च नरेण मुक्तास्त्वष्टौ शराः सप्त च दानवेन षट् सप्त चाष्टौ नव षण्नरेण द्विसप्ततिं दैत्यपतिः ससर्ज्ज
नरेण एकं षट् पञ्च च शराः मुक्ताः; दानवेन अष्टौ सप्त च। ततः नरेण षट् सप्त चाष्टौ नव षट् च मुक्ताः; दैत्यपतिः द्विसप्ततिं शरान् ससर्ज।
Verse 59
शतं नरस्त्रीणि शतानि दैत्यः षड् धर्मपुत्रो दश दैत्यराजः ततो ऽप्यसंख्येयतरान् हि बाणान् मुमोचतुस्तौ सुभृशं हि कोपात्
नरः शतं त्र्यधिकं बाणान् मुमोच; दैत्यः शतानि बहूनि। धर्मपुत्रः षड् बाणान्, दैत्यराजः दश मुमोच। ततः तीव्रकोपात् तौ उभौ असंख्येयतरान् बाणान् सुभृशं मुमोचतुः।
Verse 60
ततो नरो बाणगणैरसख्यैरवास्तरद्भूमिमथो दिशः खम् स चापि दैत्यप्रवरः पृषत्कैश्चिच्छेद वेगात् तपनीयपुङ्खैः
ततः स नरः असंख्यैर्बाणगणैर्भूमिं दिशः खं च समन्तादावृतवान्। स च दैत्यप्रवरः तपनीयपुङ्खैः शीघ्रैः पृषत्कैर्वेगात् तान् छित्त्वा न्यपातयत्॥
Verse 61
ततः पतत्त्रिभिर्वीरौ सुभृशं नरदानवौ युद्धे वरास्त्रैर्युध्येतां घोररूपैः परस्परम्
ततः पतत्त्रिभिः परिवृतौ तौ वीरौ नरदानवौ युद्धे घोररूपैः वरास्त्रैः परस्परं सुभृशं युध्येताम्॥
Verse 62
ततस्तु दैत्येन वरास्त्रपाणिना चापे नियुक्तं तु पितामहास्त्रम् महेश्वरास्त्रं पुरुषोत्तमेव समं समाहत्य निपेततुस्तौ
ततस्तु दैत्येन वरास्त्रपाणिना चापे नियुक्तं पितामहास्त्रम्। पुरुषोत्तमोऽपि महेश्वरास्त्रेण समं समाहत्य तौ शरौ सह निपेततुः॥
Verse 63
ब्रह्मस्त्रे तु प्रशमिते प्रह्लादः क्रोधमूर्छितः गदां प्रगृह्य तरसा प्रचस्कन्द रथोत्तमात्
ब्रह्मस्त्रे प्रशमिते प्रह्लादः क्रोधमूर्छितः। गदां प्रगृह्य तरसा रथोत्तमात् प्रचस्कन्द॥
Verse 64
गदापाणिं समायान्तं दैत्यं नारायणस्तदा दृष्ट्वाथ पृष्ठतश्चक्रे नरं योद्धूमनाः स्वयम्
गदापाणिं समायान्तं दैत्यं दृष्ट्वा नारायणस्तदा। नरं पृष्ठतश्चक्रे स्वयमेव योद्धुमनाः॥
Verse 65
ततो दीतीशः सगदः समाद्रवत् सशार्ङ्गपाणिं तपसां निधानम् ख्यातं पुराणर्षिमुदारविक्रमं नारायणं नारद लोकपालम्
ततो दितीवंशाधिपो दैत्यः सगदः सशार्ङ्गपाणिं तपसां निधानं ख्यातं पुराणर्षिमुदारविक्रमं नारायणं, हे नारद, लोकपालं प्रति समाद्रवत्।
Frequently Asked Questions
Prahlāda’s stotra identifies Nārāyaṇa as the all-encompassing supreme principle, subsuming major deities and cosmic functions (e.g., Brahmā, the three-eyed deity, Agni, Vāyu, Sūrya, Candra) within Viṣṇu’s being. This is a classic Purāṇic strategy of syncretic theology: it acknowledges the wider pantheon and their iconographic roles while asserting a unifying, non-competitive hierarchy in which devotion (bhakti) to Nārāyaṇa becomes the integrating axis.
Two pilgrimage geographies are explicitly named: Naimiṣāraṇya, where Prahlāda performs his morning rite (āhnika-kriyā), and Badarikāśrama, to which he proceeds for devotional encounter with Nara–Nārāyaṇa. While the chapter does not provide a full tīrtha-māhātmya catalogue, it uses these sites as topographical sanctification markers—linking ritual discipline (Naimiṣa) and ascetic-devotional attainment (Badarī) to the transformation of asura kingship into dharma-guided conduct.
Prahlāda moves from a vow-driven martial project (to defeat the ‘Dharmaja’ Sādhya) to the recognition that the divine cannot be conquered by force. Guided by Pītavāsā, he ‘wins’ through exclusive devotion, receives boons (eradication of bodily, mental, and verbal sin; steadfast Viṣṇu-oriented intellect), delegates sovereignty to Andhaka, and adopts a renunciatory-yogic stance—presenting bhakti and ethical governance as the mature resolution of asura-dharma.
Read Vamana Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.