
अध्यायेऽस्मिन् देवी–ईश्वरयोः प्रश्नोत्तररूपेण तत्त्वकथनं प्रवर्तते। ईश्वरः कामेश्वरात् उत्तरदिशि रतीश्वरस्य स्थानं दिशादूरपरिमाणचिह्नैः निर्दिश्य वदति—तस्य केवलं दर्शनं पूजनं च सप्तजन्मकृतं पापं नाशयति, गृहभङ्गादिदोषांश्च निवारयति। ततः देवी तस्य क्षेत्रस्य उत्पत्तिं “रतीश्वर” इति नामकारणं च पृच्छति। ईश्वरः आख्यायिकां कथयति—त्रिपुरारिणा शिवेन मनसिजः कामो दग्धः सन्, रती तत्र दीर्घं तपः चकार; अङ्गुष्ठाग्रे स्थित्वा बहुकालं तपस्यन्त्याः भूमेः मध्ये माहेश्वरं लिङ्गं प्रादुरभवत्। अशरीरवाणी रतीं तल्लिङ्गपूजनाय प्रेरयति, कामेन सह पुनर्मिलनं प्रतिजानाति। रत्याः तीव्रपूजया कामः पुनरुत्थितः, तल्लिङ्गं “कामेश्वर” इति प्रसिद्धिं जगाम; रती च फलं वदति—येऽत्र भक्त्या पूजयिष्यन्ति तेऽभीष्टसिद्धिं शुभगतिं च लभेरन्। अन्ते चैत्रशुक्लत्रयोदश्यां पूजनं विशेषतः शुभदं कामपूर्णं च इति फलश्रुत्या निरूप्यते।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततोगच्छेन्महादेवि कामेश्वरमिति स्मृतम् । तस्यैवोत्तरदिग्भागे धनुषां त्रितये स्थितम् । रतीश्वरमिति ख्यातं त्रेतायां तत्सुरे श्वरि
ईश्वर उवाच। ततो गच्छेन्महादेवि कामेश्वरमिति स्मृतम्। तस्यैवोत्तरदिग्भागे धनुषां त्रितये स्थितम्। रतीश्वरमिति ख्यातं त्रेतायां तत्सुरेश्वरि॥
Verse 2
यस्मिन्दृष्टे मनुष्याणां पूजिते तु वरानने । नश्येच्च सप्तजन्माघं गृहभंगश्च नो भवेत्
यस्मिन् दृष्टे मनुष्याणां पूजिते तु वरानने। नश्येच्च सप्तजन्माघं गृहभङ्गश्च नो भवेत्॥
Verse 3
देव्युवाच । केनायं स्थापितो देव कस्मात्प्रोक्तो रतीश्वरः । दर्शनेनास्य किं श्रेयः सर्वं विस्तरतो वद
देव्युवाच—देव, केनायं प्रतिष्ठापितः? कस्मादयं ‘रतीश्वरः’ इति कथ्यते? अस्य दर्शनात् किं श्रेयः? सर्वं विस्तरेण मे वद।
Verse 4
ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि कथां पापप्रणाशिनीम् । रतिर्नामाभवत्साध्वी कामपत्नी यशस्विनी
ईश्वर उवाच—शृणु देवि, प्रवक्ष्यामि पापप्रणाशिनीं कथाम्। रतिर्नामाभवत् साध्वी, कामपत्नी यशस्विनी।
Verse 5
दग्धे मनसिजे पूर्वं देवेन त्रिपुरारिणा । तदर्थाय तपस्तेपे तस्मिन्देशे रतिः किल
पूर्वं मनसिजे दग्धे देवेन त्रिपुरारिणा। तदर्थाय रतिः किल तस्मिन् देशे तपस्तेपे।
Verse 6
अंगुष्ठाग्रेण तिष्ठन्त्या यावद्युगचतुष्टयम् । आराधितो महादेवः शांतेन मनसा प्रिये
अङ्गुष्ठाग्रेण तिष्ठन्ती यावद् युगचतुष्टयम्। शान्तेन मनसा प्रिये महादेवं समाराधयत्।
Verse 7
कस्मिंश्चिदथ काले तु निर्भिद्य धरणीतलम् । तदग्रतः समुत्तस्थौ लिगं माहेश्वरं प्रिये
अथ कस्मिंश्चित् काले धरणीतलं निर्भिद्य। तदग्रतः समुत्तस्थौ माहेश्वरं लिङ्गं प्रिये।
Verse 8
एतस्मिन्नेव काले तु वागुवाचाशरीरिणी । आह्लादयंती सहसा तस्याश्चित्तं वरानने
एतस्मिन्नेव कालेऽशरीरिणी वाणी समुत्थिता । सहसैव तस्याश्चित्तमाह्लादयामास वरानने ॥
Verse 9
यस्मान्माहेश्वरं लिंगं त्वद्भक्त्या सहसोत्थितम् । पूजयेस्तन्महाभागे ततः कांतमवाप्स्यसि
यस्मात्त्वद्भक्तितेजसा माहेश्वरं लिङ्गमुत्थितम् । तदर्चय महाभागे ततः कान्तमवाप्स्यसि ॥
Verse 10
एतच्छुत्वा तु सा साध्वी देवदूतस्य भाषितम् । तल्लिंगं पूजयामास स भक्त्या परमया युता
एतच्छ्रुत्वा तु सा साध्वी देवदूतवचः शुभम् । तल्लिङ्गं पूजयामास भक्त्या परमया युता ॥
Verse 11
ततः कामः समुत्तस्थौ सुप्तोत्थित इव प्रिये । ततः प्रभृति तल्लिंगं कामेश्वरमिति श्रुतम्
ततः कामः समुत्तस्थौ सुप्तोत्थित इव प्रिये । ततः प्रभृति तल्लिङ्गं कामेश्वरमिति श्रुतम् ॥
Verse 12
ततः सा कामदयिता वाक्यमेतदुवाच ह । प्रहृष्टा कामदेवाप्त्या पुरतः पुष्पधन्वनः
ततः सा कामदयिता वाक्यमेतदुवाच ह । प्रहृष्टा कामदेवाप्त्या पुरतः पुष्पधन्वनः ॥
Verse 13
पूजयिष्यंति ये चान्ये लिंगमेतत्समाहिताः । एवं ते वांछितां सिद्धिं भूयो यास्यंति सद्गतिम्
ये चान्येऽपि समाहितचित्ताः एतल्लिङ्गं पूजयिष्यन्ति, ते एवं वाञ्छितां सिद्धिं प्राप्य भूयः सद्गतिं यास्यन्ति।
Verse 14
मनोऽभीष्टं तथा सर्वं यद्यपि स्यात्सदुर्ल्लभम् । तत्प्राप्स्यंति न संदेहो लिंगस्यास्य प्रसादतः
यन्मनोऽभीष्टं सर्वं यद्यपि स्यात् सुदुर्लभम्, तदपि अस्य लिङ्गस्य प्रसादतः निःसन्देहं प्राप्स्यन्ति।
Verse 15
एवमुक्त्वा गता साध्वी रतिः कामेन संयुता । स्वस्थाने पूर्णकामा सा प्रहृष्टेनांतरात्मना
एवमुक्त्वा साध्वी रतिः कामेन संयुता गता; सा स्वस्थानं प्राप्य पूर्णकामा प्रहृष्टान्तरात्मना बभूव।
Verse 16
एनं चैत्रत्रयोदश्यां शुक्लायां यः समर्चति । सकामवद्भवेन्नृणां श्रुतं सौभाग्यदायकम्
चैत्रशुक्लत्रयोदश्यां य एनं समर्चति, स नृणां सकामवत् भवेत्; श्रुतं चैतत् सौभाग्यदायकम्।
Verse 96
हृति श्रीस्कांदेमहापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य एकादशरुद्रमाहात्म्ये कामेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम षण्णवतितमोऽध्यायः
इति श्रीस्कान्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये एकादशरुद्रमाहात्म्ये ‘कामेश्वरमाहात्म्यवर्णनम्’ नाम षण्णवतितमोऽध्यायः समाप्तः।