Adhyaya 8

Verse 1

भोजराज उवाच । प्रभो सारस्वत मया श्रुतं माहात्म्यमुत्तमम् । वस्त्रापथस्य क्षेत्रस्य गिरे रैवतकस्य च

भोजराज उवाच— प्रभो सारस्वत! मया वस्त्रापथक्षेत्रस्य रैवतकगिरेश्च उत्तमं माहात्म्यं श्रुतम्।

Verse 2

विशेषेण स्वर्णरेखाभवस्य च जलस्य च । इदानीं श्रोतुमिच्छामि तीर्थोत्पत्तिं वदस्व मे

विशेषेण स्वर्णरेखाभवस्य जलस्य च; इदानीं श्रोतुमिच्छामि— तीर्थोत्पत्तिं मे वदस्व।

Verse 3

ब्रह्मविष्णुशिवादीनां मध्ये कोऽयं व्यवस्थितः । केयं नदी स्वर्णरेखा सर्वपातकनाशिनी

ब्रह्मविष्णुशिवादीनां मध्ये कोऽयं अत्र व्यवस्थितः? केयं स्वर्णरेखा नदी सर्वपातकनाशिनी?

Verse 4

कस्माद्ब्रह्मादया देवा अस्मिंस्तीर्थे समागताः । कथं नारायणो देवः स्वयमेव समागतः

कस्माद् ब्रह्मादयो देवा अस्मिंस्तीर्थे समागताः? कथं च नारायणो देवः स्वयमेव अत्र समागतः?

Verse 5

हेमालयं परित्यज्य भवानी गिरिमूर्द्धनि । संस्थिता स्कन्दमादाय देवैरिन्द्रादिभिः सह

हेमालयं परित्यज्य भवानी गिरिमूर्धनि संस्थिता। स्कन्दमादाय देवैः सहेन्द्रादिभिः समन्विता॥

Verse 6

सारस्वत उवाच । शृणु सर्वं महाराज कथयिष्ये सविस्तरम् । येन वै कथ्यमानेन सर्वपापक्षयो भवेत्

सारस्वत उवाच—शृणु सर्वं महाराज कथयिष्ये सविस्तरम्। येन कथ्यमानेन श्रूयमाणेन सर्वपापक्षयो भवेत्॥

Verse 7

पुरा ब्रह्मदिनस्यांते जगदेतच्चराचरम् । संहृत्य भगवान्रुद्रो ब्रह्मविष्णुपुरस्कृतः

पुरा ब्रह्मदिनान्ते जगदेतच्चराचरम्। संहृत्य भगवान् रुद्रो ब्रह्मविष्णुपुरस्कृतः॥

Verse 8

तां च ते सकलां रात्रिमेकमूर्त्तिभवास्त्रयः । तिष्ठन्ति रात्रि पर्यन्ते पुनर्भिन्ना भवंति ते

तां च ते सकलां रात्रिमेकमूर्तिभवास्त्रयः। तिष्ठन्ति रात्रिपर्यन्ते पुनर्भिन्ना भवन्ति ते॥

Verse 9

ब्रह्मविष्णुशिवा देवा रजःसत्त्वतमोमयाः । सृष्टिं करोति भगवान्ब्रह्मा पालयते हरिः

ब्रह्मविष्णुशिवा देवा रजःसत्त्वतमोमयाः। सृष्टिं करोति भगवान् ब्रह्मा पालयते हरिः॥

Verse 10

सर्वं संहरते रुद्रो जगत्कालप्रमाणतः । तेनादौ भगवान्सृष्टो दक्षो नाम प्रजापतिः

रुद्रो जगतः कालप्रमाणानुसारं सर्वं संहरति । तस्मादादौ भगवान् दक्षो नाम प्रजापतिः सृष्टः

Verse 11

सर्वे संक्षेपतः कृत्वा ब्रह्माण्डं सचरा चरम् । भिन्ना देवास्त्रयो जाताः सत्यलोकव्यवस्थिताः

सचराचरं ब्रह्माण्डं संक्षेपतः कृत्वा देवास्त्रयो भिन्ना जाताः, सत्यलोके व्यवस्थिताः।

Verse 12

त्रयो भुवं समासाद्य कौतुकाविष्टचेतसः । कैलासं ते गिरिवरं समारूढाः सुरेर्वृताः

त्रयस्ते भुवं समासाद्य कौतुकाविष्टचेतसः । सुरैर्वृताः कैलासं गिरिवरं समारूढाः

Verse 13

अहं ज्येष्ठो अहं ज्येष्ठो वादोऽभूद्ब्रह्मरुद्रयोः । तदा क्रुद्धो महादेवो ब्रह्माणं हन्तुमुद्यतः

‘अहं ज्येष्ठोऽहं ज्येष्ठः’ इति ब्रह्मरुद्रयोर्वादोऽभूत् । तदा क्रुद्धो महादेवो ब्रह्माणं हन्तुमुद्यतः

Verse 14

विष्णुना वारितो ब्रह्मा न ते वादस्तु युज्यते । तत्त्वं नाहं यदा नेदं ब्रह्मांडं सचराचरम्

विष्णुना वारितो ब्रह्मा—‘न ते वादस्तु युज्यते। तत्त्वतः यदा नेदं ब्रह्माण्डं सचराचरं नासीत्तदा नाहम् (एवं पृथगात्मभावेन)’ इति।

Verse 15

एक एव तदा देवो जले शेते महेश्वरः । जागर्ति च यदा देवः स्वेच्छया कौतुकात्ततः

तदा एक एव देवो महेश्वरः सलिले शयितः; यदा च स देवः स्वेच्छया कौतुकात् प्रबुध्यते, तदा ततोऽग्रे लीलया प्रवृत्तिः।

Verse 16

अनेन त्वं कृतः पूर्वमहं पश्चात्त्वया कृतः । ब्रह्मांडं कूर्मरूपेण धृतमस्य प्रसादतः

अस्य प्रसादेन त्वं पूर्वं निर्मितः; पश्चादहं त्वया कृतः। तेनैव प्रसादेन कूर्मरूपेण ब्रह्माण्डं धृतम्।

Verse 17

अनुप्रविष्टा ब्रह्मांडं प्रसादाच्छं करस्य च । सृष्टिस्त्वया कृता सर्वा मयि रक्षा व्यवस्थिता

शङ्करस्य प्रसादात् ब्रह्माण्डेऽहं प्रविष्टा। त्वया सर्वा सृष्टिः कृता; मयि तु रक्षणव्यवस्था प्रतिष्ठिता।

Verse 18

उदासीनवदासीनः संसारात्सारमीक्षते । एक एव शिवो देवः सर्वव्यापी महेश्वरः

उदासीन इवोपविष्टः स संसारात् सारं पश्यति। एक एव शिवो देवः सर्वव्यापी महेश्वरः।

Verse 19

पितामहत्वं संजातं प्रसादाच्छंकरस्य ते । प्रसादयामास हरं श्रुत्वा ब्रह्मा वचो हरेः

शङ्करस्य प्रसादात् ते पितामहत्वं संजातम्। हरेर्वचः श्रुत्वा ब्रह्मा हरं प्रसादयामास।

Verse 20

अनादिनिधनो देवो बहुशीर्षो महाभुजः । इत्यादिवेदवचनैस्ततस्तुष्टो महेश्वरः । प्राह ब्रह्मन्वरं यत्ते वृणीष्व मनसि स्थितम्

“अनादिनिधनो देवो बहुशीर्षो महाभुजः” इत्यादिवेदवचनैः स्तुतः सन् महेश्वरः तुष्टः। ततः स ब्रह्माणं प्राह—“ब्रह्मन्, मनसि स्थितं वरं यत्ते, तत् वृणीष्व।”