Verse 39

Amritnada

Sanskrit (Devanagari)

यस्येदं मण्डलं भित्वा मारुतो याति मूर्धनि । यत्र तत्र म्रियेद्वापि न स भूयोऽभिजायते । न स भूयोऽभिजायत इत्युपनिषत् ॥३९॥

Padapatha (Word Split)

यस्य । इदम् । मण्डलम् । भित्वा । मारुतः । याति । मूर्धनि । यत्र । तत्र । म्रियेत् । वा । अपि । न । सः । भूयः । अभिजायते । न । सः । भूयः । अभिजायत इति । उपनिषत् ॥

IAST Transliteration

yasyedaṃ maṇḍalaṃ bhitvā māruto yāti mūrdhani | yatra tatra mriyed vāpi na sa bhūyo 'bhijāyate | na sa bhūyo 'bhijāyata ity upaniṣat ||39||

Translation

यस्य एतन्मण्डलं भित्त्वा मारुतः मूर्ध्नि याति, स यत्र कुत्रापि म्रियेत, न स भूयोऽभिजायते। ‘न स भूयोऽभिजायते’ इत्युपनिषत्॥३९॥

Academic Translation

For whom the wind (vital breath), having pierced this ‘circle/disc’ (maṇḍala), goes to the crown of the head—wherever he may die, he is not born again. ‘He is not born again’—thus (ends) the Upaniṣad.

Verse Context

• Mokṣa (liberation) and non-return (apunarbhava) through ūrdhva-prāṇa and realization
• Mahavakya: Indirect: expresses the fruit (mokṣa/apunarjanma) that mahāvākya-knowledge secures; framed here via yogic prāṇa-udgama rather than explicit identity statement.
• Atharva
• Chandas: Mixed: first two pādas anuṣṭubh-like; overall treated as śloka with an Upaniṣadic colophon; effectively metrical (Anuṣṭubh) with closing prose-like tag “ity upaniṣat”.