Adhyaya 99

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि यत्र चक्रधरः स्थितः । दंडपाणिश्च देवेशि यत्रैकस्थानसंस्थितः

ईश्वर उवाच—ततो गच्छेन्महादेवि यत्र चक्रधरः स्थितः; दण्डपाणिश्च देवेशि यत्रैकस्थानसंस्थितः।

Verse 2

चंद्रेशात्पूर्वदिग्भागे ।सोमेशादुत्तरेस्थितः । धनुषां पंचसंस्थाने गंधर्वेशात्समीपतः

चन्द्रेशात् पूर्वदिग्भागे, सोमेशस्योत्तरे स्थितम्। धनुषां पञ्चसंस्थाने, गन्धर्वेशस्य सन्निधौ॥

Verse 3

उमाया नैरृते भागे ब्रह्मदेवर्षिसंस्थितः । तस्योत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि सर्वपातकनाशिनीम्

उमायाः नैरृते भागे ब्रह्मदेवर्षिरास्थितः। तस्योत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि सर्वपातकनाशिनीम्॥

Verse 4

पौंड्रको वासुदेवस्तु वाराणस्यां पुराऽभवत् । तेन श्रुतं पुराणं तु पठ्यमानं द्विजातिभिः

पौण्ड्रको वासुदेवस्तु वाराणस्यां पुराऽभवत्। तेन श्रुतं पुराणं तु पठ्यमानं द्विजातिभिः॥

Verse 5

कल्पादौ द्वापरांते तु क्षत्रियाणां निवेशने । अवतारं महाबाहुवासुदेवः करिष्यति

कल्पादौ द्वापरान्ते च क्षत्रियाणां निवेशने। अवतारं महाबाहुर्वासुदेवः करिष्यति॥

Verse 6

स तु मूढमतिर्मेने अहं विष्णुरिति प्रिये । चिह्नानि धारयामास चक्रादीनि वरानने

स तु मूढमतिः प्रिये मेनेऽहं विष्णुरिति। चिह्नानि धारयामास चक्रादीनि वरानने॥

Verse 7

स दूतं प्रेषयामास द्वारकायां महोदरम् । स गत्वा प्राह विष्णुं वै चक्रादीनि परित्यज

स तु दूतं महोदरं द्वारकायां प्रेषयामास। स गत्वा विष्णुं वै प्राह—“चक्रादीनि आयुधानि परित्यज।”

Verse 8

इत्याह पौंड्रको राजा नचेद्वधमवा प्स्यसि । ततश्च भगवान्विष्णुः प्राहास्य रुचिरं वचः

इत्येवं पौण्ड्रको राजा प्राह—“न चेत् त्वं वधमवाप्स्यसि।” ततः भगवान् विष्णुः स्मितपूर्वं रुचिरं वचः प्राह।

Verse 9

वाच्यः स पौंड्रको राजा त्वया हंत वचो मम । गृहीतचक्र एवाहं काशीमागम्य ते पुरीम्

वाच्यः स पौण्ड्रको राजा त्वया—“शृणु मम वचः। अहं गृहीतचक्र एव काशीमागम्य तव पुरीं प्राप्स्यामि।”

Verse 10

संत्यक्ष्यामि ततश्चक्रं गदां चेमामसंशयम् । तद्ग्राह्यं भवता चक्रमन्यद्वा यत्तवेप्सितम्

ततः अहं निःसंशयं तच्चक्रं गदां चेमां संत्यक्ष्यामि। तत् चक्रं भवता ग्राह्यं, अथवा यत्तव इप्सितं तदन्यदायुधम्।

Verse 11

इत्युक्तेऽथ गते दूते संस्मृत्याऽभ्या गतं हरिः । गरुत्मन्तं समारुह्य त्वरितस्तत्पुरं ययौ

इत्युक्ते दूते गते, हरिः स्वकार्यं संस्मृत्याभ्यागतः। स गरुत्मन्तं समारुह्य त्वरितस्तत्पुरं ययौ।

Verse 12

मित्रस्नेहात्ततस्तस्य काशिराजः सहानुगः । सर्वसैन्यपरीवारस्ततः पौंड्रमुपाययौ

अथ तस्य मित्रस्नेहात् काशिराजः सहानुगः । सर्वसैन्यपरीवारः पौण्ड्रं सहाय्यायोपाययौ ॥

Verse 13

ततो बलेन महता काशिराजबलेन च । पौंड्रको वासुदेवोऽसौ केशवाभिमुखो ययौ

ततो बलेन महता काशिराजबलेन च । पौण्ड्रको वासुदेवोऽसौ केशवाभिमुखो ययौ ॥

Verse 14

तं ददर्श हरिर्दूराद्दुर्वारे स्यंदने स्थितम् । चक्रहस्तं गदाशार्ङ्गसंयुतं गरुडध्वजम्

तं ददर्श हरिर्दूराद् दुर्वारे स्यन्दने स्थितम् । चक्रहस्तं गदाशार्ङ्गसंयुतं गरुडध्वजम् ॥

Verse 15

तं दृष्ट्वा भावगंभीरं जहास गरुडध्वजः । उवाच पौंड्रकं मूढमात्मचिह्नोपलक्षितम्

तं दृष्ट्वा भावगम्भीरं जहास गरुडध्वजः । उवाच पौण्ड्रकं मूढम् आत्मचिह्नोपलक्षितम् ॥

Verse 16

पौंड्रकोक्तं त्वया यत्तु दूतवक्त्रेण मां प्रति । समुत्सृजेति चिह्नानि तच्च सर्वं त्यजाम्यहम्

पौण्ड्रकोक्तं त्वया यत्तु दूतवक्त्रेण मां प्रति । समुत्सृजेति चिह्नानि तच्च सर्वं त्यजाम्यहम् ॥

Verse 17

चक्रमेतत्समुत्सृष्टं गदेयं च विस र्जिता । गरुत्मानेष ते गत्वा समारोहतु वै ध्वजम्

चक्रमेतत्समुत्सृष्टं गदेयं च विस र्जिता । गरुत्मानेष ते गत्वा समारोहतु वै ध्वजम्

Verse 18

इत्युच्चार्य विमुक्तेन चक्रेणासौ निपातितः । रथश्च गदया भग्नो गजाश्चा श्वाश्च चूर्णिताः

इत्युच्चार्य विमुक्तेन चक्रेणासौ निपातितः । रथश्च गदया भग्नो गजाश्चा श्वाश्च चूर्णिताः

Verse 19

ततो हाहाकृते लोके काशिनाथो महाबली । युयुधे वासुदेवेन मित्रदुःखेन दुःखितः

ततो हाहाकृते लोके काशिनाथो महाबली । युयुधे वासुदेवेन मित्रदुःखेन दुःखितः

Verse 20

ततः शार्ङ्गविनिर्मुक्तैश्छित्त्वा तस्य शरैः शिरः । काशीपुर्यां स चिक्षेप कुर्वंल्लोकस्य विस्मयम्

ततः शार्ङ्गविनिर्मुक्तैश्छित्त्वा तस्य शरैः शिरः । काशीपुर्यां स चिक्षेप कुर्वंल्लोकस्य विस्मयम्

Verse 21

हत्वा तु पौंड्रकं शौरिः काशिराजं च सानु गम् । पुनर्द्वारवतीं प्राप्तो मृगयाया गतो यथा

हत्वा तु पौंड्रकं शौरिः काशिराजं च सानु गम् । पुनर्द्वारवतीं प्राप्तो मृगयाया गतो यथा

Verse 22

ततः काशिपतेः पुत्रः पितुर्दुःखेन दुःखितः । शंकरं तोषयामास स च तस्मै वरं ददौ

ततः काशिपतेः पुत्रः पितुर्दुःखेन दुःखितः शंकरं समाराध्य तुष्टं चकार; स च शंकरस्तस्मै वरं प्रददौ।

Verse 23

स वव्रे भगवन्कृत्या पितुर्हंतुर्वधाय मे । समुत्तिष्ठतु कृष्णस्य त्वत्प्रसादात्सुरेश्वर

स वव्रे—“भगवन्, मे पितुर्हन्तुं कृष्णं वधाय त्वत्प्रसादात् सुरेश्वर कृत्या समुत्तिष्ठतु” इति।

Verse 24

एवं भविष्यतीत्युक्ते दक्षिणाग्नेस्तु मध्यतः । महाकृत्या समुत्तस्थौ प्रस्थिता द्वारकां प्रति

“एवं भविष्यति” इत्युक्ते दक्षिणाग्नेर्मध्यात् महाकृत्या समुत्तस्थौ, सा द्वारकां प्रति प्रस्थितवती।

Verse 25

ज्वालामालाकरालां तां यादवा भयविह्वलाः । दृष्ट्वा जनार्द्दनं सर्वे शरणार्थमुपागताः

ज्वालामालाकरालां तां दृष्ट्वा यादवाः भयविह्वलाः सर्वे जनार्दनं शरणार्थं समुपागताः।

Verse 26

ततः सुदर्शनं तस्या मुमोच गरुडध्वजः । वधाय सा ततो भग्ना चक्रतेजोऽभिपीडिता

ततः गरुडध्वजः सुदर्शनं तस्याः वधाय मुमोच; ततः सा चक्रतेजोऽभिपीडिता भग्ना विनष्टा।

Verse 27

कृत्यामनुजगामाशु विष्णोश्चक्रं सुदर्शनम् । कृत्या वाराणसीं प्राप्ता तस्याश्चक्रं तु पृष्ठतः

विष्णोः सुदर्शनचक्रं कृत्यामाशु अन्वगच्छत्। कृत्या वाराणसीं प्राप्ता, चक्रं तु तस्या पृष्ठतः समन्वयात्॥

Verse 28

ततः सा भयसंत्रस्ता शंकरं शरणं गता । सोमनाथं जगन्नाथं नान्यः शक्तो हि रक्षितुम्

ततः सा भयसन्त्रस्ता शंकरं शरणं ययौ। सोमनाथं जगन्नाथं, नान्यः शक्तो हि रक्षितुम्॥

Verse 29

ततश्चक्रं वरैर्बाणैस्ताडयामास शंकरः । तच्च द्वारवतीं प्राप्तं शिवसायकमिश्रितम्

ततः शंकरः श्रेष्ठैर्बाणैश्चक्रं ताडयामास। तच्च शिवसायकमिश्रितं द्वारवतीं समप्रापत्॥

Verse 30

तद्दृष्ट्वा शिवनामांकैस्ताडितं भगवान्हरिः । चक्रं शरैस्ततः कुद्धो गृहीत्वा च करेण तत् । जगाम तत्र यत्रास्ते सोमेशः कालभैरवः

शिवनामाङ्कशरैस्ताडितं स्वचक्रं विलोक्य भगवान् हरिः क्रुद्धः। तत् चक्रं करे गृहीत्वा, यत्रास्ते सोमेशः कालभैरवः तत्र जगाम॥

Verse 31

स गत्वा रोष ताम्राक्षश्चक्रोद्यतकरः स्थितः । कृत्यां हंतुं मतिं चक्रे कालभैरवनिर्मिताम्

स तत्र गत्वा रोषताम्राक्षः चक्रोद्यतकरः स्थितः। कालभैरवनिर्मितां कृत्यां हन्तुं मतिं चकार॥

Verse 32

दृष्टो देवैस्ततः सर्वैदंडपाणिगणेन च । देवानां प्रेक्षतां तत्र दण्डपाणिर्महागणः । चक्रोद्यतकरं दृष्ट्वा विष्णुं प्राहाब्जलोचनम्

ततः सर्वैर्देवैर्दण्डपाणिगणेन च स दृष्टः। तत्र देवानां प्रेक्षतां दण्डपाणिर्महागणः, चक्रोद्यतकरं विष्णुं दृष्ट्वा, अब्जलोचनं तमुवाच।

Verse 33

दंडपाणिरुवाच । मा क्रोधं कुरु देवेश कृत्यां प्रति जगत्प्रभो

दण्डपाणिरुवाच— मा क्रोधं कुरु देवेश, कृत्यां प्रति जगत्प्रभो।

Verse 34

अमोघं युधि ते चक्रं कृत्या चापि च शांकरी । एवं चक्र विनिर्मुक्ते भवेत्कोधो हरे यदि । भविष्यति महद्दुःखं लोकानां संक्षयो हि वा

अमोघं युधि ते चक्रं, कृत्या चापि च शांकरी। एवं चक्रविनिर्मुक्ते यदि हरे क्रोधो भवेत्, लोकानां महद्दुःखं भविष्यति, संक्षयो हि वा।

Verse 35

न मोक्तव्यमतश्चक्र शृणु भूयो वचश्च नः । अत्र स्थाने नियुक्तोऽहं शंकरेण पुरा हरे

अतः चक्रं न मोक्तव्यम्; शृणु भूयो वचो मम। अत्र स्थाने पुरा हरे शंकरेणाहं नियुक्तः।

Verse 36

पापिनां रक्षणार्थं वै विघ्नार्थं दुष्टचेतसाम् । तस्मात्त्वं मम सांनिध्ये तिष्ठ चक्रधरो हरे

पापिनां रक्षणार्थं वै, विघ्नार्थं दुष्टचेतसाम्। तस्मात् त्वं मम सान्निध्ये तिष्ठ, चक्रधरो हरे।

Verse 37

अत्र चक्रधरं देवं पूजयिष्यंति मानवाः । धूपमाल्योपहारैश्च नैवेद्यैर्विवि धैरपि

अत्र मानवाः चक्रधरं देवं धूपैर्माल्यैश्चोपहारैश्च नानाविधनैवेद्यैश्च पूजयिष्यन्ति।

Verse 38

विष्णुरुवाच । एष एव निवृत्तोहं तव वाक्यांकुशेन वै । अत्र चक्रोद्यतकरः स्थास्ये तव समीपतः

विष्णुरुवाच—तव वाक्याङ्कुशेनैवाहं निवृत्तोऽस्मि। अत्र चक्रोद्यतकरः तव समीपतः स्थास्यामि।

Verse 39

एवं हि स्थितोदेवस्तत्र चक्रधरः प्रिये । दंडपाणिश्च भगवान्मम रूपी गणेश्वरः

एवं हि तत्र देवः चक्रधरः स्थितः, प्रिये; तथा दण्डपाणिश्च भगवान् मम रूपी गणेश्वरः अपि तत्र तिष्ठति।

Verse 40

यस्तौ पूजयते भक्त्या दंडपाणिहरी क्रमात् । स पाप कंचुकैर्मुक्तो गच्छेच्छिवपुरं नरः

यस्तौ दण्डपाणिहरी भक्त्या क्रमात् पूजयति, स नरः पापकञ्चुकैर्मुक्तः शिवपुरं गच्छेत्।

Verse 41

माघे मासि चतुर्द्दश्यां कृष्णाष्टम्यां विशेषतः । गंधधूपोपहारैर्यः पूजयेद्दण्डनायकम् । तस्य क्षेत्रे निवसतो न विघ्नं जायते क्वचित्

माघमासि चतुर्दश्यां कृष्णाष्टम्यां विशेषतः। गन्धधूपोपहारैः यो दण्डनायकं पूजयेत्, तस्य क्षेत्रे निवसतो न विघ्नं जायते क्वचित्।

Verse 42

एकादश्यां जिताहारो योऽर्चयेच्चक्रपाणिनम् । स मुक्तः पातकैः सर्वैर्याति विष्णोः सलोकताम्

एकादश्यां जिताहारो यः चक्रपाणिनं सम्यगर्चयति, स सर्वपातकैर्मुक्तो विष्णोः सलोकतां प्राप्नोति।

Verse 43

इति संक्षेपतः प्रोक्तं माहात्म्यं चक्रपाणिनः । दण्डपाणिगणस्यापि श्रुतं पापौघनाशनम्

इति संक्षेपतः चक्रपाणेर्माहात्म्यं प्रोक्तम्; दण्डपाणिगणस्यापि पापौघनाशनं चरितं श्रुतम्।